శ్రీమద్భగవద్గీతా

న కాఙ్క్షే విజయం కృష్ణ న చ రాజ్యం సుఖాని చ। కిం నో రాజ్యేన గోవిన్ద కిం భోగైర్జీవితేన వా।।1.32।।

ఓ కృష్ణా, నాకు విజయమూ, రాజ్యమూ, సుఖాలూ కావాలని లేదు. ఓ గోవిందా, రాజ్యం, భోగాలు, జీవితం — ఇవన్నీ మనకు ఎందుకు?

యేషామర్థే కాఙ్క్షితం నో రాజ్యం భోగాః సుఖాని చ। త ఇమేఽవస్థితా యుద్ధే ప్రాణాంస్త్యక్త్వా ధనాని చ।।1.33।।

మనకు రాజ్యం, సుఖాలు, ఆనందం కావాలని కోరుకునే వారు, ఇప్పుడు ఇక్కడ యుద్ధానికి సిద్ధంగా, ప్రాణాలూ, ధనమూ త్యాగానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డారు.

ఆచార్యాః పితరః పుత్రాస్తథైవ చ పితామహాః। మాతులాః శ్చశురాః పౌత్రాః శ్యాలాః సమ్బన్ధినస్తథా।।1.34।।

ఇక్కడ గురువులు, తండ్రులు, కుమారులు, తాతలు, మామలు, మామయ్యలు, మనవళ్లు, మరిది, ఇతర బంధువులు కూడా ఉన్నారు.

ఏతాన్న హన్తుమిచ్ఛామి ఘ్నతోఽపి మధుసూదన। అపి త్రైలోక్యరాజ్యస్య హేతోః కిం ను మహీకృతే।।1.35।।

ఓ మధుసూదనా, వారు నన్ను చంపినా, నేను వారిని చంపాలని కోరుకోను. మూడు లోకాలను పాలించడానికైనా కాదు, ఈ భూమి కోసం అయితే మరీ కాదు.

నిహత్య ధార్తరాష్ట్రాన్నః కా ప్రీతిః స్యాజ్జనార్దన। పాపమేవాశ్రయేదస్మాన్హత్వైతానాతతాయినః।।1.36।।

ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను చంపితే మనకు ఏమి ఆనందం? ఓ జనార్దనా, వీరిని చంపితే మనకు పాపమే కలుగుతుంది.

తస్మాన్నార్హా వయం హన్తుం ధార్తరాష్ట్రాన్స్వబాన్ధవాన్। స్వజనం హి కథం హత్వా సుఖినః స్యామ మాధవ।।1.37।।

కాబట్టి, మేము ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను, మన బంధువులను చంపడం సరైంది కాదు. మాధవా! మనవాళ్లను చంపిన తర్వాత మనకు ఎలా సుఖం కలుగుతుంది?

యద్యప్యేతే న పశ్యన్తి లోభోపహతచేతసః। కులక్షయకృతం దోషం మిత్రద్రోహే చ పాతకమ్।।1.38।।

ఈ వారు, లోభంతో మనస్సు మాయలో పడిపోయి, కుటుంబాన్ని నాశనం చేయడంలో తప్పేమీ లేదని, స్నేహితులను ద్రోహించడంలో పాపమేమీ లేదని చూడకపోయినా,

కథం న జ్ఞేయమస్మాభిః పాపాదస్మాన్నివర్తితుమ్। కులక్షయకృతం దోషం ప్రపశ్యద్భిర్జనార్దన।।1.39।।

జనార్దనా! కుటుంబాన్ని నాశనం చేయడంలో ఉన్న దోషాన్ని మనం స్పష్టంగా చూస్తూ ఉండగా, ఈ పాపం చేయకుండా ఎందుకు ఉండకూడదు?

