नारदभक्तिसूत्रम्

संसारधर्मवेदकर्मसु यः तदनुसारं प्रवर्तते, तद्विपरीतेषु च उदासीनः भवति, स धर्ममार्गे स्थितः इति कथ्यते। शास्त्रस्य रक्षणं दृढनिश्चयान्मूलकं भविष्यति; अन्यथा, पतनभयात् एव तदनुष्ठानं भवेत्। अपि च, लौकिकवृत्तयः यथा भोजनादिकाः, केवलं देहधारणार्थं एव कर्तव्याः इति ज्ञेयम्। एतस्य धर्मस्य लक्षणानि तु विभिन्नमतभेदैः विविधानि निर्दिष्टानि। पराशर्यः आह—पूजनादिकर्मसु आसक्तिः; गर्गः तु—कथनादिकर्मसु; शाण्डिल्यः—आत्मरमणस्य विरोधाभावेन; नारदः पुनः—सर्वकर्माणि तस्मै समर्प्य, तस्य विस्मरणे परमदुःखं अनुभवेत् इति। एतत् सर्वं एव सत्यम्। यथा व्रजयोषितां मध्ये, तत्र अपि भगवद्गुणमहिमाज्ञानस्य विस्मरणे दोषः न विद्यते; अन्यथा, तदात्मा प्रेम केवलं परस्त्रीणां यथा व्यभिचारिणां स्नेहवत् स्यात्। तत्र न किञ्चित् सुखं, नापि परसुखानन्दः दृश्यते। किन्तु, एषा भक्तिः कर्मज्ञानयोगेभ्यः अपि श्रेष्ठा, फलस्वरूपत्वात्। भगवतः अपि गर्वः अप्रियः, विनयः प्रियः इति कारणात्। केचित् ज्ञानमेव साधनं इति वदन्ति; अन्ये तु परस्परसम्बन्धमपि साधनं मन्यन्ते। ब्रह्मकुमारः तु—एषा भक्तिः स्वयमेव फलरूपा इति वदति। यथा राजभवने भोजनादिके, न राज्ञः तृप्तिः, न च क्षुधाशान्तिः एव भवति, तथैव एषा भक्तिः। अतः, मोक्षकामैः केवलं एषा भक्तिः एव स्वीकरणीया इति सिद्धान्तः। आचार्यैः तस्य साधनानि गीतानि—विषयत्यागः, आसक्तित्यासः, अविच्छिन्ना भक्तिः च। अपि च, लोके भगवद्गुणश्रवणकीर्तनादिना भक्तिः वर्धते। मुख्यतः, महापुरुषानुग्रहात् वा भगवत्कृपाकणिकया वा एव भक्तिः लभ्यते। महापुरुषसङ्गः दुर्लभः, दुर्गमः, चाप्रतीहत्यः; स च केवलं तेषामनुग्रहात् एव लभ्यते। तेषु महानुभावेषु भेदभावः नास्ति। तस्मात्, तदेव अन्वेष्टव्यं, तदेव अन्वेष्टव्यम्। असत्सङ्गं सर्वथा परिहर्तव्यं, यतः स कामक्रोधमोहस्मृतिभ्रंशबुद्धिनाशसर्वनाशहेतुः। एते दोषाः आरम्भे तरङ्गवत्, सङ्गेन सागरवत् भवन्ति। कः संसारमायां तरति? यः सङ्गत्यागी, महत्सेवकः, निरममः; यः एकान्तशीलः, संसारबन्धमोचकः, गुणातीतः, लाभरक्षणत्यागी; यः कर्मफलत्यागी, कर्मत्यागी, द्वन्द्वातीतः; यः वेदानपि परित्यज्य, अविच्छिन्नशुद्धां प्रेमैव लभते—स एव तरति, स एव परानपि तारयति।