શાણ્ડિલ્યભક્તિસૂત્રમ્

તદેવ કર્મિજ્ઞાનયોગિભ્ય આધિક્યશબ્દાત્

વાસ્તવમાં, શ્રેષ્ઠતા દર્શાવતી શબ્દથી, એ કર્મ, જ્ઞાન અને યોગમાં તત્પર રહેનાર કરતાં ઊંચું છે.

પ્રશ્નનિરૂપણાભ્યામાધિક્યસિદ્ધે:

પ્રશ્ન અને નિરાકરણ દ્વારા એનું શ્રેષ્ઠત્વ સ્થિર થાય છે.

નૈવ શ્રદ્ધા તુ સાધારણ્યાત્

પરંતુ શ્રદ્ધા નથી, કેમ કે એ સૌમાં સામાન્ય છે.

તસ્યાં તત્ત્વે ચાનવસ્થાનાત્

અને એના તત્વમાં સ્થિરતા નથી.

બ્રહ્મકાણ્ડં તુ ભક્તૌ તસ્યાનુજ્ઞાનાય સામાન્યાત્

પરંતુ બ્રહ્મના વિભાગમાં, ભક્તિ માટે એની મંજૂરી સામાન્યતાથી છે.

બુદ્ધિહેતુપ્રવૃત્તિરાવિશુદ્ધેરવઘાતવત્

શુદ્ધિથી ઉદ્ભવતી બુદ્ધિની પ્રવૃત્તિ, અવરોધ દૂર થવા જેવી છે.

તદઙ્ગાનાં ચ

અને એના અંગો માટે પણ.

તામૈશ્વર્યપરાં કાશ્યપ: પરત્વાત્

કાશ્યપ કહે છે કે એમાં સર્વોચ્ચ ઐશ્વર્ય છે, કેમ કે એ સર્વથી પર છે.

આત્મૈકપરાં બાદરાયણ:

બાદરાયણ કહે છે કે એ માત્ર આત્મામાં સર્વોચ્ચ છે.

ઉભયપરાં શાણ્ડિલ્ય: શબ્દોપપત્તિભ્યામ્

શાંડિલ્ય કહે છે કે એ બંનેમાં સર્વોચ્ચ છે, શાસ્ત્ર અને તર્કથી.

વૈષમ્યાદસિદ્ધમિતિ ચેન્નાભિજ્ઞાનવદવૈશિષ્ટ્યાત્

જો કહે કે અસમાનતાથી એ સ્થિર નથી, તો એવું નથી, કેમ કે વિભેદ છે, જાણવાની જેમ.

ન ચ ક્લિષ્ટ: પર: સ્યાદનન્તરં વિશેષાત્

અને પીડિત વ્યક્તિ સર્વોચ્ચ બની શકે નહીં, કેમ કે તરત જ વિશેષતા આવે છે.

ઐશ્વર્યં તથેતિ ચેન્ન સ્વાભાવ્યાત્

જો કહે કે એ ઐશ્વર્ય છે, તો એવું નથી, કેમ કે એ સ્વભાવથી છે.

અપ્રતિષિદ્ધં પરૈશ્વર્યં તદ્ભાવાચ્ચ નૈવમિતરેષામ્

અવિરોધિત સર્વોચ્ચ ઐશ્વર્ય એના હોવાને કારણે છે; અન્ય માટે એવું નથી.

સર્વાનૃતે કિમિતિ ચેન્નૈવં બુદ્ધ્યાનન્ત્યાત્

જો પૂછે કે કેમ બધું અસત્ય નથી, તો એવું નથી, કેમ કે બુદ્ધિ અનંત છે.

પ્રકૃત્યન્તરાલાદવૈકાર્યં ચિત્સત્ત્વેનાનુવર્તમાનાત્

અન્ય સ્વભાવોથી અલગ હોવાથી, ચેતનાનું પોતાનું સ્વરૂપ જાળવી રહે છે અને તેમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.

તત્પ્રતિષ્ઠા ગૃહપીઠવત્

તેનું આધાર ઘરનાં પાયાની જેમ છે.

મિથોઽપેક્ષણાદુભયમ્

પરસ્પર આધાર રાખવાથી બંનેનું અસ્તિત્વ છે.

ચેત્યચિતોર્ન તૃતીયમ્

જાણનાર અને જાણવામાં આવનાર સિવાય ત્રીજું કંઈ નથી.

યુક્તૌ ચ સમ્પરાયાત્

મિલન અને પરિવર્તનથી એ થાય છે.

શક્તિત્વાન્નાનૃતં વેદ્યમ્

શક્તિ હોવાને કારણે જાણવામાં આવતું ખોટું નથી.

તત્પરિશુદ્ધિશ્ચ ગમ્યા લોકવલ્લિઙ્ગેભ્ય:

તેની શુદ્ધતા દુનિયાની લાક્ષણિકતાઓથી સમજાય છે.

સમ્માનબહુમાનપ્રીતિવિરહેતરવિચિકિત્સામહિમખ્યાતિતદર્થપ્રાણસ્થાનતદીયતાસર્વતદ્ ભાવા પ્રાતિકૂલ્યાદીનિ ચ સ્મરણેભ્યો બાહુલ્યાત્

માન, સન્માન, પ્રેમ, દુશ્મનાવટનો અભાવ, શંકા, ખ્યાતિ, હેતુની ઓળખ, ભક્તિ, અર્પણ અને આવા બધા ભાવો, તેમજ વિરોધ વગેરે, સ્મરણમાં વારંવાર આવે છે.

દ્વેષાદયસ્તુ નૈવમ્

પણ દ્વેષ અને આવા ભાવો એ રીતે નથી.

યદ્વાક્યશેષાત્ પ્રાદુર્ભાવેષ્વપિ સા

વાક્યના બાકી ભાગથી, પ્રગટ થવામાં પણ એ જ છે.

જન્મકર્મવિદશ્ચાજન્મશબ્દાત્

જન્મ અને કર્મ જાણનાર, 'અજન્મ' શબ્દથી સમજાય છે.

તચ્ચ દિવ્યં સ્વશક્તિમાત્રોદ્ભવાત્

અને એ દિવ્ય છે, પોતાની શક્તિથી જ ઉત્પન્ન થાય છે.

મુખ્યં તસ્ય હિ કારુણ્યમ્

કૃપા એનું મુખ્ય ગુણ છે.

પ્રાણિત્વાન્ન વિભૂતિષુ

જીવિત હોવાને કારણે, એ પ્રપંચોમાં નથી.