ఇహైకస్థం జగత్కృత్స్నం పశ్యాద్య సచరాచరమ్। మమ దేహే గుడాకేశ యచ్చాన్యద్ద్రష్టుమిచ్ఛసి।।11.7।।
గుడాకేశా! ఈ ఒక్క చోటే నా శరీరంలో చలించేవి, నిలిచిపోయేవి అన్నీ కలిసిన ఈ మొత్తం జగత్తును, ఇంకా నీవు చూడాలనుకునే దేనినైనా చూడు.
న తు మాం శక్యసే ద్రష్టుమనేనైవ స్వచక్షుషా। దివ్యం దదామి తే చక్షుః పశ్య మే యోగమైశ్వరమ్।।11.8।।
కానీ, నీ స్వంత కళ్లతో నన్ను చూడడం సాధ్యం కాదు. నేను నీకు దివ్య దృష్టిని ఇస్తున్నాను. నా యోగ మహిమను చూడు.
సఞ్జయ ఉవాచ ఏవముక్త్వా తతో రాజన్మహాయోగేశ్వరో హరిః। దర్శయామాస పార్థాయ పరమం రూపమైశ్వరమ్।।11.9।।
సంజయుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! మహాయోగేశ్వరుడైన హరిదేవుడు ఇలా చెప్పి, పార్థుడికి తన పరమ దివ్య స్వరూపాన్ని చూపించాడు.
అనేకవక్త్రనయనమనేకాద్భుతదర్శనమ్। అనేకదివ్యాభరణం దివ్యానేకోద్యతాయుధమ్।।11.10।।
అనేక ముఖాలు, కళ్ళు, అనేక అద్భుత దృశ్యాలు, అనేక దివ్యాభరణాలు ధరించి, అనేక దివ్య ఆయుధాలను ఎత్తిపట్టుకుని ఉన్నాడు.
దివ్యమాల్యామ్బరధరం దివ్యగన్ధానులేపనమ్। సర్వాశ్చర్యమయం దేవమనన్తం విశ్వతోముఖమ్।।11.11।।
దివ్య మాలలు, దుస్తులు ధరించి, దివ్య సుగంధ ద్రవ్యాలతో అలంకరించబడి, అన్ని అద్భుతాలతో నిండిన, అనంతమైన, అన్ని దిక్కులకూ ముఖం కలిగిన దేవుడిని చూడు.
దివి సూర్యసహస్రస్య భవేద్యుగపదుత్థితా। యది భాః సదృశీ సా స్యాద్భాసస్తస్య మహాత్మనః।।11.12।।
ఆకాశంలో వెయ్యి సూర్యులు ఒకేసారి ఉదయించినట్టు వెలుగు వెలిగితే, ఆ మహాత్ముడి కాంతికి అది దగ్గరగా ఉండొచ్చు.
తత్రైకస్థం జగత్కృత్స్నం ప్రవిభక్తమనేకధా। అపశ్యద్దేవదేవస్య శరీరే పాణ్డవస్తదా।।11.13।।
అప్పుడు పాండవుడు దేవదేవుని శరీరంలో అన్ని భాగాలుగా విభజించబడిన మొత్తం జగత్తును ఒకేచోట చూశాడు.
తతః స విస్మయావిష్టో హృష్టరోమా ధనఞ్జయః। ప్రణమ్య శిరసా దేవం కృతాఞ్జలిరభాషత।।11.14।।
అప్పుడు ధనంజయుడు ఆశ్చర్యంతో, ఆనందంతో రోమాంచితుడై, తల వంచి దేవునికి నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
అర్జున ఉవాచ పశ్యామి దేవాంస్తవ దేవ దేహే సర్వాంస్తథా భూతవిశేషసఙ్ఘాన్। బ్రహ్మాణమీశం కమలాసనస్థ మృషీంశ్చ సర్వానురగాంశ్చ దివ్యాన్।।11.15।।
అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు — దేవా! నీ దివ్య శరీరంలో అన్ని దేవతలను, భూతగణాలను, కమలంపై కూర్చున్న బ్రహ్మను, అన్ని ఋషులను, దివ్య నాగులను నేను చూస్తున్నాను.
