अथातो भक्तिजिज्ञासा
ଏବେ ଭକ୍ତି ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କରିବା ଉଚିତ।
सा परानुरक्तिरीश्वरे
ସେହି ଭକ୍ତି ହେଉଛି ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସକ୍ତି।
तत्संस्थस्यामृतत्वोपदेशात्
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଭକ୍ତି ରହିଛି, ସେଠି ଅମରତ୍ୱ ଥାଏ ବୋଲି ଶିଖାଯାଇଛି।
ज्ञानमिति चेन्न द्विषतोऽपि ज्ञानस्य तदसंस्थिते:
ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହିଲେ ଠିକ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ରଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଏହି ଭକ୍ତି ନାହିଁ।
तयोपक्षयाच्च
ଏହା କମିଯିବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ।
द्वेषप्रतिपक्षभावाद्रसशब्दाच्च राग:
ଘୃଣାର ବିପରୀତ ଭାବ ଓ 'ରୁଚି' ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଆସକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
न क्रिया कृत्यनपेक्षणाज्ज्ञानवत्
ଏହା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନି, ଜ୍ଞାନ ଭଳି।
अत एव फ़लानन्त्यम्
ଏହି କାରଣରୁ, ଏହାର ଫଳ ଅନନ୍ତ।
तद्वत: प्रपत्तिशब्दाच्च न ज्ञानमितरप्रपत्तिवत्
ଏହିପରି, 'ଶରଣାଗତି' ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟ ଶରଣାଗତି ଭଳି ନୁହେଁ।
सा मुख्येतरापेक्षितत्वात्
ଏହା ପ୍ରଧାନ, କାରଣ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
प्रकरणाच्च
ଏହି ବିଷୟର ଆଲୋଚନା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ।
दर्शनफ़लमिति चेन्न तेन व्यवधानात्
ଏହାକୁ ଦର୍ଶନର ଫଳ ବୋଲି କୁହିଲେ ଠିକ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏଠାରେ ଅନ୍ତରାଲ ଅଛି।
दृष्टत्वाच्च
ଏହା ଦେଖାଯାଉଛି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଜଣାପଡ଼େ।
अत एव तदभावाद्बल्लवीनाम्
ଏହି କାରଣରୁ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭାବ ନଥିଲା।
भक्त्या जानातीति चेन्नाभिज्ञप्त्या साहाय्यात्
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହା ପରିଚୟ ଦ୍ୱାରା ସହଯୋଗ ପାଏ।
प्रागुक्तं च
ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
एतेन विकल्पोऽपि प्रयुक्त:
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ସମାଧାନ ହୁଏ।
देवभक्तिरितरस्मिन् साहचर्यात्
ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
योगस्तूभयार्थमपेक्षणात् प्रयाजवत्
ଯୋଗ ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହୁଏ, କାରଣ ଏହାକୁ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ନିବେଦନରେ ହୁଏ।
गौण्या तु समाधिसिद्धि:
ତଥାପି ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
हेया रागत्वादिति चेन्नोत्तमास्पदत्वात् सङ्गवत्
ଯଦି କୁହାଯାଏ, 'ଆସକ୍ତି ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍', ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଧାର, ସଙ୍ଗ ଭଳି।
तदेव कर्मिज्ञानयोगिभ्य आधिक्यशब्दात्
ଏହି ଶବ୍ଦର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ରେଷ୍ଠତା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଏହା କର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲିନ ଥିବାମାନେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
प्रश्ननिरूपणाभ्यामाधिक्यसिद्धे:
ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ସ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ।
नैव श्रद्धा तु साधारण्यात्
କିନ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ସାଧାରଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ଥାଏ।
तस्यां तत्त्वे चानवस्थानात्
ଏହାର ସତ୍ୟତାରେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ।
ब्रह्मकाण्डं तु भक्तौ तस्यानुज्ञानाय सामान्यात्
ବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟକ ଅଂଶ ଭକ୍ତିରେ, ଏହାର ସାଧାରଣତା ଦ୍ୱାରା ଅନୁମତି ପାଇଁ।
बुद्धिहेतुप्रवृत्तिराविशुद्धेरवघातवत्
ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଶୁଦ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅବରୋଧ ଦୂର କରିବା ପରି।
तदङ्गानां च
ଏହାର ସହାୟ ଉପାୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।
तामैश्वर्यपरां काश्यप: परत्वात्
କାଶ୍ୟପଙ୍କ ମତରେ, ଏହା ପ୍ରଭୁତ୍ୱରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତୁ ଉପରେ।
आत्मैकपरां बादरायण:
ବାଦରାୟଣଙ୍କ ମତରେ, ଏହା କେବଳ ଆତ୍ମାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।