शाण्डिल्यभक्तिसूत्रम्

गौणं त्रैविध्यमितरेण स्तुत्यर्थत्वात् साहचर्यम्

इतरांसाठी गौण त्रैविध्य हे स्तुतीच्या हेतूने आणि संगतीमुळे असते.

बहिरन्तरस्थमुभयमवेष्टिसववत्

हे सर्व बाहेर आणि आत सर्वत्र व्यापते, जणू काही वारा सगळीकडे पसरतो तसं.

स्मृतिकीर्त्यो: कथादेश्चार्तौ प्रायश्चित्तभावात्

आठवण, कीर्ती आणि कथा या दुःखाच्या वेळी प्रायश्चित्त म्हणून उपयोगी पडतात.

भूयसामननुष्ठितिरिति चेदाप्रयाणमुपसंहारान्महत्स्वपि

जर असं म्हटलं की बहुतांश वेळा आचरण होत नाही, तरीही महान लोकांमध्येही शेवटी निवृत्ती होते, त्यामुळे काही हरकत नाही.

लब्ध्वपि भक्ताधिकारे महत्क्षेपकमपरसर्वहानात्

भक्तीचं अधिकार मिळाल्यावरही, इतर सर्व गोष्टी गमावल्यामुळे मोठं अडथळा येतो.

तत्स्थानत्वादनन्यधर्म: खले बालीवत्

त्या स्थितीत स्थिर राहिल्यामुळे दुसरं कोणतंही कर्तव्य राहत नाही, जसं वाईटांमध्ये एखादं निरागस मूल असतं.

आनिन्द्ययोन्यधिक्रियते पारम्पर्यात् सामान्यवत्

दोष नसल्यामुळे, दुसऱ्याला वारसाहक्काने नेमलं जातं, जसं सर्वसाधारणपणे होतं.

अतो ह्यविपक्वभावानामपि तल्लोके

म्हणूनच, ज्यांची अवस्था पूर्णपणे परिपक्व नाही त्यांच्यासाठीही तो लोक (जग) आहे.

क्रमैकगत्युपपत्तेस्तु

एकाच सलग मार्गाची शक्यता असल्यामुळे.

उत्क्रान्तिस्मृतिवाक्यशेषाच्च

उत्क्रांती आणि आठवणीविषयी शास्त्रवचनांच्या उरलेल्या भागामुळे.

महापातकिनां त्वार्तौ

पण मोठ्या पापी लोकांसाठी, दुःखाच्या वेळी—

सैकान्तभावो गीतार्थप्रत्यभिज्ञानात्

गीतार्थाची ओळख पटल्यामुळे एकनिष्ठ अवस्था मिळते.

परां कृत्वैव सर्वेषां तथा ह्याह

सर्वांसाठी ते श्रेष्ठ ठरवल्यावरच, कारण असंच सांगितलं आहे.

भजनीयेनाद्वितीयमिदं कृत्स्नस्य तत्स्वरूपत्वात्

हेच अद्वितीय असल्यामुळे उपास्य आहे, कारण हेच सर्वाचं खऱ्या स्वरूप आहे.

तच्छक्तिर्माया जडसामान्यात्

त्याची शक्ती म्हणजे माया, कारण ती जड स्वरूपाची आहे.

व्यापकत्वाद्व्याप्यानाम्

कारण ती व्यापली गेलेल्यांनाही व्यापते.

न प्राणिबुद्धिभ्योऽसम्भवात्

हे जीव किंवा बुध्दीपासून होत नाही, कारण ते अशक्य आहे.

निर्मायोच्चावचं श्रुतीश्च निर्मिमीते पितृवत्

तो मायाशून्य वरच्या आणि खालच्या श्रुती निर्माण करतो, जसं वडील आपल्या मुलांसाठी करतात.

मिश्रोपदेशान्नेति चेन्न स्वल्पत्वात्

जर असं म्हटलं की उपदेश मिसळलेले आहेत, तर तसं नाही, कारण ते फार थोडे आहेत.

फ़लमस्माद्बादरायणो दृष्टत्वात्

बादरायण म्हणतात, या साधनेतून फळ मिळतं, कारण तसं प्रत्यक्ष दिसतं.

व्युत्क्रमादप्ययस्तथा दृष्टम्

वियोग झाल्यावरही, नाश होतोच, असं अनुभवायला येतं.

तदैक्यं नानात्वैकत्वमुपाधियोगहानादादित्यवत्

ती एकता म्हणजे अनेकतेची एकता नाही, कारण उपाधींचा संबंध संपतो, जसं सूर्याचं उदाहरण आहे.

पृथगिति चेन्न परेणासम्बन्धात् प्रकाशानाम्

जर वेगळं आहे असं म्हटलं, तर तसं नाही, कारण दुसऱ्याशी काही संबंध राहत नाही, जसं प्रकाशांमध्ये असतं.

न विकारिणस्तु करणविकारात्

पण त्यात बदल होत नाही, कारण बदल हे साधनांमध्येच होतात.

अनन्यभक्त्या तद्बुद्धिर्बुद्धिलयादत्यन्तम्

एकनिष्ठ भक्तीने मन त्या तत्त्वात स्थिर होतं, आणि मन लय पावल्यावर ते पूर्णपणे होतं.

आयुश्चिरमितरेषां तु हानिरनास्पदत्वात्

इतरांसाठी आयुष्य जरी लांब असलं, तरी त्यांना हानीच होते, कारण त्यांना ठाम आधार नसतो.

संसृतिरेषामभक्ति: स्यान्नाज्ञानात् कारणासिद्धे:

त्यांच्यासाठी संसार हा भक्तीअभावामुळे होतो, अज्ञानामुळे नाही, कारण कारणच सिद्ध होत नाही.

त्रीण्येषां नेत्राणि शब्दलिङ्गाक्षभेदाद्रुद्रवत्

त्यांना तीन डोळे आहेत, कारण शब्द, चिन्ह आणि अर्थ यांत फरक आहे, जसं रुद्राला आहे.

आविस्तिरोभावा विकारा: स्यु: क्रियाफ़लसंयोगात्

प्रकट होणं आणि लपणं हे बदल आहेत, कारण कृती आणि तिचं फळ यांचा संयोग होतो.