అనేకబాహూదరవక్త్రనేత్రం పశ్యామి త్వాం సర్వతోఽనన్తరూపమ్। నాన్తం న మధ్యం న పునస్తవాదిం పశ్యామి విశ్వేశ్వర విశ్వరూప।।11.16।।
విశ్వరూపా! నేను నిన్ను అన్ని వైపులా అనేక చేతులు, పొత్తికడుపులు, ముఖాలు, కళ్ళతో, అనంతమైన రూపాలతో చూస్తున్నాను. నీకు అంతం లేదు, మధ్యం లేదు, మొదలు లేదు.
కిరీటినం గదినం చక్రిణం చ తేజోరాశిం సర్వతోదీప్తిమన్తమ్। పశ్యామి త్వాం దుర్నిరీక్ష్యం సమన్తా ద్దీప్తానలార్కద్యుతిమప్రమేయమ్।।11.17।।
కిరీటాన్ని ధరించి, గద, చక్రాన్ని పట్టుకుని, చుట్టూ ప్రకాశించే తేజస్సుతో నిన్ను చూస్తున్నాను. నీవు అన్ని వైపులా చూడలేనంత ప్రకాశంగా, అగ్నిలా, సూర్యుడిలా వెలిగిపోతున్నావు. నీ మహిమను కొలవలేం.
త్వమక్షరం పరమం వేదితవ్యం త్వమస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్। త్వమవ్యయః శాశ్వతధర్మగోప్తా సనాతనస్త్వం పురుషో మతో మే।।11.18।।
నీవే నిత్యమైన, తెలుసుకోవలసిన పరమ తత్త్వం. ఈ విశ్వానికి పరమ ఆశ్రయం నీవే. నీవే మారని, శాశ్వత ధర్మాన్ని కాపాడేవాడు. నీవే సనాతన పురుషుడు అని నేను నమ్ముతున్నాను.
అనాదిమధ్యాన్తమనన్తవీర్య మనన్తబాహుం శశిసూర్యనేత్రమ్। పశ్యామి త్వాం దీప్తహుతాశవక్త్రమ్ స్వతేజసా విశ్వమిదం తపన్తమ్।।11.19।।
నీ స్వయంస్వరూప ప్రకాశంతో ఈ మొత్తం జగత్తును కాల్చేస్తున్నావు.
ద్యావాపృథివ్యోరిదమన్తరం హి వ్యాప్తం త్వయైకేన దిశశ్చ సర్వాః। దృష్ట్వాఽద్భుతం రూపముగ్రం తవేదం లోకత్రయం ప్రవ్యథితం మహాత్మన్।।11.20।।
పరలోకమూ, భూమి మధ్య భాగమూ, అన్ని దిశలూ నీవొక్కడివల్ల నిండిపోయాయి. నీ అద్భుతమైన, భయంకరమైన రూపాన్ని చూసి, మహాత్మా, మూడు లోకాలు భయంతో వణికిపోతున్నాయి.
అమీ హి త్వాం సురసఙ్ఘాః విశన్తి కేచిద్భీతాః ప్రాఞ్జలయో గృణన్తి। స్వస్తీత్యుక్త్వా మహర్షిసిద్ధసఙ్ఘాః స్తువన్తి త్వాం స్తుతిభిః పుష్కలాభిః।।11.21।।
దేవతల సమూహాలు నిన్ను చేరుతున్నారు. కొందరు భయంతో చేతులు జోడించి నిన్ను స్తుతిస్తున్నారు. 'శాంతి కలగాలి' అని పలుకుతూ, మహర్షులు, సిద్ధులు సమృద్ధిగా స్తోత్రాలు చేసి నిన్ను పొగిడుతున్నారు.
రుద్రాదిత్యా వసవో యే చ సాధ్యా విశ్వేఽశ్ివనౌ మరుతశ్చోష్మపాశ్చ। గన్ధర్వయక్షాసురసిద్ధసఙ్ఘా వీక్షన్తే త్వాం విస్మితాశ్చైవ సర్వే।।11.22।।
రుద్రులు, ఆదిత్యులు, వసువులు, సాధ్యులు, విశ్వదేవతలు, అశ్వినీదేవతలు, మరుత్గణాలు, పితృదేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, అసురులు, సిద్ధుల సమూహాలు — వీళ్లందరూ నిన్ను ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్నారు.
