మచ్చిత్తా మద్గతప్రాణా బోధయన్తః పరస్పరమ్। కథయన్తశ్చ మాం నిత్యం తుష్యన్తి చ రమన్తి చ।।10.9।।
నా మీద మనస్సు పెట్టి, ప్రాణాలతో నన్నే ఆశ్రయించి, పరస్పరం జ్ఞానం పంచుకుంటూ, నిత్యం నన్ను గురించి మాట్లాడుకుంటూ, వారు ఆనందంగా, సంతోషంగా ఉంటారు.
తేషాం సతతయుక్తానాం భజతాం ప్రీతిపూర్వకమ్। దదామి బుద్ధియోగం తం యేన మాముపయాన్తి తే।।10.10।।
ఎప్పుడూ నన్ను ప్రేమతో భజించే వారికి, నేను జ్ఞానయోగాన్ని ప్రసాదిస్తాను. ఆ జ్ఞానంతో వారు నన్ను చేరుకుంటారు.
తేషామేవానుకమ్పార్థమహమజ్ఞానజం తమః। నాశయామ్యాత్మభావస్థో జ్ఞానదీపేన భాస్వతా।।10.11।।
వారి పట్ల దయతో, వారి హృదయంలో ఉండి, అజ్ఞానం వల్ల కలిగిన చీకటిని, ప్రకాశవంతమైన జ్ఞానదీపంతో నేను తొలగిస్తాను.
అర్జున ఉవాచ పరం బ్రహ్మ పరం ధామ పవిత్రం పరమం భవాన్। పురుషం శాశ్వతం దివ్యమాదిదేవమజం విభుమ్।।10.12।।
అర్జునుడు చెప్పాడు: భగవంతుడా! మీరు పరబ్రహ్మ, పరమధామం, పరమ పవిత్రత, శాశ్వతుడు, దివ్యుడు, ఆదిదేవుడు, జన్మలేని వాడు, అన్నింటినీ వ్యాపించినవారు.
ఆహుస్త్వామృషయః సర్వే దేవర్షిర్నారదస్తథా। అసితో దేవలో వ్యాసః స్వయం చైవ బ్రవీషి మే।।10.13।।
అన్ని ఋషులు, దేవర్షి నారదుడు, అసితుడు, దేవళుడు, వ్యాసుడు కూడా ఇదే చెబుతున్నారు. ఇప్పుడు మీరు కూడా నన్ను ఉద్దేశించి ఇదే చెబుతున్నారు.
సర్వమేతదృతం మన్యే యన్మాం వదసి కేశవ। న హి తే భగవన్ వ్యక్ితం విదుర్దేవా న దానవాః।।10.14।।
కేశవా! మీరు నాకు చెప్పింది అన్నీ నిజమేనని నేను నమ్ముతున్నాను. దేవతలు గానీ, దానవులు గానీ, భగవంతుడా! మీ మహిమను పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు.
స్వయమేవాత్మనాఽత్మానం వేత్థ త్వం పురుషోత్తమ। భూతభావన భూతేశ దేవదేవ జగత్పతే।।10.15।।
పురుషోత్తమా! భూత భవనా! భూతేశ్వరా! దేవదేవా! జగత్పతే! మీరు మీరే మీను పూర్తిగా తెలుసుకుంటారు.
వక్తుమర్హస్యశేషేణ దివ్యా హ్యాత్మవిభూతయః। యాభిర్విభూతిభిర్లోకానిమాంస్త్వం వ్యాప్య తిష్ఠసి।।10.16।।
మీ దివ్య మహిమలు, వాటివల్ల మీరు ఈ లోకాలన్నింటినీ ఎలా వ్యాపించి ఉన్నారో పూర్తిగా నాకు చెప్పాలి.
కథం విద్యామహం యోగింస్త్వాం సదా పరిచిన్తయన్। కేషు కేషు చ భావేషు చిన్త్యోఽసి భగవన్మయా।।10.17।।
యోగేశ్వరా! నేను ఎల్లప్పుడూ మీను ధ్యానిస్తూ, మీను ఎలా తెలుసుకోవాలి? భగవంతుడా! నేను మీను ఏ రూపాల్లో ధ్యానించాలి?
విస్తరేణాత్మనో యోగం విభూతిం చ జనార్దన। భూయః కథయ తృప్తిర్హి శ్రృణ్వతో నాస్తి మేఽమృతమ్।।10.18।।
జనార్దనా! మీ యోగాన్ని, మహిమలను విస్తృతంగా మళ్లీ చెప్పండి. ఎందుకంటే, ఈ అమృతాన్ని వినడంలో నాకు తృప్తి లేదు.
