अथातो भक्तिजिज्ञासा
ਹੁਣ ਭਗਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
सा परानुरक्तिरीश्वरे
ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਗਨ ਹੋਣੀ ਹੈ।
तत्संस्थस्यामृतत्वोपदेशात्
ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ज्ञानमिति चेन्न द्विषतोऽपि ज्ञानस्य तदसंस्थिते:
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਹੀਂ; ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
तयोपक्षयाच्च
ਅਤੇ ਇਹ ਘੱਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
द्वेषप्रतिपक्षभावाद्रसशब्दाच्च राग:
ਮੁਹੱਬਤ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ 'ਸਵਾਦ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
न क्रिया कृत्यनपेक्षणाज्ज्ञानवत्
ਇਹ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਨਾ-ਜੋੜੀ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਂਗ।
अत एव फ़लानन्त्यम्
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਅੰਤਹੀਣ ਹੈ।
तद्वत: प्रपत्तिशब्दाच्च न ज्ञानमितरप्रपत्तिवत्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸਮਰਪਣ' ਸ਼ਬਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਹੋਰ ਸਮਰਪਣਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।
सा मुख्येतरापेक्षितत्वात्
ਇਹ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਸਭ ਇਸ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
प्रकरणाच्च
ਅਤੇ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ।
दर्शनफ़लमिति चेन्न तेन व्यवधानात्
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਚਕਾਰ ਵਕਫਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
दृष्टत्वाच्च
ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
अत एव तदभावाद्बल्लवीनाम्
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਗਵਾਲਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।
भक्त्या जानातीति चेन्नाभिज्ञप्त्या साहाय्यात्
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
प्रागुक्तं च
ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
एतेन विकल्पोऽपि प्रयुक्त:
ਇਸ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
देवभक्तिरितरस्मिन् साहचर्यात्
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਥ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
योगस्तूभयार्थमपेक्षणात् प्रयाजवत्
ਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਵ-ਹਵਨ।
गौण्या तु समाधिसिद्धि:
ਪਰ ਦੂਜੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
हेया रागत्वादिति चेन्नोत्तमास्पदत्वात् सङ्गवत्
ਜੇ ਕਹੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਵਟ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਗਤ।
तदेव कर्मिज्ञानयोगिभ्य आधिक्यशब्दात्
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, 'ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
प्रश्ननिरूपणाभ्यामाधिक्यसिद्धे:
ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਣੈ ਰਾਹੀਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
नैव श्रद्धा तु साधारण्यात्
ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਆਮ ਹੈ।
तस्यां तत्त्वे चानवस्थानात्
ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ब्रह्मकाण्डं तु भक्तौ तस्यानुज्ञानाय सामान्यात्
ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲਈ, ਆਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੈ।
बुद्धिहेतुप्रवृत्तिराविशुद्धेरवघातवत्
ਸੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਕਿਰਿਆ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਹੈ।
तदङ्गानां च
ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਰਸਤੇ ਵੀ।
तामैश्वर्यपरां काश्यप: परत्वात्
ਕਾਸ਼ਯਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
आत्मैकपरां बादरायण:
ਬਾਦਰਾਯਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।