రూపం మహత్తే బహువక్త్రనేత్రం మహాబాహో బహుబాహూరుపాదమ్। బహూదరం బహుదంష్ట్రాకరాలం దృష్ట్వా లోకాః ప్రవ్యథితాస్తథాఽహమ్।।11.23।।
నీ విస్తారమైన రూపాన్ని, అనేక ముఖాలు, కళ్ళు, బాహువులు, తొడలు, కాళ్లు, పొత్తికడుపులు, భయంకరమైన పళ్ళతో చూస్తూ, లోకాలు భయంతో వణికిపోతున్నాయి. నేనూ అలాగే భయపడుతున్నాను.
నభఃస్పృశం దీప్తమనేకవర్ణం వ్యాత్తాననం దీప్తవిశాలనేత్రమ్। దృష్ట్వా హి త్వాం ప్రవ్యథితాన్తరాత్మా ధృతిం న విన్దామి శమం చ విష్ణో।।11.24।।
విష్ణువా! ఆకాశాన్ని తాకేలా, ప్రకాశవంతంగా, అనేక రంగులతో, విప్పిన నోళ్లతో, మెరిసే పెద్ద కళ్ళతో నిన్ను చూస్తూ, నా హృదయం వణికిపోతోంది. నాకు ధైర్యం, శాంతి ఏదీ కనపడటం లేదు.
దంష్ట్రాకరాలాని చ తే ముఖాని దృష్ట్వైవ కాలానలసన్నిభాని। దిశో న జానే న లభే చ శర్మ ప్రసీద దేవేశ జగన్నివాస।।11.25।।
నీ భయంకరమైన పళ్ళతో కూడిన నోళ్లను, కాలాగ్నిలా మండుతున్నవిగా చూస్తూ, నాకు దిశలు తెలియడం లేదు, నాకు ఓదార్పు లేదు. దేవతల అధిపతీ, జగత్తుకు ఆశ్రయం అయినవాడా, దయచూపు.
అమీ చ త్వాం ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రాః సర్వే సహైవావనిపాలసఙ్ఘైః। భీష్మో ద్రోణః సూతపుత్రస్తథాఽసౌ సహాస్మదీయైరపి యోధముఖ్యైః।।11.26।।
ఈ ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, రాజుల సమూహాలతో పాటు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కర్ణుడు, మనవాళ్లలో ముఖ్యులైన యోధులు — వీళ్లందరూ నీ భయంకరమైన పళ్ళతో కూడిన నోళ్లలోకి వేగంగా ప్రవేశిస్తున్నారు. కొందరు నీ పళ్ళ మధ్య చిక్కుకుని, తలలు నుజ్జునుజ్జయి కనిపిస్తున్నారు.
వక్త్రాణి తే త్వరమాణా విశన్తి దంష్ట్రాకరాలాని భయానకాని। కేచిద్విలగ్నా దశనాన్తరేషు సందృశ్యన్తే చూర్ణితైరుత్తమాఙ్గైః।।11.27।।
వారు నీ భయంకరమైన పళ్ళతో కూడిన నోళ్లలోకి వేగంగా ప్రవేశిస్తున్నారు. కొందరు నీ పళ్ళ మధ్య చిక్కుకుని, తలలు నుజ్జునుజ్జయి కనిపిస్తున్నారు.
యథా నదీనాం బహవోఽమ్బువేగాః సముద్రమేవాభిముఖాః ద్రవన్తి। తథా తవామీ నరలోకవీరా విశన్తి వక్త్రాణ్యభివిజ్వలన్తి।।11.28।।
ఎలా నదుల ప్రవాహాలు సముద్రాన్ని향ి పరుగెత్తుతాయో, అలాగే ఈ మానవ లోక వీరులు నీ మండే నోళ్లలోకి ప్రవేశిస్తున్నారు.
యథా ప్రదీప్తం జ్వలనం పతఙ్గా విశన్తి నాశాయ సమృద్ధవేగాః। తథైవ నాశాయ విశన్తి లోకా స్తవాపి వక్త్రాణి సమృద్ధవేగాః।।11.29।।
ఎలా పురుగులు మండే అగ్నిలోకి పరుగెత్తి నాశనం అవుతాయో, అలాగే లోకాలు నీ మండే నోళ్లలోకి వేగంగా ప్రవేశించి నాశనం అవుతున్నాయి.