శ్రీ భగవానువాచ హన్త తే కథయిష్యామి దివ్యా హ్యాత్మవిభూతయః। ప్రాధాన్యతః కురుశ్రేష్ఠ నాస్త్యన్తో విస్తరస్య మే।।10.19।।
శ్రీభగవంతుడు పలికెను: కురు శ్రేష్ఠా! నా దివ్య మహిమలను, ముఖ్యమైనవాటిని ఇప్పుడు నీకు చెబుతాను. ఎందుకంటే నా మహిమలకు అంతం లేదు.
అహమాత్మా గుడాకేశ సర్వభూతాశయస్థితః। అహమాదిశ్చ మధ్యం చ భూతానామన్త ఏవ చ।।10.20।।
గుడాకేశా! నేను అన్నీ ప్రాణుల హృదయాల్లో ఉండే ఆత్మను. నేను భూతాల ఆది, మధ్య, అంతమూ కాను.
ఆదిత్యానామహం విష్ణుర్జ్యోతిషాం రవిరంశుమాన్। మరీచిర్మరుతామస్మి నక్షత్రాణామహం శశీ।।10.21।।
ఆదిత్యుల్లో నేను విష్ణువు, వెలుగుల్లో ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడు, మరుత్వుల్లో మరీచి, నక్షత్రాల్లో నేను చంద్రుడు.
వేదానాం సామవేదోఽస్మి దేవానామస్మి వాసవః। ఇన్ద్రియాణాం మనశ్చాస్మి భూతానామస్మి చేతనా।।10.22।।
వేదాల్లో నేను సామవేదం, దేవతల్లో నేను ఇంద్రుడు, ఇంద్రియాల్లో నేను మనస్సు, భూతాల్లో నేను చైతన్యం.
రుద్రాణాం శఙ్కరశ్చాస్మి విత్తేశో యక్షరక్షసామ్। వసూనాం పావకశ్చాస్మి మేరుః శిఖరిణామహమ్।।10.23।।
రుద్రుల్లో నేను శంకరుడు, యక్ష రాక్షసుల్లో ధనాధిపతి, వసువుల్లో నేను అగ్ని, శిఖరాలున్న పర్వతాల్లో నేను మేరు.
పురోధసాం చ ముఖ్యం మాం విద్ధి పార్థ బృహస్పతిమ్। సేనానీనామహం స్కన్దః సరసామస్మి సాగరః।।10.24।।
పురోహితుల్లో ప్రధానుడైన బృహస్పతిని నాలోనే అని తెలుసుకో. సేనాధిపతుల్లో నేను స్కందుడు, నదుల్లో నేను సముద్రం.
మహర్షీణాం భృగురహం గిరామస్మ్యేకమక్షరమ్। యజ్ఞానాం జపయజ్ఞోఽస్మి స్థావరాణాం హిమాలయః।।10.25।।
మహర్షుల్లో నేను భృగువు, మాటల్లో నేను ఒక్క అక్షరం — ఓం. యజ్ఞాల్లో నేను జపయజ్ఞం, నిలువని వస్తువుల్లో నేను హిమాలయ పర్వతం.
అశ్వత్థః సర్వవృక్షాణాం దేవర్షీణాం చ నారదః। గన్ధర్వాణాం చిత్రరథః సిద్ధానాం కపిలో మునిః।।10.26।।
అన్ని చెట్లలో నేను అశ్వత్థవృక్షం, దేవర్షుల్లో నేను నారదుడు, గంధర్వుల్లో నేను చిత్రరథుడు, సిద్ధుల్లో నేను కపిలముని.
ఉచ్చైఃశ్రవసమశ్వానాం విద్ధి మామమృతోద్భవమ్। ఐరావతం గజేన్ద్రాణాం నరాణాం చ నరాధిపమ్।।10.27।।
కుదిరిన గుర్రాల్లో నేను అమృతం నుంచి పుట్టిన ఉచ్చైశ్రవసు, ఏనుగుల్లో నేను ఐరావతం, మనుషుల్లో నేను రాజు.
ఆయుధానామహం వజ్రం ధేనూనామస్మి కామధుక్। ప్రజనశ్చాస్మి కన్దర్పః సర్పాణామస్మి వాసుకిః।।10.28।।
అస్త్రాల్లో నేను వజ్రాయుధం, ఆవుల్లో నేను కామధేను, సృష్టికి కారణాల్లో నేను కందర్పుడు, పాముల్లో నేను వాసుకి.
