ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਭਕ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰਮ੍

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਰਯਾਣ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਚਨ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਕਾਰਨ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਅਵਸਥਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੀਤਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਜੋ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ permeate ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਗਿਆਨ (ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ) ਰਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਬਾਦਰਾਯਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤੱਤ ਤੋਂ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਿਘਟਨ (ਦਿਓਲਨ) ਹੋਣਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਏਕਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੀਮਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ। ਜੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਤੱਤ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ। ਇਹ ਤੱਤ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰਨ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹੋਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤਾਂ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਭਗਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰਣ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਹਨ — ਸ਼ਬਦ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਭਿੰਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ। ਪਰਗਟ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਓਝਲ ਹੋਣਾ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਫਲ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।