ਨਾਰਦਭਕ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰਮ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਇਕ-ਰਸ ਅਤੇ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੀ ਰਸ ਦੀ ਹੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸੀ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਯੋਗ ਸੰਗਤ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਮੋਹ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਇਆ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਜੋ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਕਾਂਤ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਲ੍ਹੋਂ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਭ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਿਆਵਾਂ (ਵੇਦਾਂ) ਤੱਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ, ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸਵਭਾਵਨਾ ਐਸੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਓਸ ਸੁਆਦ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਗੂੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਹਰ ਪਲ ਵਧਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੁੱਟ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਬੋਲਦਾ ਅਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਦਾ ਦੁਸਰਾ ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ। ਹਰ ਅਗਲਾ ਰੂਪ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਭਗਤੀ ਬਹੁਤ ਸੁਲਭ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣਾ ਆਪ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ, ਸਿਰਫ਼ ਫਲਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਔਰਤਾਂ, ਧਨ, ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਹੀਂ ਸੁਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਅਹੰਕਾਰ, ਪਖੰਡ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿਕ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਕਰਨੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤ, ਵਿਦਿਆ, ਰੂਪ, ਪਰਿਵਾਰ, ਧਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੀ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਰਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਭਗਤੀ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਖੁੱਲੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਨੰਦ, ਦੁੱਖ, ਇੱਛਾ, ਲਾਭ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਅੱਧੀ ਪਲ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੇਂ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ—ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।