అనన్తశ్చాస్మి నాగానాం వరుణో యాదసామహమ్। పితృ़ణామర్యమా చాస్మి యమః సంయమతామహమ్।।10.29।।
నాగుల్లో నేను అనంతుడు, నీటిలో ఉండే జీవుల్లో నేను వరుణుడు, పితృదేవతల్లో నేను అర్యమ, నియంత్రకుల్లో నేను యముడు.
ప్రహ్లాదశ్చాస్మి దైత్యానాం కాలః కలయతామహమ్। మృగాణాం చ మృగేన్ద్రోఽహం వైనతేయశ్చ పక్షిణామ్।।10.30।।
దైత్యుల్లో నేను ప్రహ్లాదుడు, కాలాన్ని లెక్కించే వారిలో నేను కాలమే, జంతువుల్లో నేను సింహం, పక్షుల్లో నేను వినతా కుమారుడైన గరుత్మంతుడు.
పవనః పవతామస్మి రామః శస్త్రభృతామహమ్। ఝషాణాం మకరశ్చాస్మి స్రోతసామస్మి జాహ్నవీ।।10.31।।
శుద్ధి చేసే వాటిలో నేను వాయువు, ఆయుధధారుల్లో నేను రాముడు, చేపల్లో నేను మకరం, నదుల్లో నేను గంగా.
సర్గాణామాదిరన్తశ్చ మధ్యం చైవాహమర్జున। అధ్యాత్మవిద్యా విద్యానాం వాదః ప్రవదతామహమ్।।10.32।।
సృష్టుల్లో మొదలు, మధ్య, అంతం అన్నీ నేనే అర్జునా. విద్యల్లో నేను ఆత్మవిద్య, వాదించే వారిలో నేను తర్కం.
అక్షరాణామకారోఽస్మి ద్వన్ద్వః సామాసికస్య చ। అహమేవాక్షయః కాలో ధాతాఽహం విశ్వతోముఖః।।10.33।।
అక్షరాల్లో నేను అ అనే అక్షరం, సమాసాల్లో ద్వంద్వ సమాసం, నేను ఎప్పటికీ నశించని కాలం, అన్ని వైపులా ఉన్న సృష్టికర్తను.
మృత్యుః సర్వహరశ్చాహముద్భవశ్చ భవిష్యతామ్। కీర్తిః శ్రీర్వాక్చ నారీణాం స్మృతిర్మేధా ధృతిః క్షమా।।10.34।।
ప్రపంచాన్ని నశింపజేసే మరణం నేనే, భవిష్యత్తులో పుట్టే వాటికి మూలం నేనే. స్త్రీలలో కీర్తి, శ్రీ, వాక్కు, స్మృతి, మేధ, ధైర్యం, సహనం నేనే.
బృహత్సామ తథా సామ్నాం గాయత్రీ ఛన్దసామహమ్। మాసానాం మార్గశీర్షోఽహమృతూనాం కుసుమాకరః।।10.35।।
సామవేదంలోని పాటల్లో నేను బృహత్సామం, ఛందస్సుల్లో నేను గాయత్రీ, నెలల్లో మార్గశిరమాసం, ఋతువుల్లో పుష్పకాలం.
ద్యూతం ఛలయతామస్మి తేజస్తేజస్వినామహమ్। జయోఽస్మి వ్యవసాయోఽస్మి సత్త్వం సత్త్వవతామహమ్।।10.36।।
మోసపుచేసే వాటిలో నేను జూదం, ప్రకాశవంతులలో తేజస్సు, విజయం నేనే, సంకల్పం నేనే, సద్గుణవంతులలో సత్వగుణం నేనే.
వృష్ణీనాం వాసుదేవోఽస్మి పాణ్డవానాం ధనంజయః। మునీనామప్యహం వ్యాసః కవీనాముశనా కవిః।।10.37।।
వృష్ణివంశంలో నేను వాసుదేవుడు, పాండవుల్లో నేను ధనంజయుడు, మునుల్లో నేను వ్యాసుడు, కవుల్లో నేను ఉశనుడు.
దణ్డో దమయతామస్మి నీతిరస్మి జిగీషతామ్। మౌనం చైవాస్మి గుహ్యానాం జ్ఞానం జ్ఞానవతామహమ్।।10.38।।
శిక్షించే వారిలో నేను శిక్ష, గెలవాలనుకునే వారిలో నేను నైతి, రహస్యాల్లో నేను మౌనం, జ్ఞానులలో నేను జ్ఞానం.