ശാണ്ഡില്യഭക്തിസൂത്രമ്

ആസ്വാദനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്നു പറഞ്ഞാൽ, അതിനെ തള്ളിക്കളയേണ്ടതില്ല; കാരണം അതാണ് പരമാധാരമായത്, കൂട്ടായ്മയുപമയാൽ പോലെ. ഉന്നതതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന വാക്ക് കൊണ്ടുതന്നെ, ഇത് കർമ്മ, ജ്ഞാനം, യോഗം എന്നിവയിലേയ്ക്കു സമർപ്പിതരായവരെക്കാൾ ഉയർന്നതാണ് എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഉന്നതതയെ അന്വേഷിച്ചും നിർണയിച്ചും സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. വിശ്വാസം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല, കാരണം അതെല്ലാവർക്കും പൊതുവായതാണ്. അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അന്തിമത്വം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അതും പര്യാപ്തമല്ല. ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭാഗം ഭക്തിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്, അതിന്റെ സർവ്വത്വം മൂലം അനുമതിക്കായാണെന്ന് പറയുന്നു. ശുദ്ധിയാൽ ഉത്ഭവിക്കുന്ന വിവേകപൂർവമായ പ്രവർത്തനം, തടസ്സങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതുപോലെയാണ്. അതിന്റെ ഉപകരണങ്ങൾക്കും അതുപോലെ തന്നെ ബാധകമാണ്. കാശ്യപൻ പറയുന്നു, അതിന്റെ അതീതത്വം മൂലം അതാണ് ഐശ്വര്യത്തിൽ പരമം. ബാദരായണൻ പറയുന്നു, ആത്മാവിലാണ് അതിന്റെ പരമത്വം. ശാണ്ഡില്യൻ, ശാസ്ത്രവാക്യത്തിലും യുക്തിയിലും അടിസ്ഥാനമിട്ട്, രണ്ടിലും പരമത്വമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. അസമത്വം മൂലം ഇത് സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അങ്ങനെ അല്ല; ജ്ഞാനത്തിൽ കാണുന്ന വ്യത്യാസംപോലെയാണ് ഇതിലും വ്യത്യാസം. ദുരിതഭാഗ്യങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവൻ പരമനല്ല, കാരണം ഉടനെ തന്നെ വ്യത്യാസം കാണാം. ഐശ്വര്യം ഇത്രയാണെന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അതുമല്ല; കാരണം അതിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് അതിന്‍റെ അടിസ്ഥാനമെന്ന് പറയുന്നു. തടസ്സമില്ലാത്ത പരമ ഐശ്വര്യം അതിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ സാധ്യമാണ്; മറ്റുള്ളവരിൽ അങ്ങനെ അല്ല. എല്ലാം മിഥ്യയാണോ എന്ന് ചോദിച്ചാൽ, അങ്ങനെ അല്ല; ബുദ്ധിയുടെ അനന്തതയാണത് കാരണം. മറ്റു സ്വഭാവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യത്യാസം കൊണ്ടു, അതിന്റെ ചൈതന്യം താനേ നിലനിൽക്കുന്നു; മാറ്റമില്ല. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനവും ഒരു വീട് നിലനിൽക്കുന്ന തറപോലെയാണ്. പരസ്പര ആശ്രയത്വം കൊണ്ടു രണ്ടും നിലനിൽക്കുന്നു. ഗ്രാഹകനും ഗ്രാഹ്യവുമായിരിക്കും; മൂന്നാമത്തേതൊന്നുമില്ല. ഐക്യത്തിൽ, മാറ്റത്തിൽ നിന്നാണ് അവയുടെ സാന്നിധ്യം. അതിന്റെ ശക്തി കൊണ്ടാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് മിഥ്യയല്ലാത്തത്. ലോകത്തിൽ കാണുന്ന ചിഹ്നങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് അതിന്റെ ശുദ്ധി നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ആദരവ്, ബഹുമാനം, സ്നേഹം, വൈരാഗ്യത്തിന്റെ അഭാവം, സംശയം, പ്രശസ്തി, ലക്ഷ്യബോധം, ഭക്തി, സമർപ്പണം തുടങ്ങിയവയും, എതിർപ്പ് പോലെയുള്ളവയും, ഓർമ്മയിൽ ആവർത്തിച്ച് കാണപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ദ്വേഷം പോലുള്ളവ അങ്ങനെ ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നില്ല. വാക്യത്തിന്റെ ശേഷിപ്പിൽ പോലും, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളിൽ ഇതേ അവസ്ഥയാണെന്ന് തെളിയുന്നു. ജനനവും കർമ്മവും അറിയുന്നവൻ, 'അജ' എന്ന പദം കൊണ്ടാണ് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. അതാണ് ദൈവികം, സ്വന്തം ശക്തിയിൽ നിന്നു മാത്രം ഉദ്ഭവിക്കുന്നതും. കാരുണ്യം അതിന്റെ പ്രധാന ഗുണമാണ്. അതിന്റെ ജീവതം പ്രകടനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നതല്ല. ചതിയും രാജസേവനവും നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നതുകൊണ്ടും അതിന്റെ വ്യത്യാസം വ്യക്തമാക്കുന്നു. വാസുദേവനിൽ ഇതുണ്ടെങ്കിൽ, അതു നിർവ്യാപാരമായിട്ടാണ് മാത്രം. തിരിച്ചറിയലും അതിനുള്ള അടയാളമാണ്. വൃഷ്ണികളിൽ അതിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയാണു കാണപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ, സുസ്ഥിരമായവയിൽ, ഭക്തി പൂജയുടെ സംഹാരത്തിൽ പരമത്തിനുപര്യാപ്തമല്ല; കാരണം അതാണ് ഇതിന്റെ കാരണമായത്. മറ്റുള്ളവരിൽ, രാഗവും ലക്ഷ്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്ന പരാമർശം കൊണ്ടാണ് ബന്ധം. ശേഷിക്കുന്നവ ഇടത്തരം മാത്രമാണ്; പൂജയുടെ ആരംഭത്തിൽ അവയുടെ അർദ്ധത്വം മൂലമാണ്. ഇവയിൽ നിന്ന് ആദ്യം ശുദ്ധി ഉത്ഭവിക്കുന്നു. അവയിൽ ചിലർ പ്രധാനബന്ധം കൊണ്ടു കൂടുതൽ ഫലം ഉണ്ടെന്ന് വാദിക്കുന്നു.