కులక్షయే ప్రణశ్యన్తి కులధర్మాః సనాతనాః। ధర్మే నష్టే కులం కృత్స్నమధర్మోఽభిభవత్యుత।।1.40।।

కుటుంబం నాశనం అయితే, ఆ కుటుంబపు పాత ధర్మాలు పోతాయి. ధర్మం పోయినప్పుడు, మొత్తం కుటుంబాన్ని అధర్మం కమ్మేస్తుంది.

అధర్మాభిభవాత్కృష్ణ ప్రదుష్యన్తి కులస్త్రియః। స్త్రీషు దుష్టాసు వార్ష్ణేయ జాయతే వర్ణసఙ్కరః।।1.41।।

కృష్ణా! అధర్మం పెరిగితే, కుటుంబంలోని స్త్రీలు చెడిపోతారు. వృష్ణివంశజా! స్త్రీలు చెడిపోతే, వర్ణాల కలయిక కలుగుతుంది.

సఙ్కరో నరకాయైవ కులఘ్నానాం కులస్య చ। పతన్తి పితరో హ్యేషాం లుప్తపిణ్డోదకక్రియాః।।1.42।।

ఈ కలయిక వల్ల కుటుంబాన్ని నాశనం చేసినవారికీ, ఆ కుటుంబానికీ నరకమే ఫలితం. వారి పితృదేవతలు, పిండప్రదానం, నీరుపచారం లేక పోయి పడిపోతారు.

దోషైరేతైః కులఘ్నానాం వర్ణసఙ్కరకారకైః। ఉత్సాద్యన్తే జాతిధర్మాః కులధర్మాశ్చ శాశ్వతాః।।1.43।।

కుటుంబాన్ని నాశనం చేసే వారి వల్ల, వర్ణాల కలయిక వల్ల, వంశధర్మాలు, కుటుంబధర్మాలు శాశ్వతంగా నశించిపోతాయి.

ఉత్సన్నకులధర్మాణాం మనుష్యాణాం జనార్దన। నరకేఽనియతం వాసో భవతీత్యనుశుశ్రుమ।।1.44।।

జనార్దనా! కుటుంబధర్మాలు పోయిన మనుషులకు నరకంలో శాశ్వత నివాసమని మేము విన్నాము.

అహో బత మహత్పాపం కర్తుం వ్యవసితా వయమ్। యద్రాజ్యసుఖలోభేన హన్తుం స్వజనముద్యతాః।।1.45।।

అయ్యో! రాజ్యసుఖం కోసం మనవాళ్లను చంపాలని సిద్ధపడిన మేము ఎంత పెద్ద పాపం చేయబోతున్నామో!

యది మామప్రతీకారమశస్త్రం శస్త్రపాణయః। ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుస్తన్మే క్షేమతరం భవేత్।।1.46।।

ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు ఆయుధాలతో నన్ను ఆయుధం లేకుండా, ఎదిరించకుండా ఉండగా యుద్ధంలో చంపితే, అది నాకు మేలే.

సఞ్జయ ఉవాచ ఏవముక్త్వాఽర్జునః సంఖ్యే రథోపస్థ ఉపావిశత్। విసృజ్య సశరం చాపం శోకసంవిగ్నమానసః।।1.47।।

సంజయుడు చెప్పాడు: ఇలా చెప్పి, అర్జునుడు యుద్ధభూమిలో తన బాణాలు, ధనుస్సును వదిలేసి, దుఃఖంతో మనస్సు కలవరపడి రథంలో కూర్చున్నాడు.

సఞ్జయ ఉవాచ తం తథా కృపయాఽవిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్। విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః।।2.1।।

సంజయుడు చెప్పాడు: అలా దయతో మునిగిపోయి, కన్నీళ్లు కళ్లు నిండిపోయి, మనస్సు కలవరపడి ఉన్న అర్జునునికి మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.

శ్రీ భగవానువాచ కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్। అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున।।2.2।।

శ్రీభగవంతుడు అన్నాడు: అర్జునా! ఈ సంకట సమయంలో నీకు ఈ నిరాశ ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగినది కాదు, స్వర్గాన్ని ఇవ్వదు, అపకీర్తి తెస్తుంది.

