అవ్యక్తోఽక్షర ఇత్యుక్తస్తమాహుః పరమాం గతిమ్। యం ప్రాప్య న నివర్తన్తే తద్ధామ పరమం మమ।।8.21।।
ఆ అవ్యక్తాన్ని అక్షరమని అంటారు. దానిని పరమ గమ్యంగా చెబుతారు. దానిని చేరినవారు తిరిగి రారు. అదే నా పరమ స్థానం.
పురుషః స పరః పార్థ భక్త్యా లభ్యస్త్వనన్యయా। యస్యాన్తఃస్థాని భూతాని యేన సర్వమిదం తతమ్।।8.22।।
పార్థా, ఆ పరమ పురుషుడిని, అనన్య భక్తితో మాత్రమే పొందవచ్చు. అన్ని జీవులు ఆయనలోనే ఉంటాయి. ఈ సర్వం ఆయన ద్వారా వ్యాపించింది.
యత్ర కాలే త్వనావృత్తిమావృత్తిం చైవ యోగినః। ప్రయాతా యాన్తి తం కాలం వక్ష్యామి భరతర్షభ।।8.23।।
భరతవంశశిరోమణీ, యోగులు ఎప్పుడు వెళ్లితే తిరిగి రారు, ఎప్పుడు వెళ్లితే తిరిగి వస్తారో ఆ కాలాన్ని నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
అగ్నిర్జ్యోతిరహః శుక్లః షణ్మాసా ఉత్తరాయణమ్। తత్ర ప్రయాతా గచ్ఛన్తి బ్రహ్మ బ్రహ్మవిదో జనాః।।8.24।।
అగ్ని, జ్యోతి, పగలు, శుక్లపక్షం, ఉత్తరాయణంలో ఆరు నెలలు—ఈ సమయంలో బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు వెళ్ళితే, వారు బ్రహ్మాన్ని పొందుతారు.
ధూమో రాత్రిస్తథా కృష్ణః షణ్మాసా దక్షిణాయనమ్। తత్ర చాన్ద్రమసం జ్యోతిర్యోగీ ప్రాప్య నివర్తతే।।8.25।।
ధూమం, రాత్రి, కృష్ణపక్షం, దక్షిణాయణంలో ఆరు నెలలు—ఈ సమయంలో యోగి చంద్రలోకాన్ని చేరి, మళ్లీ జన్మిస్తాడు.
శుక్లకృష్ణే గతీ హ్యేతే జగతః శాశ్వతే మతే। ఏకయా యాత్యనావృత్తిమన్యయాఽఽవర్తతే పునః।।8.26।।
ఈ శుక్ల, కృష్ణ మార్గాలు జగత్తుకు శాశ్వతమైనవిగా భావించబడతాయి. ఒకదానిలో వెళ్ళితే తిరిగి రారు, మరొకదానిలో వెళ్ళితే మళ్లీ వస్తారు.
నైతే సృతీ పార్థ జానన్యోగీ ముహ్యతి కశ్చన। తస్మాత్సర్వేషు కాలేషు యోగయుక్తో భవార్జున।।8.27।।
పార్థా, ఈ మార్గాలను తెలిసిన యోగికి ఎప్పుడూ మాయ కలగదు. అందుకే, అర్జునా, ఎప్పుడూ యోగంలో స్థిరంగా ఉండు.
వేదేషు యజ్ఞేషు తపఃసు చైవ దానేషు యత్పుణ్యఫలం ప్రదిష్టమ్। అత్యేతి తత్సర్వమిదం విదిత్వా యోగీ పరం స్థానముపైతి చాద్యమ్।।8.28।।
వేదాలు, యజ్ఞాలు, తపస్సు, దానం—ఇవన్నీ ఇచ్చే పుణ్యఫలాలను దాటి, ఈ జ్ఞానాన్ని గ్రహించిన యోగి, పరమమైన ఆద్య స్థానం చేరుకుంటాడు.
శ్రీ భగవానువాచ ఇదం తు తే గుహ్యతమం ప్రవక్ష్యామ్యనసూయవే। జ్ఞానం విజ్ఞానసహితం యజ్జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసేఽశుభాత్।।9.1।।
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: అసూయ లేని నీకు నేను అత్యంత గోప్యమైన జ్ఞానాన్ని, అనుభూతితో కూడినదాన్ని చెప్పబోతున్నాను. దీన్ని తెలుసుకుంటే, నీవు పాపాలనుంచి విముక్తి పొందుతావు.
రాజవిద్యా రాజగుహ్యం పవిత్రమిదముత్తమమ్। ప్రత్యక్షావగమం ధర్మ్యం సుసుఖం కర్తుమవ్యయమ్।।9.2।।
ఇది రాజవిద్య, రాజగుహ్యం, అత్యంత పవిత్రమైనది, శ్రేష్ఠమైనది. ప్రత్యక్షంగా అనుభవించదగినది, ధార్మికమైనది, చేయడానికి సులభమైనది, నశించనిది.
