జన్మ కర్మ చ మే దివ్యమేవం యో వేత్తి తత్త్వతః। త్యక్త్వా దేహం పునర్జన్మ నైతి మామేతి సోఽర్జున।।4.9।।
నా జన్మ, నా కార్యాలు దివ్యమైనవని ఎవరు నిజంగా తెలుసుకుంటారో, వారు శరీరం విడిచిన తర్వాత మళ్లీ జన్మించరు, నన్నే చేరుతారు, అర్జునా!
వీతరాగభయక్రోధా మన్మయా మాముపాశ్రితాః। బహవో జ్ఞానతపసా పూతా మద్భావమాగతాః।।4.10।।
రాగం, భయం, కోపం లేని వారు, నన్నే ఆశ్రయించిన వారు, జ్ఞాన తపస్సుతో పవిత్రులై, అనేక మంది నా స్వరూపాన్ని పొందారు.
యే యథా మాం ప్రపద్యన్తే తాంస్తథైవ భజామ్యహమ్। మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః।।4.11।।
ఎవరెవరూ నన్ను ఎలా ఆశ్రయిస్తారో, వారికి నేను అలాగే ప్రతిఫలిస్తాను. ఓ పార్థా! అందరూ నా మార్గాన్నే అనుసరిస్తారు.
కాఙ్క్షన్తః కర్మణాం సిద్ధిం యజన్త ఇహ దేవతాః। క్షిప్రం హి మానుషే లోకే సిద్ధిర్భవతి కర్మజా।।4.12।।
కర్మలో విజయాన్ని కోరే వారు ఇక్కడ దేవతలను పూజిస్తారు. ఎందుకంటే, మానవ లోకంలో కర్మఫలం త్వరగా లభిస్తుంది.
చాతుర్వర్ణ్యం మయా సృష్టం గుణకర్మవిభాగశః। తస్య కర్తారమపి మాం విద్ధ్యకర్తారమవ్యయమ్।।4.13।।
నాలుగు వర్ణాల వ్యవస్థను నేను గుణాలూ, కర్మల ఆధారంగా సృష్టించాను. దానికి సృష్టికర్త అయినా, నన్ను నిర్వికారి, నశించని వాడిగా తెలుసుకో.
న మాం కర్మాణి లిమ్పన్తి న మే కర్మఫలే స్పృహా। ఇతి మాం యోఽభిజానాతి కర్మభిర్న స బధ్యతే।।4.14।।
కర్మలు నన్ను అంటవు, వాటి ఫలితాలపై నాకు ఆశ ఉండదు. ఇలా నన్ను ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు కర్మలకు బంధించబడరు.
ఏవం జ్ఞాత్వా కృతం కర్మ పూర్వైరపి ముముక్షుభిః। కురు కర్మైవ తస్మాత్త్వం పూర్వైః పూర్వతరం కృతమ్।।4.15।।
ఇలా తెలుసుకుని, గతంలో ముక్తికోరిన వారు కూడా కర్మలు చేశారు. అందుకే, నీవు కూడా పురాతనులు చేసినట్లే కర్మ చేయాలి.
కిం కర్మ కిమకర్మేతి కవయోఽప్యత్ర మోహితాః। తత్తే కర్మ ప్రవక్ష్యామి యజ్జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసేఽశుభాత్।।4.16।।
ఏది కర్మ, ఏది అకర్మ అన్నదానిలో బుద్ధిమంతులకూ సందేహమే. నేను నీకు కర్మాన్ని వివరంగా చెబుతాను. దాన్ని తెలుసుకుంటే నీవు పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతావు.
కర్మణో హ్యపి బోద్ధవ్యం బోద్ధవ్యం చ వికర్మణః। అకర్మణశ్చ బోద్ధవ్యం గహనా కర్మణో గతిః।।4.17।।
కర్మను, వికర్మను, అకర్మను తెలుసుకోవాలి. ఎందుకంటే, కర్మ మార్గం చాలా లోతైనది.
కర్మణ్యకర్మ యః పశ్యేదకర్మణి చ కర్మ యః। స బుద్ధిమాన్ మనుష్యేషు స యుక్తః కృత్స్నకర్మకృత్।।4.18।।
అకర్మలో కర్మను, కర్మలో అకర్మను చూసేవాడు మానవుల్లో జ్ఞానవంతుడు. అతడు సకల కర్మల్లో నిపుణుడు.
యస్య సర్వే సమారమ్భాః కామసఙ్కల్పవర్జితాః। జ్ఞానాగ్నిదగ్ధకర్మాణం తమాహుః పణ్డితం బుధాః।।4.19।।
ఎవరికి అన్ని కార్యాలు కోరికలు, సంకల్పాలు లేకుండా ఉంటాయో, జ్ఞానాగ్ని ద్వారా కర్మలు కాలిపోయాయో, అలాంటి వాడిని జ్ఞానులు నిజమైన పండితుడు అంటారు.
త్యక్త్వా కర్మఫలాసఙ్గం నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః। కర్మణ్యభిప్రవృత్తోఽపి నైవ కిఞ్చిత్కరోతి సః।।4.20।।
కర్మ ఫలితాలపై ఆసక్తిని వదిలి, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ఏదిపైనా ఆధారపడకుండా, పనిలో నిమగ్నుడై ఉన్నా, అతడు నిజంగా ఏమీ చేయడు.
నిరాశీర్యతచిత్తాత్మా త్యక్తసర్వపరిగ్రహః। శారీరం కేవలం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్।।4.21।।
ఏ ఆశలు లేకుండా, మనస్సు, ఆత్మను నియంత్రించి, అన్ని వస్తువులను వదిలి, కేవలం శరీరంతో చేసే పనులు చేస్తూ, అతడు పాపాన్ని పొందడు.
యదృచ్ఛాలాభసన్తుష్టో ద్వన్ద్వాతీతో విమత్సరః। సమః సిద్ధావసిద్ధౌ చ కృత్వాపి న నిబధ్యతే।।4.22।।
ఏదైనా యాదృచ్ఛికంగా వచ్చిన దానితో సంతృప్తిగా, ద్వంద్వాలను దాటి, అసూయ లేకుండా, విజయం-పరాజయాల్లో సమంగా ఉండి, పనులు చేసినా అతడు బంధించబడడు.
గతసఙ్గస్య ముక్తస్య జ్ఞానావస్థితచేతసః। యజ్ఞాయాచరతః కర్మ సమగ్రం ప్రవిలీయతే।।4.23।।
అనురాగం లేకుండా, విముక్తుడై, జ్ఞానంలో స్థిరమైన మనస్సుతో, యజ్ఞార్థంగా పనులు చేసే వాడి అన్ని కర్మలు పూర్తిగా లయమవుతాయి.
బ్రహ్మార్పణం బ్రహ్మహవిర్బ్రహ్మాగ్నౌ బ్రహ్మణా హుతమ్। బ్రహ్మైవ తేన గన్తవ్యం బ్రహ్మకర్మసమాధినా।।4.24।।
బ్రహ్మమే అర్పణ, బ్రహ్మమే హవిస్సు, బ్రహ్మాగ్నిలో బ్రహ్మ ద్వారా సమర్పించబడుతుంది. బ్రహ్మకర్మలో లీనమైన వాడికి బ్రహ్మమే చేరవలసినది.
దైవమేవాపరే యజ్ఞం యోగినః పర్యుపాసతే। బ్రహ్మాగ్నావపరే యజ్ఞం యజ్ఞేనైవోపజుహ్వతి।।4.25।।
కొంతమంది యోగులు దేవతలకు మాత్రమే యజ్ఞం చేస్తారు. మరికొందరు బ్రహ్మాగ్నిలో యజ్ఞాన్ని యజ్ఞంతోనే సమర్పిస్తారు.
శ్రోత్రాదీనీన్ద్రియాణ్యన్యే సంయమాగ్నిషు జుహ్వతి। శబ్దాదీన్విషయానన్య ఇన్ద్రియాగ్నిషు జుహ్వతి।।4.26।।
కొంతమంది వినికిడి మొదలైన ఇంద్రియాలను నియమాగ్నిలో సమర్పిస్తారు. మరికొందరు శబ్దాది విషయాలను ఇంద్రియాగ్నిలో సమర్పిస్తారు.
సర్వాణీన్ద్రియకర్మాణి ప్రాణకర్మాణి చాపరే। ఆత్మసంయమయోగాగ్నౌ జుహ్వతి జ్ఞానదీపితే।।4.27।।
ఇంకొందరు అన్ని ఇంద్రియ క్రియలను, ప్రాణ క్రియలను ఆత్మ నియమ యోగాగ్నిలో, జ్ఞాన దీపంతో సమర్పిస్తారు.
ద్రవ్యయజ్ఞాస్తపోయజ్ఞా యోగయజ్ఞాస్తథాపరే। స్వాధ్యాయజ్ఞానయజ్ఞాశ్చ యతయః సంశితవ్రతాః।।4.28।।
కొంతమంది ద్రవ్య యజ్ఞం చేస్తారు, మరికొందరు తపస్సుతో, ఇంకొందరు యోగంతో, మరికొందరు పఠనంతో, జ్ఞానంతో, వ్రతంలో స్థిరంగా యజ్ఞం చేస్తారు.
అపానే జుహ్వతి ప్రాణ ప్రాణేఽపానం తథాఽపరే। ప్రాణాపానగతీ రుద్ధ్వా ప్రాణాయామపరాయణాః।।4.29।।
కొంతమంది అపానాన్ని ప్రాణంలో, ప్రాణాన్ని అపానంలో సమర్పిస్తారు. మరికొందరు శ్వాసను నియంత్రించి ప్రాణాయామంలో నిమగ్నమవుతారు. ఇంకొందరు నియమితాహారంతో ప్రాణాలను ప్రాణాల్లో సమర్పిస్తారు. వీరందరూ యజ్ఞాన్ని తెలిసినవారు, యజ్ఞం ద్వారా పాపాలు నశించిపోయాయి.
అపరే నియతాహారాః ప్రాణాన్ప్రాణేషు జుహ్వతి। సర్వేఽప్యేతే యజ్ఞవిదో యజ్ఞక్షపితకల్మషాః।।4.30।।
ఇంకొందరు నియమితాహారంతో ప్రాణాలను ప్రాణాల్లో సమర్పిస్తారు. వీరందరూ యజ్ఞాన్ని తెలిసినవారు, యజ్ఞం ద్వారా వారి దోషాలు పోతాయి.
యజ్ఞశిష్టామృతభుజో యాన్తి బ్రహ్మ సనాతనమ్। నాయం లోకోఽస్త్యయజ్ఞస్య కుతో़ఽన్యః కురుసత్తమ।।4.31।।
యజ్ఞంలో మిగిలిన అమృతాన్ని భుజించే వారు నిత్యమైన బ్రహ్మను పొందుతారు. యజ్ఞం చేయని వాడికి ఈ లోకం లేదు, మరి పరలోకం ఎలా ఉంటుంది, కురు శ్రేష్ఠ?
ఏవం బహువిధా యజ్ఞా వితతా బ్రహ్మణో ముఖే। కర్మజాన్విద్ధి తాన్సర్వానేవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే।।4.32।।
ఇలా అనేక రకాల యజ్ఞాలు బ్రహ్మ ముఖంలో విస్తరించాయి. అవన్నీ కర్మ జన్యమని తెలుసుకో. ఈ విధంగా గ్రహిస్తే విముక్తి పొందుతావు.
శ్రేయాన్ద్రవ్యమయాద్యజ్ఞాజ్జ్ఞానయజ్ఞః పరన్తప। సర్వం కర్మాఖిలం పార్థ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే।।4.33।।
పరంతపా! ద్రవ్యమయ యజ్ఞానికి మించి జ్ఞాన యజ్ఞం ఉత్తమం. పార్థా! అన్ని కర్మలు చివరికి జ్ఞానంలోనే లయమవుతాయి.
తద్విద్ధి ప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా। ఉపదేక్ష్యన్తి తే జ్ఞానం జ్ఞానినస్తత్త్వదర్శినః।।4.34।।
దాన్ని వినయంతో, ప్రశ్నలతో, సేవతో తెలుసుకో. సత్యాన్ని దర్శించిన జ్ఞానులు నీకు జ్ఞానం బోధిస్తారు.
యజ్జ్ఞాత్వా న పునర్మోహమేవం యాస్యసి పాణ్డవ। యేన భూతాన్యశేషేణ ద్రక్ష్యస్యాత్మన్యథో మయి।।4.35।।
ఇది తెలుసుకుంటే, పాండవా! మళ్లీ ఇలాంటి మాయలో పడవు. ఈ జ్ఞానంతో అన్ని భూతాలను నీలోనూ, నాలోనూ పూర్తిగా చూస్తావు.
అపి చేదసి పాపేభ్యః సర్వేభ్యః పాపకృత్తమః। సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సన్తరిష్యసి।।4.36।।
నీవు అన్ని పాపులకన్నా పెద్ద పాపి అయినా, జ్ఞాన నౌక ద్వారా అన్ని దోషాలను దాటి పోగలవు.
యథైధాంసి సమిద్ధోఽగ్నిర్భస్మసాత్కురుతేఽర్జున। జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్కురుతే తథా।।4.37।।
అర్జునా! ఎలా ఒక పెద్ద అగ్ని, దారిని బూడిదగా మార్చేస్తుందో, అలాగే జ్ఞానాగ్ని కూడా అన్ని కర్మలను బూడిదలా చేసేస్తుంది.
న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే। తత్స్వయం యోగసంసిద్ధః కాలేనాత్మని విన్దతి।।4.38।।
ఈ లోకంలో జ్ఞానానికి సమానంగా పవిత్రమైనది మరొకటి లేదు. యోగంలో నిష్ణాతుడైనవాడు, కాలక్రమంలో తనలో తాను దీన్ని తెలుసుకుంటాడు.