క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే। క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప।।2.3।।

పార్థా! నీకు ఈ దౌర్భల్యం తగదు. హృదయ బలహీనతను వదిలిపెట్టి, శత్రువులను భయపెట్టేవాడివి, లేచి నిలబడవు.

అర్జున ఉవాచ కథం భీష్మమహం సంఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన। ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన।।2.4।।

అర్జునుడు అన్నాడు: మధుసూదనా! శత్రువులను సంహరించేవాడా! యుద్ధంలో భీష్ముడు, ద్రోణుడు లాంటి పూజ్యులపై బాణాలతో ఎలా యుద్ధం చేయగలను?

గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్ శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే। హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్।।2.5।।

ఈ గొప్ప గురువులను చంపడం కన్నా, ఈ లోకంలో భిక్షాటన చేసి బ్రతకడం నాకు మేలైనది. వారు ధనం కోసం యుద్ధం చేస్తున్నా, వారిని చంపితే, వారి రక్తంతో ముడిపడిన సుఖాలను అనుభవించాల్సి వస్తుంది.

న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః। యానేవ హత్వా న జిజీవిషామ స్తేఽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః।।2.6।।

మేము ఎవరు గెలిచినా మాకు మేలేమిటో తెలియదు. మేము గెలవాలా, వారు గెలవాలా అన్నది స్పష్టంగా తెలియదు. ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను చంపిన తర్వాత బ్రతకాలని మనకు ఆసక్తి లేదు, వారు మన ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు.

కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసంమూఢచేతాః। యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్ిచతం బ్రూహి తన్మే శిష్యస్తేఽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్।।2.7।।

దయతో నా స్వభావం బలహీనమై, ధర్మం విషయంలో నా మనస్సు అయోమయంగా ఉంది. నాకు ఏది మేలో స్పష్టంగా చెప్పు. నేను నీ శిష్యుడిని, నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను. నన్ను బోధించు.

న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యా ద్యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్। అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధమ్ రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్।।2.8।।

నా మనస్సులో ఉన్న ఈ దుఃఖాన్ని పోగొట్టగలదేదీ నాకు కనబడటం లేదు. ఇది నా ఇంద్రియాలను ఎండబెట్టేస్తోంది. భూమిపై ఎవరికీ పోటీ లేని గొప్ప రాజ్యాన్ని, లేదా దేవతలపై అధికారం వచ్చినా, నా బాధ తీరదు.

సఞ్జయ ఉవాచ ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప। న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ।।2.9।।

సంజయుడు చెప్పాడు: అర్జునుడు హృషీకేశునితో ఇలా అన్నాడు — 'నేను యుద్ధం చేయను' అని గోవిందుని ఎదుట చెప్పి మౌనంగా నిలిచిపోయాడు.

తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత। సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః।।2.10।।

భారత వంశీయుడా! అర్జునుడు రెండు సేనల మధ్య విషాదంలో ఉన్నప్పుడు, హృషీకేశుడు చిరునవ్వుతో అతనితో ఇలా మాట్లాడాడు.

శ్రీ భగవానువాచ అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే। గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః।।2.11।।

శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు శోకించదగని వారికోసం బాధపడుతున్నావు, కానీ జ్ఞానమయమైన మాటలు మాట్లాడుతున్నావు. జ్ఞానులు మరణించినవారికైనా, బ్రతికినవారికైనా శోకించరు.

న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః। న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్।।2.12।।

నేను, నీవు, ఈ రాజులు — మనమందరం ఎప్పుడూ లేనివాళ్లం కాదు. భవిష్యత్తులో కూడా మనం ఉండకుండా పోవడం జరగదు.

దేహినోఽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా। తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి।।2.13।।

ఈ శరీరంలో జీవుడు బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యాన్ని అనుభవించినట్టు, మరొక శరీరాన్ని కూడా పొందుతాడు. దీనిలో ధీరులు అయోమయం చెందరు.