లేలిహ్యసే గ్రసమానః సమన్తా ల్లోకాన్సమగ్రాన్వదనైర్జ్వలద్భిః। తేజోభిరాపూర్య జగత్సమగ్రం భాసస్తవోగ్రాః ప్రతపన్తి విష్ణో।।11.30।।
నీ మండే నోళ్లతో అన్ని వైపులా లోకాలను మింగేస్తూ, నీ తేజస్సుతో మొత్తం జగత్తును నింపి, నీ భయంకరమైన కాంతులతో విశ్వాన్ని కాల్చేస్తున్నావు, విష్ణువా!
ఆఖ్యాహి మే కో భవానుగ్రరూపో నమోఽస్తు తే దేవవర ప్రసీద। విజ్ఞాతుమిచ్ఛామి భవన్తమాద్యం న హి ప్రజానామి తవ ప్రవృత్తిమ్।।11.31।।
ఈ భయంకరమైన రూపంలో నువ్వెవరో నాకు చెప్పు. దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, నీకు నమస్కారం. దయచేసి, నిన్ను, ఆది స్వరూపుడైన నిన్ను తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను. నీ ఉద్దేశ్యం నాకు అర్థం కావడం లేదు.
శ్రీ భగవానువాచ కాలోఽస్మి లోకక్షయకృత్ప్రవృద్ధో లోకాన్సమాహర్తుమిహ ప్రవృత్తః। ఋతేఽపి త్వాం న భవిష్యన్తి సర్వే యేఽవస్థితాః ప్రత్యనీకేషు యోధాః।।11.32।।
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు — నేను కాలమూ, లోకాలను నాశనం చేసే మహాశక్తిని. ఈ ప్రజలను సంహరించడానికి ఇక్కడ వచ్చాను. నీవు లేకపోయినా, ఎదురు సైన్యంలో ఉన్న యోధులందరూ నశించిపోతారు.
తస్మాత్త్వముత్తిష్ఠ యశో లభస్వ జిత్వా శత్రూన్ భుఙ్క్ష్వ రాజ్యం సమృద్ధమ్। మయైవైతే నిహతాః పూర్వమేవ నిమిత్తమాత్రం భవ సవ్యసాచిన్।।11.33।।
అందువల్ల లేచి, కీర్తిని సంపాదించు, శత్రువులను జయించి, సంపన్నమైన రాజ్యాన్ని అనుభవించు. వీరిని నేను ముందే సంహరించాను. నువ్వు కేవలం నిమిత్తమాత్రుడవు.
ద్రోణం చ భీష్మం చ జయద్రథం చ కర్ణం తథాఽన్యానపి యోధవీరాన్। మయా హతాంస్త్వం జహి మా వ్యథిష్ఠా యుధ్యస్వ జేతాసి రణే సపత్నాన్।।11.34।।
ద్రోణుడు, భీష్ముడు, జయద్రథుడు, కర్ణుడు, ఇంకా ఇతర వీరయోధులు — వీరిని నేను సంహరించాను. నీవు వారిని సంహరించు. భయపడవద్దు. యుద్ధం చేయు, నువ్వు శత్రువులను జయిస్తావు.
సఞ్జయ ఉవాచ ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచనం కేశవస్య కృతాఞ్జలిర్వేపమానః కిరీటీ। నమస్కృత్వా భూయ ఏవాహ కృష్ణం సగద్గదం భీతభీతః ప్రణమ్య।।11.35।।
సంజయుడు ఇలా అన్నాడు — కేశవుని మాటలు విని, కిరీటధారి అర్జునుడు వణికిపోతూ, చేతులు జోడించి, నమస్కరించి, మళ్లీ భయంతో, గొంతు కట్టుకుని, కృష్ణునికి పలికాడు.
అర్జున ఉవాచ స్థానే హృషీకేశ తవ ప్రకీర్త్యా జగత్ ప్రహృష్యత్యనురజ్యతే చ। రక్షాంసి భీతాని దిశో ద్రవన్తి సర్వే నమస్యన్తి చ సిద్ధసఙ్ఘాః।।11.36।।
అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు — హృషీకేశా! నీ మహిమ విన్నప్పుడు జగత్తు ఆనందంతో ఉల్లాసపడుతోంది, నిన్ను ప్రేమిస్తోంది. రాక్షసులు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోతున్నారు. సిద్ధులందరూ నీకు నమస్కరిస్తున్నారు.