సహజం కర్మ కౌన్తేయ సదోషమపి న త్యజేత్।సర్వారమ్భా హి దోషేణ ధూమేనాగ్నిరివావృతాః।।18.48।।
కౌంతేయా! లోపాలు ఉన్నా, సహజంగా కలిగిన పనిని వదిలిపెట్టకూడదు. ఎందుకంటే ప్రతి పని లోపాలతోనే ఉంటుంది, అగ్నికి పొగ కప్పినట్లుగా.
అసక్తబుద్ధిః సర్వత్ర జితాత్మా విగతస్పృహః।నైష్కర్మ్యసిద్ధిం పరమాం సంన్యాసేనాధిగచ్ఛతి।।18.49।।
ఎక్కడా ఆసక్తి లేకుండా, మనస్సును జయించుకుని, కోరికలు లేకుండా ఉండేవాడు, త్యాగం ద్వారా క్రియారహిత స్థితిలో ఉన్న పరమ సిద్ధిని పొందుతాడు.
సిద్ధిం ప్రాప్తో యథా బ్రహ్మ తథాప్నోతి నిబోధ మే।సమాసేనైవ కౌన్తేయ నిష్ఠా జ్ఞానస్య యా పరా।।18.50।।
కౌంతేయా! సంపూర్ణతను పొందినవాడు బ్రహ్మాన్ని ఎలా చేరుతాడో, జ్ఞానానికి ఉన్న పరమ స్థితిని సంక్షిప్తంగా నాకు విను.
బుద్ధ్యా విశుద్ధయా యుక్తో ధృత్యాఽఽత్మానం నియమ్య చ।శబ్దాదీన్ విషయాంస్త్యక్త్వా రాగద్వేషౌ వ్యుదస్య చ।।18.51।।
శుద్ధమైన బుద్ధితో, ధైర్యంతో మనస్సును నియంత్రించి, శబ్దాది విషయాలను వదిలి, రాగద్వేషాలను తొలగించి,
వివిక్తసేవీ లఘ్వాశీ యతవాక్కాయమానసః।ధ్యానయోగపరో నిత్యం వైరాగ్యం సముపాశ్రితః।।18.52।।
ఒంటరిగా ఉండి, తక్కువ తినుతూ, మాట, శరీరం, మనస్సును నియంత్రిస్తూ, ధ్యానయోగంలో నిత్యం నిమగ్నమై, విరక్తిని ఆశ్రయిస్తూ,
అహఙ్కారం బలం దర్పం కామం క్రోధం పరిగ్రహమ్।విముచ్య నిర్మమః శాన్తో బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే।।18.53।।
అహంకారం, బలం, గర్వం, కోరిక, కోపం, స్వాధీనత అన్నీ వదిలి, మమకారం లేకుండా, ప్రశాంతంగా ఉంటే బ్రహ్మానందాన్ని పొందగలడు.
బ్రహ్మభూతః ప్రసన్నాత్మా న శోచతి న కాఙ్క్షతి।సమః సర్వేషు భూతేషు మద్భక్తిం లభతే పరామ్।।18.54।।
బ్రహ్మస్వరూపుడై, ఆనందంగా ఉండేవాడు దుఃఖించడు, ఆశపడడు. అన్ని జీవుల పట్ల సమభావంతో ఉండి, నాకు పరమ భక్తిని పొందుతాడు.
భక్త్యా మామభిజానాతి యావాన్యశ్చాస్మి తత్త్వతః।తతో మాం తత్త్వతో జ్ఞాత్వా విశతే తదనన్తరమ్।।18.55।।
భక్తితో నన్ను నిజంగా ఎవడైతే తెలుసుకుంటాడో, నేను ఎవరో, ఎలా ఉన్నానో గ్రహిస్తాడు. అలా నన్ను తెలుసుకున్నవాడు వెంటనే నాలో లీనమవుతాడు.
సర్వకర్మాణ్యపి సదా కుర్వాణో మద్వ్యపాశ్రయః।మత్ప్రసాదాదవాప్నోతి శాశ్వతం పదమవ్యయమ్।।18.56।।
ఎప్పుడూ అన్ని పనులు చేస్తూ, నన్ను ఆశ్రయించినవాడు, నా కృప వల్ల శాశ్వతమైన, అవినాశమైన స్థితిని పొందుతాడు.
చేతసా సర్వకర్మాణి మయి సంన్యస్య మత్పరః।బుద్ధియోగముపాశ్రిత్య మచ్చిత్తః సతతం భవ।।18.57।।
మనస్సుతో అన్ని పనులను నాకే అర్పించి, నన్నే పరమ లక్ష్యంగా భావించి, బుద్ధి యోగాన్ని ఆశ్రయించి, నాలోనే మనస్సు నిమగ్నమై ఉండు.
మచ్చిత్తః సర్వదుర్గాణి మత్ప్రసాదాత్తరిష్యసి।అథ చేత్త్వమహఙ్కారాన్న శ్రోష్యసి వినఙ్క్ష్యసి।।18.58।।
మనస్సు నాలో స్థిరంగా ఉంచితే, నా కృపతో అన్ని కష్టాలను దాటి పోవగలవు. కానీ అహంకారంతో వినకపోతే నశించిపోతావు.
యదహఙ్కారమాశ్రిత్య న యోత్స్య ఇతి మన్యసే।మిథ్యైష వ్యవసాయస్తే ప్రకృతిస్త్వాం నియోక్ష్యతి।।18.59।।
అహంకారాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని 'నేను యుద్ధం చేయను' అని అనుకుంటే, ఆ నిర్ణయం వ్యర్థం. నీ సహజ స్వభావమే నిన్ను పని చేయించిస్తుంది.
స్వభావజేన కౌన్తేయ నిబద్ధః స్వేన కర్మణా।కర్తుం నేచ్ఛసి యన్మోహాత్కరిష్యస్యవశోఽపి తత్।।18.60।।
కౌంతేయా! నీ సహజ స్వభావం వల్ల కలిగిన పనికి బంధించబడి, మోహంతో చేయకూడదనుకున్నా కూడా, చేయక తప్పదు.
ఈశ్వరః సర్వభూతానాం హృద్దేశేఽర్జున తిష్ఠతి।భ్రామయన్సర్వభూతాని యన్త్రారూఢాని మాయయా।।18.61।।
అర్జునా! ఈశ్వరుడు ప్రతి జీవి హృదయంలో నివసిస్తూ, తన మాయతో వారిని యంత్రంలో కూర్చోబెట్టినట్లుగా తిప్పిస్తుంటాడు.
తమేవ శరణం గచ్ఛ సర్వభావేన భారత।తత్ప్రసాదాత్పరాం శాన్తిం స్థానం ప్రాప్స్యసి శాశ్వతమ్।।18.62।।
భారతా! నీవు నీ మనసంతా పెట్టి ఆయనను మాత్రమే ఆశ్రయించు. ఆయన కృప వల్ల నీవు పరమశాంతిని, శాశ్వత స్థలాన్ని పొందుతావు.
ఇతి తే జ్ఞానమాఖ్యాతం గుహ్యాద్గుహ్యతరం మయా।విమృశ్యైతదశేషేణ యథేచ్ఛసి తథా కురు।।18.63।।
ఇంతవరకు నేను నీకు అత్యంత రహస్యమైన జ్ఞానాన్ని చెప్పాను. దీనిని పూర్తిగా ఆలోచించు, ఆ తరువాత నీ ఇష్టానుసారం చేయు.
సర్వగుహ్యతమం భూయః శ్రృణు మే పరమం వచః।ఇష్టోఽసి మే దృఢమితి తతో వక్ష్యామి తే హితమ్।।18.64।।
ఇప్పుడు మళ్లీ నా పరమమైన మాటను, అత్యంత రహస్యమైనదాన్ని విను. నీవు నాకు ఎంతో ఇష్టమైనవాడవు కనుక, నీకు మేలు కలిగే మాటను చెబుతున్నాను.
మన్మనా భవ మద్భక్తో మద్యాజీ మాం నమస్కురు।మామేవైష్యసి సత్యం తే ప్రతిజానే ప్రియోఽసి మే।।18.65।।
నీ మనసు నన్నే దృష్టిలో ఉంచు, నన్ను భక్తిగా భావించు, నన్ను పూజించు, నన్ను నమస్కరించు. నీవు తప్పకుండా నన్ను చేరుతావు; ఇది నా నిజమైన హామీ, ఎందుకంటే నీవు నాకు ప్రియమైనవాడవు.
సర్వధర్మాన్పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ।అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శుచః।।18.66।।
నీకు ఉన్న అన్ని కర్తవ్యాలను వదిలిపెట్టి నన్ను ఒక్కరినే ఆశ్రయించు. నేను నిన్ను అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి చేస్తాను; బాధపడవద్దు.
ఇదం తే నాతపస్కాయ నాభక్తాయ కదాచన।న చాశుశ్రూషవే వాచ్యం న చ మాం యోఽభ్యసూయతి।।18.67।।
ఈ ఉపదేశాన్ని తపస్సు లేని వారికి, భక్తి లేని వారికి, వినదలచని వారికి, నన్ను అపహాస్యం చేసే వారికి ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు.
య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్భక్తేష్వభిధాస్యతి।భక్ితం మయి పరాం కృత్వా మామేవైష్యత్యసంశయః।।18.68।।
ఈ పరమ రహస్యాన్ని నా భక్తుల మధ్య ఎవరు ప్రకటిస్తారో, వారు నాకు పరమ భక్తిని కలిగి నన్ను తప్పకుండా చేరుకుంటారు.
న చ తస్మాన్మనుష్యేషు కశ్ిచన్మే ప్రియకృత్తమః।భవితా న చ మే తస్మాదన్యః ప్రియతరో భువి।।18.69।।
మనుషుల్లో నాకంటే ఎక్కువ ప్రియమైనవాడు ఎవ్వరూ ఉండరు, భూమిపై ఆయనకంటే నాకు మరింత ప్రియమైనవాడు ఎప్పుడూ ఉండడు.
అధ్యేష్యతే చ య ఇమం ధర్మ్యం సంవాదమావయోః।జ్ఞానయజ్ఞేన తేనాహమిష్టః స్యామితి మే మతిః।।18.70।।
మనిద్దరి మధ్య జరిగిన ఈ ధార్మిక సంభాషణను ఎవరు అధ్యయనం చేస్తారో, వారిని నేను జ్ఞానయజ్ఞంతో నన్ను పూజించినవారిగా భావిస్తాను.
శ్రద్ధావాననసూయశ్చ శ్రృణుయాదపి యో నరః।సోఽపి ముక్తః శుభాఁల్లోకాన్ప్రాప్నుయాత్పుణ్యకర్మణామ్।।18.71।।
ఎవరైనా విశ్వాసంతో, అసూయ లేకుండా ఈ ఉపదేశాన్ని వినినా, వారు కూడా విముక్తి పొంది, పుణ్యకార్యాలు చేసినవారి శుభ లోకాలను పొందుతారు.
కచ్చిదేతచ్ఛ్రుతం పార్థ త్వయైకాగ్రేణ చేతసా।కచ్చిదజ్ఞానసంమోహః ప్రనష్టస్తే ధనఞ్జయ।।18.72।।
పార్థా! నీవు ఈ మాటలను ఏకాగ్రంగా వినావా? నీ అజ్ఞానం, మాయ పోయిందా, ధనంజయా?
అర్జున ఉవాచనష్టో మోహః స్మృతిర్లబ్ధా త్వత్ప్రసాదాన్మయాచ్యుత।స్థితోఽస్మి గతసన్దేహః కరిష్యే వచనం తవ।।18.73।।
అర్జునుడు చెప్పాడు: నా మోహం పోయింది, నీ కృప వల్ల నాకు జ్ఞాపకం తిరిగి వచ్చింది, అచ్యుతా! నేను సందేహం లేకుండా నిలబడ్డాను; నీ మాటను అనుసరిస్తాను.
సఞ్జయ ఉవాచఇత్యహం వాసుదేవస్య పార్థస్య చ మహాత్మనః।సంవాదమిమమశ్రౌషమద్భుతం రోమహర్షణమ్।।18.74।।
సంజయుడు చెప్పాడు: వాసుదేవుడు మరియు మహాత్ముడైన పార్థుడు మాట్లాడిన ఈ అద్భుతమైన, రోమాంచకరమైన సంభాషణను నేను వినాను.
వ్యాసప్రసాదాచ్ఛ్రుతవానేతద్గుహ్యమహం పరమ్।యోగం యోగేశ్వరాత్కృష్ణాత్సాక్షాత్కథయతః స్వయమ్।।18.75।।
వ్యాసుని కృప వల్లనే నేను ఈ పరమ రహస్యమైన యోగాన్ని, యోగేశ్వరుడైన కృష్ణుడు స్వయంగా చెప్పినదాన్ని విన్నాను.
రాజన్సంస్మృత్య సంస్మృత్య సంవాదమిమమద్భుతమ్।కేశవార్జునయోః పుణ్యం హృష్యామి చ ముహుర్ముహుః।।18.76।।
రాజా! కేశవుడు, అర్జునుడు మాట్లాడిన ఈ అద్భుతమైన, పవిత్రమైన సంభాషణను మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుంటూ నేను పదే పదే ఆనందిస్తున్నాను.
తచ్చ సంస్మృత్య సంస్మృత్య రూపమత్యద్భుతం హరేః। విస్మయో మే మహాన్ రాజన్ హృష్యామి చ పునః పునః।।18.77।।
హరిని అత్యద్భుతమైన రూపాన్ని మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుంటూ, రాజా! నాకు గొప్ప ఆశ్చర్యం కలుగుతోంది, నేను పదే పదే ఆనందిస్తున్నాను.