ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః। తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః।।3.12।।
యజ్ఞఫలితంగా దేవతలు మీకు కావలసిన భోగాలను ఇస్తారు. వారు ఇచ్చిన దానిని వారికి సమర్పించకుండా వినియోగించేవాడు నిజంగా దొంగ.
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః। భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్।।3.13।।
యజ్ఞంలో మిగిలిన ప్రసాదాన్ని భక్తిగా భోజనం చేసే వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు. కానీ, స్వార్థం కోసం మాత్రమే వండుకుని తినేవారు పాపమే తింటారు.
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసమ్భవః। యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః।।3.14।।
అన్నం వల్ల ప్రాణులు పుడతాయి. వర్షం వల్ల అన్నం పుడుతుంది. యజ్ఞం వల్ల వర్షం వస్తుంది. యజ్ఞం పనుల వల్ల కలుగుతుంది.
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్। తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్।।3.15।।
పనులు వేదం నుండి పుట్టాయి. వేదం నిత్యమైన పరబ్రహ్మ నుండి ఉద్భవించింది. అందుకే, సర్వవ్యాపకమైన వేదం యజ్ఞంలో ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది.
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః। అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి।।3.16।।
ఈ విధంగా ఏర్పడిన చక్రాన్ని ఎవడు అనుసరించడో, అతడు ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగి, పాపమైన జీవితాన్ని వృథాగా గడుపుతాడు, పార్థా!
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః। ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే।।3.17।।
కేవలం తనలోనే ఆనందించేవాడు, తనలోనే తృప్తి చెందేవాడు, తనలోనే సంతృప్తిగా ఉండేవాడికి ఏ పనీ చేయాల్సిన అవసరం ఉండదు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన। న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్ిచదర్థవ్యపాశ్రయః।।3.18।।
అతడు చేసిన పనిలోనూ, చేయని పనిలోనూ ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు. అతడు ఏ జీవిలోనూ ఏ అవసరానికీ ఆధారపడడు.
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర। అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః।।3.19।।
కాబట్టి, మమకారం లేకుండా ఎప్పుడూ చేయవలసిన పనులను చేయు. ఎందుకంటే, మమకారం లేకుండా పని చేస్తే మనిషి పరమాన్ని పొందగలడు.
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః। లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్కర్తుమర్హసి।।3.20।।
జనకుడు మొదలైన వారు కేవలం పనుల ద్వారానే సిద్ధిని పొందారు. లోకానికి మేలు కోసం అయినా నీవు పని చేయాలి.
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః। స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే।।3.21।।
ఎందుకంటే, గొప్పవాడు ఏది చేస్తాడో, ఇతరులు అదే అనుసరిస్తారు. అతడు ఏ ప్రమాణాన్ని స్థాపిస్తాడో, లోకం దానిని అనుసరిస్తుంది.
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కిఞ్చన। నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి।।3.22।।
పార్థా! నాకు మూడు లోకాలలో ఏ పనీ చేయాల్సిన అవసరం లేదు. ఏదీ అందుకోలేదు, అందుకోవాల్సినదీ లేదు. అయినా నేను పనిలో నిమగ్నంగా ఉంటాను.
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః। మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః।।3.23।।
పార్థా! నేను ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా పని చేయకపోతే, మనుషులు నా మార్గాన్ని అన్ని విధాలా అనుసరిస్తారు.
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్। సఙ్కరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః।।3.24।।
నేను పని చేయకపోతే ఈ లోకాలు నశించిపోతాయి. నేను కలవరానికి కారణమవుతాను. ఈ ప్రజలను నాశనం చేస్తాను.
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత। కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్ిచకీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్।।3.25।।
భారతా! అజ్ఞానులు పనిలో మమకారంతో నిమగ్నమై ఉంటారు. అలాగే, లోకానికి మేలు కావాలని జ్ఞానులు కూడా మమకారం లేకుండా పని చేయాలి.
