అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేఽవ్యయామ్। సంభావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే।।2.34।।
ప్రపంచంలోని ప్రజలు నీ గురించి ఎప్పటికీ చెడుగా మాట్లాడతారు. గౌరవం పొందినవాడికి అపకీర్తి మరణం కంటే ఎక్కువ బాధ కలిగిస్తుంది.
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః। యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్।।2.35।।
మహారథులు నువ్వు భయంతో యుద్ధాన్ని వదిలేశావని అనుకుంటారు. వాళ్ల దృష్టిలో నీవు గౌరవాన్ని కోల్పోయి, అపమానానికి గురవుతావు.
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్ వదిష్యన్తి తవాహితాః। నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్।।2.36।।
నీ శత్రువులు నీ శక్తిని నిందిస్తూ, అనుచితమైన మాటలు చాలా చెబుతారు. దాని కంటే బాధ కలిగించేది ఇంకేముంటుంది?
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్। తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః।।2.37।।
నీవు యుద్ధంలో చనిపోతే స్వర్గాన్ని పొందుతావు, గెలిస్తే భూమిని అనుభవిస్తావు. అందువల్ల, ఓ కుంతీ కుమారా, నిశ్చయంగా యుద్ధానికి లేచిపో.
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ। తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి।।2.38।।
సుఖం-దుఃఖం, లాభం-నష్టం, జయం-పరాజయం అన్నీ సమంగా చూసి యుద్ధానికి సిద్ధమవు. అలా చేస్తే నీకు పాపం రావదు.
ఏషా తేఽభిహితా సాంఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శ్రృణు। బుద్ధ్యాయుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి।।2.39।।
ఇప్పటివరకు నీకు జ్ఞానపరంగా చెప్పాను. ఇప్పుడు యోగపరంగా విను. ఈ జ్ఞానంతో నీవు కర్మ బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందగలవు, ఓ పార్థా.
నేహాభిక్రమనాశోఽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే। స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్।।2.40।।
ఈ మార్గంలో చేసిన ప్రయత్నం వృథా కాదూ, నష్టమూ ఉండదు. కొద్దిగా అయినా ఈ ధర్మాన్ని పాటిస్తే, పెద్ద భయాల నుంచి రక్షణ లభిస్తుంది.
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన। బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోఽవ్యవసాయినామ్।।2.41।।
ఓ కురునందనా, ఇక్కడ స్థిరమైన బుద్ధి ఒక్కటే ఉంటుంది. స్థిరత లేని వారి బుద్ధి అనేక శాఖలుగా, అంతులేని దారులుగా విభజించబడుతుంది.
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః। వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః।।2.42।।
ఓ పార్థా, జ్ఞానం లేని వారు వేదాలలోని అలంకారికమైన మాటలను మాత్రమే నమ్ముతారు. వాళ్లు స్వర్గాన్ని, భోగాన్ని కోరుతూ, పునర్జన్మ ఫలితాన్ని ఆశిస్తూ, ఎన్నో ప్రత్యేక క్రియలతో పరిమితమై ఉంటారు.
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్। క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి।।2.43।।
వాళ్ల మనసు కోరికలు, స్వర్గం మీదే ఉంటుంది. పునర్జన్మ ఫలితాన్ని ఇస్తామని చెబుతూ, అనేక ప్రత్యేక క్రియలతో, భోగం, ఐశ్వర్యాన్ని ఆశిస్తూ ఉంటారు.
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్। వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే।।2.44।।
ఆనందాలు, ఐశ్వర్యాల పట్ల మక్కువ కలిగి, వాటిలో మనసు మునిగిపోయినవారికి స్థిరమైన బుద్ధి, ఏకాగ్రత కలిగిన మనస్సు కలుగదు.
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున। నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్।।2.45।।
వేదాలు మూడు గుణాల విషయాలను మాత్రమే చెప్పుతాయి. అర్జునా! నువ్వు ఆ మూడు గుణాలకు అతీతుడవు, ద్వంద్వాల నుండి విముక్తుడవు, ఎప్పుడూ శుద్ధతలో నిలబడినవాడవు, సంపాదన, సంరక్షణ గురించి ఆలోచించకుండా, నీవు నీలోనే స్థిరమై ఉండు.
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సంప్లుతోదకే। తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః।।2.46।।
ఎక్కడికక్కడ నీళ్లతో నిండిపోయినప్పుడు చిన్న బావి ఎంత ఉపయోగపడుతుందో, అలాగే జ్ఞానమున్న బ్రాహ్మణుడికి వేదాలు అంతే ఉపయోగపడతాయి.
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన। మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోఽస్త్వకర్మణి।।2.47।।
నీకు కర్తవ్యాన్ని చేయడానికే హక్కు ఉంది, ఫలితాలపై కాదు. పనుల ఫలితాల కోసం ఆశపడవద్దు, అలాగే పనులు చేయకపోవడంలో కూడా మక్కువ కలిగి ఉండవద్దు.
