ਨਾਰਦਭਕ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰਮ੍

ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਤੇ ਵੇਦਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਸੱਚ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਰੱਖੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਤਨ ਵੱਲ ਨਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਆਮ ਕੰਮ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਆਦਿ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਜਾ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜਾਅ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਰਗ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਥਾ-ਵਾਰਤਾ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮ-ਸੁਖ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਓ ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਥੇ ਵੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਭੁੱਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਇਹ ਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਾਯਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਪਣਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਨਾ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ। ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਤਾਂ ਕਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਨਿਮਰਤਾ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਪਸੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਕੁਮਾਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਨਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਭੁੱਖ ਮਿਟਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰਿਆ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵੀ ਗਾਏ ਹਨ—ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਗੀ, ਲਗਾਵਾਂ ਦੀ ਤਿਆਗੀ, ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਗਾ ਕੇ, ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਉੱਚੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਿਰਪਾ ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ, ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵਿਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਗਤ ਹੀ ਲੱਭੇ, ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਲੱਭੇ। ਅਯੋਗ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਮੋਹ, ਸਮਝ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ, ਜੇਕਰ ਸੰਗਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਛੋਟੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ? ਉਹੀ ਜੋ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਮਮਤਾ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਇਕਾਂਤ ਥਾਵਾਂ ਲੱਭੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਉਖਾੜ ਦੇਵੇ, ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਲਾਭ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਫਿਰ ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।