ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਭਕ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰਮ੍

ਹੁਣ, ਭਗਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਲਗਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਵੈਰੀਆਂ ਕੋਲ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ “ਉਸ” ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਭਗਤੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲਗਨ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਅਤੇ “ਸਵਾਦ” ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਦਾ ਫਲ ਅੰਤਹੀਨ ਹੈ। surrender (ਸਮਰਪਣ) ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਵੀ, ਗਿਆਨ ਹੋਰ surrender ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਸਭ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਵੀ ਇਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਭਾਵ ਦੀ ਗੱਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ, ਹੋਰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਆਹਰ (preliminary offerings)। ਪਰ ਦੂਜੇ (secondary) ਰਸਤੇ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਲਗਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਗਤ। “ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ” ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ, ਇਹ ਕਰਮ, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ, ਭਗਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਭ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਗ, ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੀ ਆਮਤਾ ਕਰਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਹੈ। ਤਰਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿਰਿਆ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਭਾਗ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ। ਕਸ਼ਯਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਬਾਦਰਾਯਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਡਿਲਯਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੋਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਅਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਅਕਤਾ ਹੈ। ਦੁਖੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਫ਼ਰਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਿਕਤਾ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਅਣਰੋਕੀ ਹੋਈ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ, ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਭ ਝੂਠ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਬੁਧਿ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਵਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਘਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਸਪਰ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੋਈ ਤੀਜਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ।