మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః। ఆగమాపాయినోఽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత।।2.14।।
కుంతీ కుమారుడా! ఇంద్రియాలకు కలిగే స్పర్శలు చలి, వేడి, సుఖం, దుఃఖాన్ని కలిగిస్తాయి. ఇవి వచ్చి పోతుంటాయి, శాశ్వతమైనవి కావు. వాటిని సహించు, భారతా!
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ। సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే।।2.15।।
పురుషోత్తముడా! ఎవడిని ఈ సుఖదుఃఖాలు కలవరపర్చలేవో, ఎవడు సమంగా ఉండగలడో, ఆ ధీరుడు అమృతత్వానికి యోగ్యుడు.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః। ఉభయోరపి దృష్టోఽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః।।2.16।।
అసత్యానికి స్థితి లేదు, సత్యానికి లేనివాటిలా ఉండదు. ఈ రెండింటి స్వరూపాన్ని తత్వాన్ని గ్రహించిన జ్ఞానులు తెలుసుకున్నారు.
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్। వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్ కర్తుమర్హతి।।2.17।।
ఈ సర్వాన్ని వ్యాపించి ఉన్నది నశించదని తెలుసుకో. ఈ అక్షరమైనదాన్ని ఎవ్వరూ నాశనం చేయలేరు.
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః। అనాశినోఽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత।।2.18।।
ఈ శరీరాలు నశించేవే, కానీ వాటిలో ఉన్న జీవుడు శాశ్వతుడు, నాశనరహితుడు, కొలవలేనివాడు. అందువల్ల, భారతా! యుద్ధం చేయు.
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్। ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే।।2.19।।
ఈ జీవుడు చంపుతాడని, లేదా చంపబడుతాడని అనుకునేవారు ఇద్దరూ నిజాన్ని గ్రహించరు. ఇది ఎవ్వరిని చంపదు, ఎవ్వరూ దీనిని చంపలేరు.
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచి న్నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః। అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే।।2.20।।
ఇది ఎప్పుడూ పుట్టదు, ఎప్పుడూ చావదు. ఒకసారి ఉన్నాక, మళ్లీ ఉండకపోవడం లేదు. ఇది జన్మించని, నిత్యమైన, శాశ్వతమైన, పురాతనమైనది. శరీరం నశించినా, ఇది నశించదు.
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్। కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్।।2.21।।
పార్థా! ఈ జీవుడు నశించదని, నిత్యమని, జన్మించనిదని, మారని దని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు ఎవరిని చంపగలరు? ఎవరిని చంపించగలరు?
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ నవాని గృహ్ణాతి నరోఽపరాణి। తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ।।2.22।।
మనిషి పాత బట్టలు వేసేసి కొత్తవి వేసుకున్నట్టు, జీవుడు పాత శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి కొత్త శరీరాన్ని పొందుతాడు.
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః। న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః।।2.23।।
ఈ జీవుని ఆయుధాలు కోయలేవు, అగ్ని కాలించలేడు, నీరు తడిపించలేడు, గాలి ఎండబెట్టలేడు.
అచ్ఛేద్యోఽయమదాహ్యోఽయమక్లేద్యోఽశోష్య ఏవ చ। నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోఽయం సనాతనః।।2.24।।
ఇది కోయలేనిది, కాలించలేనిది, తడిపించలేనిది, ఎండబెట్టలేనిది. ఇది నిత్యమైనది, అన్నిచోట్లా ఉన్నది, స్థిరమైనది, కదలని, శాశ్వతమైనది.
అవ్యక్తోఽయమచిన్త్యోఽయమవికార్యోఽయముచ్యతే। తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి।।2.25।।
ఇది కనబడని, ఊహించలేని, మారని దని అంటారు. కాబట్టి, ఇది తెలిసిన తర్వాత నీవు శోకించాల్సిన అవసరం లేదు.
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్। తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి।।2.26।।
ఓ మహాబాహూ, ఈ ఆత్మ ఎప్పుడూ పుట్టి, ఎప్పుడూ చనిపోతుందని నువ్వు అనుకున్నా కూడా, ఇలాంటి విషయంలో నీకు శోకించాల్సిన అవసరం లేదు.
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ। తస్మాదపరిహార్యేఽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి।।2.27।।
పుట్టినవాడికి మరణం తప్పదు, మరణించినవాడికి మళ్లీ జననం తప్పదు. అందువల్ల తప్పనిసరి విషయాలపై నీవు బాధపడకూడదు.
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత। అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా।।2.28।।
ప్రారంభంలో అన్ని జీవులు కనిపించవు, మధ్యలో కనిపిస్తాయి, చివరికి మళ్లీ కనిపించవు. ఓ భారతా, ఇలాంటి విషయాల్లో ఏమి శోకించాలి?
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః। ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శ్రృణోతి శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్।।2.29।।
ఈ ఆత్మను ఎవరో ఒకరు ఆశ్చర్యంగా చూస్తారు, మరొకరు ఆశ్చర్యంగా చెబుతారు, ఇంకొంతమంది ఆశ్చర్యంగా వింటారు. అయినా, విన్న తర్వాత కూడా దాన్ని ఎవరూ పూర్తిగా తెలుసుకోరు.
దేహీ నిత్యమవధ్యోఽయం దేహే సర్వస్య భారత। తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి।।2.30।।
ఓ భారతా, ప్రతి ఒక్కరి శరీరంలో ఉన్న ఆత్మ ఎప్పటికీ నాశనం కానిది. అందువల్ల అన్ని జీవుల కోసం నీవు శోకించకూడదు.
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి। ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాఛ్రేయోఽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే।।2.31।।
నీ స్వధర్మాన్ని కూడా చూసినప్పుడు, నీవు కంపించకూడదు. క్షత్రియుడికి ధర్మయుద్ధం కన్నా గొప్పది ఏదీ లేదు.
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్। సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్।।2.32।।
ఓ పార్థా, యుద్ధం తానే వచ్చి స్వర్గ ద్వారం తెరచినప్పుడు, అలాంటి యుద్ధాన్ని పొందిన క్షత్రియులు ఎంతో సంతోషంగా ఉంటారు.
అథ చైత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి। తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి।।2.33।।
ఈ ధర్మయుద్ధంలో నువ్వు పాల్గొనకపోతే, నీ కర్తవ్యం, కీర్తి రెండింటినీ వదిలిపెట్టి, పాపాన్ని పొందుతావు.
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేఽవ్యయామ్। సంభావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే।।2.34।।
ప్రపంచంలోని ప్రజలు నీ గురించి ఎప్పటికీ చెడుగా మాట్లాడతారు. గౌరవం పొందినవాడికి అపకీర్తి మరణం కంటే ఎక్కువ బాధ కలిగిస్తుంది.
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః। యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్।।2.35।।
మహారథులు నువ్వు భయంతో యుద్ధాన్ని వదిలేశావని అనుకుంటారు. వాళ్ల దృష్టిలో నీవు గౌరవాన్ని కోల్పోయి, అపమానానికి గురవుతావు.
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్ వదిష్యన్తి తవాహితాః। నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్।।2.36।।
నీ శత్రువులు నీ శక్తిని నిందిస్తూ, అనుచితమైన మాటలు చాలా చెబుతారు. దాని కంటే బాధ కలిగించేది ఇంకేముంటుంది?
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్। తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః।।2.37।।
నీవు యుద్ధంలో చనిపోతే స్వర్గాన్ని పొందుతావు, గెలిస్తే భూమిని అనుభవిస్తావు. అందువల్ల, ఓ కుంతీ కుమారా, నిశ్చయంగా యుద్ధానికి లేచిపో.
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ। తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి।।2.38।।
సుఖం-దుఃఖం, లాభం-నష్టం, జయం-పరాజయం అన్నీ సమంగా చూసి యుద్ధానికి సిద్ధమవు. అలా చేస్తే నీకు పాపం రావదు.
ఏషా తేఽభిహితా సాంఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శ్రృణు। బుద్ధ్యాయుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి।।2.39।।
ఇప్పటివరకు నీకు జ్ఞానపరంగా చెప్పాను. ఇప్పుడు యోగపరంగా విను. ఈ జ్ఞానంతో నీవు కర్మ బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందగలవు, ఓ పార్థా.
నేహాభిక్రమనాశోఽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే। స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్।।2.40।।
ఈ మార్గంలో చేసిన ప్రయత్నం వృథా కాదూ, నష్టమూ ఉండదు. కొద్దిగా అయినా ఈ ధర్మాన్ని పాటిస్తే, పెద్ద భయాల నుంచి రక్షణ లభిస్తుంది.
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన। బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోఽవ్యవసాయినామ్।।2.41।।
ఓ కురునందనా, ఇక్కడ స్థిరమైన బుద్ధి ఒక్కటే ఉంటుంది. స్థిరత లేని వారి బుద్ధి అనేక శాఖలుగా, అంతులేని దారులుగా విభజించబడుతుంది.
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః। వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః।।2.42।।
ఓ పార్థా, జ్ఞానం లేని వారు వేదాలలోని అలంకారికమైన మాటలను మాత్రమే నమ్ముతారు. వాళ్లు స్వర్గాన్ని, భోగాన్ని కోరుతూ, పునర్జన్మ ఫలితాన్ని ఆశిస్తూ, ఎన్నో ప్రత్యేక క్రియలతో పరిమితమై ఉంటారు.
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్। క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి।।2.43।।
వాళ్ల మనసు కోరికలు, స్వర్గం మీదే ఉంటుంది. పునర్జన్మ ఫలితాన్ని ఇస్తామని చెబుతూ, అనేక ప్రత్యేక క్రియలతో, భోగం, ఐశ్వర్యాన్ని ఆశిస్తూ ఉంటారు.