అశ్రద్దధానాః పురుషా ధర్మస్యాస్య పరన్తప। అప్రాప్య మాం నివర్తన్తే మృత్యుసంసారవర్త్మని।।9.3।।
పరంతపా, ఈ ధర్మంపై విశ్వాసం లేని మనుషులు నన్ను పొందకుండా, మరణ జననాల మార్గంలో తిరిగి వెళ్తారు.
మయా తతమిదం సర్వం జగదవ్యక్తమూర్తినా। మత్స్థాని సర్వభూతాని న చాహం తేష్వవస్థితః।।9.4।।
నా అవ్యక్త స్వరూపంతో ఈ జగత్తంతా నిండిపోయి ఉంది. అన్ని జీవులు నాలోనే ఉన్నాయి, కానీ నేను వాటిలో స్థిరంగా ఉండను.
న చ మత్స్థాని భూతాని పశ్య మే యోగమైశ్వరమ్। భూతభృన్న చ భూతస్థో మమాత్మా భూతభావనః।।9.5।।
అయినా, నా లోపల జీవులు ఉండవు — నా దివ్యమైన మాయను చూడు. నేను అన్ని జీవులను పోషిస్తున్నాను, వాటికి మూలమై ఉన్నాను, అయినా నా ఆత్మ వాటిలో నివసించదు.
యథాఽఽకాశస్థితో నిత్యం వాయుః సర్వత్రగో మహాన్। తథా సర్వాణి భూతాని మత్స్థానీత్యుపధారయ।।9.6।।
ఎలా వాయువు ఎప్పుడూ ఆకాశంలో ఉండి, అన్నిచోట్ల సంచరిస్తుందో, అలాగే అన్నీ జీవులు నాలోనే ఉన్నాయని తెలుసుకో.
సర్వభూతాని కౌన్తేయ ప్రకృతిం యాన్తి మామికామ్। కల్పక్షయే పునస్తాని కల్పాదౌ విసృజామ్యహమ్।।9.7।।
కౌంతేయా! యుగాంతంలో అన్ని జీవులు నా స్వభావంలో కలిసిపోతాయి. యుగారంభంలో మళ్లీ వాటిని నేను సృష్టిస్తాను.
ప్రకృతిం స్వామవష్టభ్య విసృజామి పునః పునః। భూతగ్రామమిమం కృత్స్నమవశం ప్రకృతేర్వశాత్।।9.8।।
నా స్వభావాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, ఈ మొత్తం జీవ సముదాయాన్ని మళ్లీ మళ్లీ సృష్టిస్తాను. అవి ప్రకృతికి లోబడి, నన్ను అనుసరించకుండా ఉంటాయి.
న చ మాం తాని కర్మాణి నిబధ్నన్తి ధనఞ్జయ। ఉదాసీనవదాసీనమసక్తం తేషు కర్మసు।।9.9।।
ధనంజయా! ఈ కార్యాలు నన్ను బంధించవు. నేను వాటిలో ఆసక్తి లేకుండా, నిర్లిప్తుడిగా ఉంటాను.
మయాఽధ్యక్షేణ ప్రకృతిః సూయతే సచరాచరమ్। హేతునాఽనేన కౌన్తేయ జగద్విపరివర్తతే।।9.10।।
నా పర్యవేక్షణతో ప్రకృతి చలించేవి, అచలించేవి అన్నిటినీ సృష్టిస్తుంది. ఈ కారణంతో, కౌంతేయా! జగత్తు తిరుగుతూ ఉంటుంది.
అవజానన్తి మాం మూఢా మానుషీం తనుమాశ్రితమ్। పరం భావమజానన్తో మమ భూతమహేశ్వరమ్।।9.11।।
మూఢులు నా పరమ స్వరూపాన్ని, భూతమహేశ్వరుడిని, తెలియక మానవ రూపాన్ని ధరించిన నన్ను తక్కువగా భావిస్తారు.
మోఘాశా మోఘకర్మాణో మోఘజ్ఞానా విచేతసః। రాక్షసీమాసురీం చైవ ప్రకృతిం మోహినీం శ్రితాః।।9.12।।
వారికి ఆశలు వృథా, కార్యాలు వృథా, జ్ఞానం వృథా. వారు మోహంలో పడిపోయి రాక్షస, ఆసుర స్వభావాలను ఆశ్రయిస్తారు.
మహాత్మానస్తు మాం పార్థ దైవీం ప్రకృతిమాశ్రితాః। భజన్త్యనన్యమనసో జ్ఞాత్వా భూతాదిమవ్యయమ్।।9.13।।
పార్థా! మహాత్ములు మాత్రం దైవ స్వభావాన్ని ఆశ్రయించి, నన్ను భూతాదిగా, అవినాశిగా తెలుసుకొని, ఏకాగ్రతతో నన్ను భజిస్తారు.
