નારદભક્તિસૂત્રમ્

વ્રજની ગોપીઓમાં જે અનન્ય પ્રેમ જોવા મળે છે, એ પ્રેમની મહિમા વર્ણન કરતાં શાસ્ત્ર કહે છે કે—even ત્યાં, જ્યાં ભગવાનના મહાત્મ્ય અને જ્ઞાનને ભૂલાઈ જાય છે, ત્યાં પણ એ પ્રેમની નિષ્ઠા પર કોઈ આક્ષેપ લાગતો નથી. કેમ કે, જો એ મહાત્મ્ય અને જ્ઞાન વિના હોય તો એ પ્રેમ પરકીય પ્રેમ જેવો બની જાય છે, જેમા કોઈ સત્ય આનંદ કે પરહિત સુખ નથી. છતાંય, એ પ્રેમ કર્મ, જ્ઞાન અને યોગ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે, કારણ કે એ સ્વયમ્ ફળરૂપ છે. ભગવાન માટે પણ અહંકાર અપ્રિય છે અને વિનમ્રતા અત્યંત પ્રિય છે. કેટલાક કહે છે કે માત્ર જ્ઞાન જ એ પ્રેમનો સાધન છે, જ્યારે બીજા કહે છે કે પરસ્પર નિર્ભરતા એનું સાધન છે. પરંતુ બ્રહ્મકુમાર કહે છે—એ પ્રેમ પોતે જ ફળરૂપ છે. જેમ રાજમહેલમાં ભોજન લેવું હોય, તો એ ભોજનથી ને રાજાને સંતોષ થાય છે, ને ભૂખ શમાય છે—એવું નથી. એટલે, જે મુક્તિ ઇચ્છે છે, એવાઓએ માત્ર એ પ્રેમને જ સ્વીકારવો જોઈએ. ગુરુઓ એ પ્રેમના સાધનોનો ગીતગાન કરે છે—એ છે વિષયોની ત્યાગ અને આસક્તિના ત્યાગ દ્વારા, અવિરત ભક્તિ દ્વારા. દુનિયામાં પણ ભગવાનના ગુણોનું શ્રવણ અને કીર્તન કરીને એ પ્રેમ પ્રાપ્ત થાય છે. પણ મુખ્યત્વે, એ મહાન પુરુષોની કૃપા અથવા ભગવાનની કૃપાના અંશથી જ એ પ્રાપ્ત થાય છે. એવા મહાન પુરુષોનું સંગ અત્યંત દુર્લભ, દુષ્પ્રાપ્ય અને અવિનાશી છે—અને એ પણ માત્ર એમની કૃપાથી જ મળે છે. એવા મહાન ભક્તોમાં કોઈ ભેદ નથી. એટલે, એ સંગને જ શોધો, એ સંગને જ શોધો. અને અયોગ્ય સંગને સર્વ રીતે ત્યાગવો જોઈએ, કેમ કે એ સંગથી કામ, ક્રોધ, મોહ, સ્મૃતિનાશ, બુદ્ધિનો વિનાશ અને સર્વનાશ થાય છે. શરૂમાં એ દુર્ગુણો તરંગ જેવાં હોય છે, પણ સંગથી એ મહાસાગર બની જાય છે. માયાને કોણ પાર કરે? એ જ, જે દુર્જન સંગ ત્યાગે છે, મહાન પુરુષોની સેવા કરે છે, મમત્વ ત્યાગે છે; જે એકાંત સ્થળ શોધે છે, સંસાર બંધન ઉખેડી નાખે છે, ત્રણ ગુણોથી પર થાય છે, લાભ-રક્ષણની ચિંતા ત્યાગે છે; જે કર્મફળ ત્યાગે છે, કર્મ પણ ત્યાગે છે, અને દ્વૈતથી મુક્ત થાય છે; અને જે વેદો પણ ત્યાગી દે છે—એવાઓને અવિરત, નિર્મલ પ્રેમ પ્રાપ્ત થાય છે. એવો ભક્ત પોતે પાર થાય છે અને બીજાને પણ પાર કરાવે છે. એ પ્રેમની સ્વરૂપતા વર્ણનાતીત છે—મૂકના સ્વાદ જેવો અનુભવાય છે, પણ કહી શકાય તેમ નથી. ક્યાંક, યોગ્ય પાત્રને એ પોતે જ પ્રસ્ફૂટિત થાય છે. એ ગુણરહિત, નિષ્કામ, ક્ષણે ક્ષણે વધતો, અવિરત, અત્યંત સૂક્ષ્મ અને અનુભવરૂપ છે. જેને એ પ્રાપ્ત થાય છે, એ માત્ર એ જ જુએ છે, એ જ સાંભલે છે, એ જ બોલે છે અને એ જ વિચારે છે. ભક્તિનું દ્વિતીય સ્વરૂપ ગુણભેદ કે દુઃખાદિ ભેદથી ત્રિવિધ છે—દરેક અનુરૂપ પૂર્વના કરતાં શ્રેષ્ઠ છે. બીજાં સાધનો કરતાં ભક્તિ સરળતાથી પ્રાપ્ત થાય છે, કેમ કે એ કોઈ બીજા જ્ઞાનના સાધન પર આધાર રાખતી નથી, અને પોતે જ જ્ઞાનનું સાધન છે. એ શાંતિ અને પરમ આનંદથી પરિપૂર્ણ છે.