શાણ્ડિલ્યભક્તિસૂત્રમ્

ગૌણં ત્રૈવિધ્યમિતરેણ સ્તુત્યર્થત્વાત્ સાહચર્યમ્

બીજાઓ માટે, ત્રણ પ્રકારનું ગૌણ સ્વરૂપ, પ્રશંસા અને જોડાણના હેતુથી છે.

બહિરન્તરસ્થમુભયમવેષ્ટિસવવત્

બહાર અને અંદર બંનેમાં વ્યાપી, બધું આવરી લે છે, પવનની જેમ.

સ્મૃતિકીર્ત્યો: કથાદેશ્ચાર્તૌ પ્રાયશ્ચિત્તભાવાત્

યાદ, સ્તુતિ અને વાર્તાઓ દુ:ખની ઘડીમાં પ્રાયશ્ચિત્ત બની જાય છે.

ભૂયસામનનુષ્ઠિતિરિતિ ચેદાપ્રયાણમુપસંહારાન્મહત્સ્વપિ

જો કહે કે મોટાભાગે આચરણ થતું નથી, તો વિદાય નથી, કારણ કે મહાન લોકોમાં પણ પાછા ખેંચી લેવાય છે.

લબ્ધ્વપિ ભક્તાધિકારે મહત્ક્ષેપકમપરસર્વહાનાત્

ભક્તિનો અધિકાર મળ્યા પછી પણ, બધું ગુમાવવાથી મોટું અવરોધ ઊભું થાય છે.

તત્સ્થાનત્વાદનન્યધર્મ: ખલે બાલીવત્

એ સ્થિતિમાં સ્થિર હોવાથી બીજું કોઈ ધર્મ નથી, ખરાબમાં બાળક જેવું.

આનિન્દ્યયોન્યધિક્રિયતે પારમ્પર્યાત્ સામાન્યવત્

કોઈ નિંદા ન હોવાથી, બીજું વારસાગત રીતે નિયુક્ત થાય છે, સામાન્ય રીતે.

અતો હ્યવિપક્વભાવાનામપિ તલ્લોકે

આથી, જેની સ્થિતિ પક્વ નથી, એમ માટે પણ એ જગત છે.

ક્રમૈકગત્યુપપત્તેસ્તુ

એક પછી એક ચાલવાની શક્યતા હોવાથી.

ઉત્ક્રાન્તિસ્મૃતિવાક્યશેષાચ્ચ

ઉત્ક્રાંતિ અને સ્મૃતિ વિશે શાસ્ત્રોમાં જે બાકી છે, એથી.

મહાપાતકિનાં ત્વાર્તૌ

પણ મહાપાપીઓ માટે, દુ:ખની ઘડીમાં—

સૈકાન્તભાવો ગીતાર્થપ્રત્યભિજ્ઞાનાત્

એકાંત સ્થિતિ ગીતાના અર્થની ઓળખથી આવે છે.

પરાં કૃત્વૈવ સર્વેષાં તથા હ્યાહ

બધા માટે એ સર્વોચ્ચ બનાવ્યા પછી જ, કારણ કે એવું કહેવાયું છે.

ભજનીયેનાદ્વિતીયમિદં કૃત્સ્નસ્ય તત્સ્વરૂપત્વાત્

આ એક જ, દ્વિતિય વગર, પૂજવાનું છે, કેમ કે એ બધાનું સાચું સ્વરૂપ છે.

તચ્છક્તિર્માયા જડસામાન્યાત્

એની શક્તિ માયા છે, કારણ કે એ સામાન્ય રીતે જડ છે.

વ્યાપકત્વાદ્વ્યાપ્યાનામ્

વ્યાપક હોવાથી, જે વ્યાપિત છે, એમાં પણ વ્યાપે છે.

ન પ્રાણિબુદ્ધિભ્યોઽસમ્ભવાત્

પ્રાણી કે બુદ્ધિમાંથી નથી, કેમ કે એ અશક્ય છે.

નિર્માયોચ્ચાવચં શ્રુતીશ્ચ નિર્મિમીતે પિતૃવત્

માયાથી મુક્ત ઊંચી અને નીચી શાસ્ત્રો પિતા જેવો સર્જે છે.

મિશ્રોપદેશાન્નેતિ ચેન્ન સ્વલ્પત્વાત્

જો કહે કે ઉપદેશો મિશ્ર છે, તો એવું નથી, કેમ કે એ બહુ ઓછા છે.

ફ઼લમસ્માદ્બાદરાયણો દૃષ્ટત્વાત્

બાદરાયણ કહે છે કે, પરિણામ અહીંથી મળે છે, કારણ કે એ જોઈ શકાય છે.

વ્યુત્ક્રમાદપ્યયસ્તથા દૃષ્ટમ્

જ્યારે અલગાવ થાય છે, ત્યારે વિલય પણ એ જ રીતે જોવા મળે છે.

તદૈક્યં નાનાત્વૈકત્વમુપાધિયોગહાનાદાદિત્યવત્

એ એકતા વિવિધતાની એકતા નથી, કારણ કે ઉપાધિનો સંબંધ ટળી જાય છે, જેમ કે સૂર્ય સાથે થાય છે.

પૃથગિતિ ચેન્ન પરેણાસમ્બન્ધાત્ પ્રકાશાનામ્

જો કોઈ કહે કે એ અલગ છે, તો એવું નથી, કારણ કે બીજાની સાથે કોઈ સંબંધ નથી, જેમ કે પ્રકાશો વચ્ચે હોય છે.

ન વિકારિણસ્તુ કરણવિકારાત્

પણ એમાં ફેરફાર થતો નથી, કારણ કે ફેરફાર તો સાધનોમાં જ થાય છે.

અનન્યભક્ત્યા તદ્બુદ્ધિર્બુદ્ધિલયાદત્યન્તમ્

અનન્ય ભક્તિથી મન એમાં સ્થિર થાય છે, અને મનનું લય થવાથી એ પૂર્ણરૂપે થાય છે.

આયુશ્ચિરમિતરેષાં તુ હાનિરનાસ્પદત્વાત્

બીજાઓ માટે આયુષ્ય લાંબું હોય છે, પણ આધાર ન હોવાથી નુકસાન થાય છે.

સંસૃતિરેષામભક્તિ: સ્યાન્નાજ્ઞાનાત્ કારણાસિદ્ધે:

આ લોકો માટે સંસાર અભક્તિથી થાય છે, અજ્ઞાનથી નહીં, કારણ કે કારણ સાબિત નથી.

ત્રીણ્યેષાં નેત્રાણિ શબ્દલિઙ્ગાક્ષભેદાદ્રુદ્રવત્

આ લોકો માટે ત્રણ આંખો છે, કારણ કે શબ્દ, સંકેત અને અર્થમાં ભિન્નતા છે, જેમ રુદ્ર પાસે છે.

આવિસ્તિરોભાવા વિકારા: સ્યુ: ક્રિયાફ઼લસંયોગાત્

પ્રગટ અને ગુપ્ત થવું એ ફેરફારો છે, જે ક્રિયા અને તેના પરિણામના જોડાણથી થાય છે.