సతతం కీర్తయన్తో మాం యతన్తశ్చ దృఢవ్రతాః। నమస్యన్తశ్చ మాం భక్త్యా నిత్యయుక్తా ఉపాసతే।।9.14।।
ఎప్పుడూ నన్ను కీర్తిస్తూ, దృఢనిశ్చయంతో ప్రయత్నిస్తూ, భక్తితో నన్ను నమస్కరిస్తూ, నిత్యం నన్ను ఆరాధిస్తారు.
జ్ఞానయజ్ఞేన చాప్యన్యే యజన్తో మాముపాసతే। ఏకత్వేన పృథక్త్వేన బహుధా విశ్వతోముఖమ్।।9.15।।
ఇంకొంత మంది జ్ఞానయజ్ఞంతో నన్ను అనేక విధాలుగా పూజిస్తారు — ఒక్కటిగా, వేరుగా, అనేక రూపాల్లో, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడిగా భావిస్తారు.
అహం క్రతురహం యజ్ఞః స్వధాఽహమహమౌషధమ్। మంత్రోఽహమహమేవాజ్యమహమగ్నిరహం హుతమ్।।9.16।।
నేనే క్రమం, నేనే యజ్ఞం, నేనే పితృదేవతలకు ఇచ్చే నైవేద్యం, నేనే ఔషధం, నేనే మంత్రం, నేనే నెయ్యి, నేనే అగ్ని, నేనే హోమంలో సమర్పణ.
పితాఽహమస్య జగతో మాతా ధాతా పితామహః। వేద్యం పవిత్రమోంకార ఋక్ సామ యజురేవ చ।।9.17।।
ఈ జగత్తుకు నేనే తండ్రిని, తల్లిని, పోషకుడిని, తాతను. నేనే జ్ఞేయం, పవిత్రం, ఓంకారము, అలాగే ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం కూడా.
గతిర్భర్తా ప్రభుః సాక్షీ నివాసః శరణం సుహృత్। ప్రభవః ప్రలయః స్థానం నిధానం బీజమవ్యయమ్।।9.18।।
నేనే గమ్యం, పోషకుడు, ప్రభువు, సాక్షి, నివాసస్థానం, శరణ్యం, స్నేహితుడు, ఆది, అంతం, నిలయం, ధనం, అవినాశి బీజం.
తపామ్యహమహం వర్షం నిగృహ్ణామ్యుత్సృజామి చ। అమృతం చైవ మృత్యుశ్చ సదసచ్చాహమర్జున।।9.19।।
నేనే వేడి ఇస్తాను, వర్షాన్ని ఆపుతాను, వదులుతాను కూడా. నేనే అమృతం, నేనే మరణం, నేనే సత్, నేనే అసత్, అర్జునా!
త్రైవిద్యా మాం సోమపాః పూతపాపా యజ్ఞైరిష్ట్వా స్వర్గతిం ప్రార్థయన్తే। తే పుణ్యమాసాద్య సురేన్ద్రలోక మశ్నన్తి దివ్యాన్దివి దేవభోగాన్।।9.20।।
మూడు వేదాలు తెలిసినవారు, సోమరసం పానంచేసి పాపాలు తొలగించుకున్నవారు, యజ్ఞాలతో నన్ను పూజించి స్వర్గాన్ని కోరుతారు. వారు పుణ్యాన్ని పొంది, ఇంద్రలోకంలో దేవతల ఆనందాలను అనుభవిస్తారు.
తే తం భుక్త్వా స్వర్గలోకం విశాలం క్షీణే పుణ్యే మర్త్యలోకం విశన్తి। ఏవ త్రయీధర్మమనుప్రపన్నా గతాగతం కామకామా లభన్తే।।9.21।।
వారు ఆ విశాలమైన స్వర్గలోకాన్ని అనుభవించిన తర్వాత, పుణ్యం తగ్గినప్పుడు మళ్ళీ మానవ లోకానికి వస్తారు. ఇలా మూడు వేదాల మార్గాన్ని అనుసరించి, కోరికల కోసం తిరుగుతూ వస్తూ పోతూ ఉంటారు.
అనన్యాశ్చిన్తయన్తో మాం యే జనాః పర్యుపాసతే। తేషాం నిత్యాభియుక్తానాం యోగక్షేమం వహామ్యహమ్।।9.22।।
ఎవరైతే నన్నే ధ్యానిస్తూ, ఏకాగ్రతతో నన్ను పూజిస్తారో, వారికి నేను ఎప్పుడూ దగ్గరగా ఉండి, వారి అవసరాలను తీర్చుతాను, ఉన్నదాన్ని కాపాడుతాను.