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ। సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే।।2.48।।
ధనంజయా! యోగంలో స్థిరమై, మమకారం విడిచిపెట్టి, విజయాపజయాలలో సమభావంతో పనులు చేయు. ఈ సమత్వమే యోగం అని అంటారు.
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ। బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః।।2.49।।
ధనంజయా! జ్ఞానయోగం సాధారణ కర్మకంటే ఎంతో మేలైనది. నీవు జ్ఞానంలో ఆశ్రయం పొందు. పనుల ఫలితాల కోసం ఆశపడేవారు నిజంగా దురదృష్టవంతులు.
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే। తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్।।2.50।।
బుద్ధితో కూడినవాడు ఇక్కడే మంచి, చెడు పనులను విడిచిపెడతాడు. అందుకే నీవు యోగాన్ని అభ్యసించు. యోగం అనగా పనులను నైపుణ్యంగా చేయడమే.
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః। జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్।।2.51।।
జ్ఞానంతో కూడిన మేధావులు, పనుల ఫలితాలను వదిలిపెట్టి, జనన బంధనాల నుండి విముక్తులై, శాశ్వతమైన శాంతిని పొందుతారు.
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి। తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ।।2.52।।
నీ బుద్ధి మాయ యొక్క అటుపై ఇటు చిక్కుల్ని దాటి పోయినప్పుడు, వినవలసినవి, విన్నవాటిపట్ల నీవు ఆసక్తి కోల్పోతావు.
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా। సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి।।2.53।।
వినిన విషయాల వల్ల కలిగిన అయోమయం తొలగిపోయి, నీ బుద్ధి సమాధిలో స్థిరంగా నిలబడినప్పుడు, అప్పుడే నీవు యోగాన్ని పొందుతావు.
అర్జున ఉవాచ స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ। స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్।।2.54।।
అర్జునుడు అన్నాడు: కేశవా! స్థిరమైన జ్ఞానం కలిగి, సమాధిలో ఉన్నవాడి లక్షణాలు ఏమిటి? అతడు ఎలా మాట్లాడతాడు, ఎలా కూర్చుంటాడు, ఎలా నడుస్తాడు?
శ్రీ భగవానువాచ ప్రజహాతి యదా కామాన్ సర్వాన్ పార్థ మనోగతాన్। ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే।।2.55।।
శ్రీభగవంతుడు అన్నాడు: పార్ధా! మనసులో కలిగే అన్ని కోరికలను వదిలిపెట్టి, తనలో తానే తృప్తి చెందే వాడిని స్థిరబుద్ధి వాడని అంటారు.
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః। వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే।।2.56।।
బాధలో మనస్సు కలవరపడని వాడు, సుఖంలో మమకారం లేని వాడు, రాగం, భయం, కోపం లేని వాడు స్థిరమైన బుద్ధి కలిగిన మునివని అంటారు.
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్। నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా।।2.57।।
ఎవరికి ఎక్కడా మమకారం ఉండదో, ఏది శుభమైనదైనా, అశుభమైనదైనా పొందినప్పుడు ఆనందించడు, ద్వేషించడు, అతని జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోఽఙ్గానీవ సర్వశః। ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా।।2.58।।
ఎవరైనా తాబేలు తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకున듯, తన ఇంద్రియాలను విషయాల నుండి ఉపసంహరించగలిగితే, అతని జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః। రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే।।2.59।।
ఇంద్రియ విషయాలు, ఉపవాసం చేసే దేహధారికి దూరమవుతాయి. కానీ వాటి రుచి మాత్రం మిగిలి ఉంటుంది. ఆ పరమాత్మను చూసినప్పుడు ఆ రుచి కూడా పోతుంది.
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః। ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః।।2.60।।
కౌంతేయా! ఎంత జ్ఞానవంతుడైనా, ఎంత ప్రయత్నించినా, కలవరపరిచే ఇంద్రియాలు అతని మనస్సును బలవంతంగా లాక్కెళ్తాయి.
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః। వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా।।2.61।।
అన్ని ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, నన్ను ధ్యానిస్తూ స్థిరంగా కూర్చోవాలి. ఎవరి ఇంద్రియాలు వశంలో ఉంటాయో, వారి జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే। సఙ్గాత్ సంజాయతే కామః కామాత్క్రోధోఽభిజాయతే।।2.62।।
ఇంద్రియాల విషయాలపై మనసు నిలిపినవాడికి వాటిపట్ల ఆసక్తి కలుగుతుంది. ఆ ఆసక్తి వల్ల కోరిక పుడుతుంది, ఆ కోరిక నుంచి కోపం జన్మిస్తుంది.
క్రోధాద్భవతి సంమోహః సంమోహాత్స్మృతివిభ్రమః। స్మృతిభ్రంశాద్ బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి।।2.63।।
కోపం వల్ల మనసు మాయలో పడుతుంది. మాయ వల్ల జ్ఞాపకం పోతుంది. జ్ఞాపకం పోయినవాడికి వివేకం నశిస్తుంది. వివేకం పోయినవాడు నాశనం అవుతాడు.