नारदभक्तिसूत्रम्

व्रजस्य गोपिकासु यथा भगवति प्रेम प्रकटमासीत्, तथा तत्र भगवत्स्वरूपमाहात्म्यज्ञानस्य विस्मरणे दोषः न विद्यते। यद्येतत् न स्यात्, तर्हि तदपि परस्त्रीणां यथाकामिनां प्रेमवत् एव स्यात्। तत्र न किञ्चित् सुखं, न च परसुखानन्दोऽपि दृश्यते। तथापि तत्प्रेम कर्मज्ञानयोगेभ्यः अपि श्रेयस्करम्। कुतः? यतः स एव फलस्वरूपः। भगवतः अपि गर्वो न रोचते, नम्रता तु प्रिया भवति। केचन केवलं ज्ञानमेव साधनं इति वदन्ति, अन्ये तु परस्परसंबन्धमिति। ब्रह्मकुमारः तु वदति—स एव फलस्वरूपः। यथा राजगृहे भोजनस्य अनुभवः दृश्यते, तथैव। तेन न राज्ञः तुष्टिः, न च क्षुधानिवारणं सम्पद्यते। अतः मोक्षकामैः केवलं तदेव ग्राह्यम्। तस्य साधनानि गुरवः गीतानि कुर्वन्ति—इन्द्रियविषयरागस्य त्यागः, आसक्तेः परित्यागः, निरन्तरभक्त्या च। लोकेऽपि भगवद्गुणश्रवणकीर्तनाभ्यां स्यात्। मुख्यतः तद् महापुरुषानुग्रहात्, वा भगवत्कृपाकणेनैव लभ्यते। महापुरुषसंगः दुर्लभः, दुर्गमः, अच्युतश्च। स च तेषामनुग्रहात् एव लभ्यते। तेषु च तादृशेषु व्यक्तिषु भेदो नास्ति। तदेव अन्वेष्टव्यं, तदेव अन्वेष्टव्यम्। असद्संगः सर्वथा परित्याज्यः। सः हि कामक्रोधमोहस्मृतिभ्रमबुद्धिनाशादिकं सर्वनाशकारणं भवति। एतेऽपि लघुतराः सन्तः संगात् समुद्रवत् भवन्ति। कः तरेत्, कः तरेत् संसारमायाम्? यः संगत्यागी, महत्सेवकः, निरममः। यः एकान्तवासी, संसृतिबन्धमूलच्छेत्ता, त्रिगुणातीतः, लाभपालनत्यागी च। यः कर्मफलत्यागी, कर्मत्यागी, द्वन्द्वातीतः। यः वेदानपि परित्यज्य, केवलं नित्यशुद्धभक्तिमेव प्राप्नोति। सः तरेत्, सः तरेत्, परानपि तारयति। तस्य स्वरूपं प्रेम—यदवर्णनीयम्। तद् जडमुखस्य स्वादवत् केवलं अनुभवगम्यम्। तद् किञ्चिद् पात्रे स्वयमेव प्रकाशते। तद् गुणरहितम्, कामरहितम्, क्षणे क्षण उत्तरोत्तरवर्धमानम्, अविच्छिन्नम्, अणोऽप्यणुतरम्, अनुभवस्वरूपञ्च। तद् प्राप्य स एव तद् पश्यति, तदेव शृणोति, तदेव वदति, तदेव चिन्तयति। तस्य द्वितीयं रूपं गुणभेदाद्, क्लेशादिभेदाच्च त्रिविधम्। प्रत्येकं परं परं पूर्वात् श्रेष्ठम्। अन्येभ्यः भक्तिः सुलभा। यतः सा न कस्यचित् अन्यस्य ज्ञानसाधनस्य अपेक्षा, सा च स्वयमेव ज्ञानरूपा। सा शान्तिस्वरूपा, परमानन्दरूपा च।