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్। జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్ యుక్తః సమాచరన్।।3.26।।
తెలివైనవాడు అజ్ఞానులైన, పనులకు బలంగా ఆకర్షితులైనవారి మనస్సును కలవరపెట్టకూడదు. తాను యోగంతో జీవిస్తూ, వారిని అన్ని పనులు చేయమని ప్రోత్సహించాలి.
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః। అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాఽహమితి మన్యతే।।3.27।।
ప్రకృతి గుణాల వల్ల అన్ని పనులు జరుగుతుంటాయి. కానీ, అహంకారంతో మూర్ఖుడైనవాడు 'నేనే చేయిస్తున్నాను' అని అనుకుంటాడు.
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః। గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే।।3.28।।
పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడు, ఓ మహాబాహూ, గుణాలు గుణాలపై పనిచేస్తున్నాయని తెలుసుకొని, వాటిలో ఆసక్తి చూపడు.
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు। తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్।।3.29।।
ప్రకృతి గుణాలతో మాయలో పడినవారు గుణాల పనుల్లో ఆసక్తి చూపుతారు. పూర్తిగా తెలియని అజ్ఞానులను పండితుడు కలవరపెట్టకూడదు.
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా। నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః।।3.30।।
నీ మనస్సును ఆత్మలో స్థిరపరచి, నీ అన్ని పనులను నాకే అర్పించు. ఆశ లేకుండా, మమకారం లేకుండా, భయం లేకుండా యుద్ధం చేయు.
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః। శ్రద్ధావన్తోఽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేఽపి కర్మభిః।।3.31।।
ఎవరైతే నా ఈ ఉపదేశాన్ని నిత్యం విశ్వాసంతో, అసూయ లేకుండా అనుసరిస్తారో, వారు కూడా కర్మ బంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతారు.
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్। సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః।।3.32।।
కానీ, ఎవరు అసూయతో నా ఉపదేశాన్ని అనుసరించరో, వారిని అన్ని జ్ఞానాల్లో మూర్ఖులు, నశించిపోయినవారు, వివేకం లేని వారు అని తెలుసుకో.
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి। ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి।।3.33।।
తెలివైనవాడు కూడా తన స్వభావానుసారం ప్రవర్తిస్తాడు. అన్ని జీవులు తమ స్వభావాన్ని అనుసరిస్తాయి. నియంత్రణతో ఏమి సాధించగలం?
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ। తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ।।3.34।।
ప్రతి ఇంద్రియానికి దాని విషయాల పట్ల ఆకర్షణ, ద్వేషం ఉంటాయి. వాటికి లోనవ్వకూడదు, అవే మన మార్గంలో అడ్డంకులు.
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్। స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః।।3.35।।
తప్పులున్నా తన ధర్మాన్ని అనుసరించడం మంచిది, పరధర్మాన్ని బాగా చేయడానికన్నా. తన ధర్మంలో మరణించడం మంచిది, పరధర్మం భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
అర్జున ఉవాచ అథ కేన ప్రయుక్తోఽయం పాపం చరతి పూరుషః। అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః।।3.36।।
అర్జునుడు చెప్పాడు: వృష్ణివంశజా! మనిషి చేయకూడదనుకున్నా, ఎవరి ప్రేరణతో పాపాన్ని చేయడానికి బలవంతంగా నడిపించబడుతున్నాడు?
శ్రీ భగవానువాచ కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః। మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్।।3.37।।
శ్రీభగవంతుడు పలికాడు: అది కోరిక, అది కోపం, ఇవి రజోగుణం నుండి పుట్టినవి. ఇవే మహా ఆకలి, మహా పాపం, ఇవే ఇక్కడ శత్రువులు అని తెలుసుకో.
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాఽఽదర్శో మలేన చ। యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్।।3.38।।
ఎలా అగ్ని పొగతో, అద్దం ధూళితో, గర్భం గర్భాశయంతో కప్పబడుతుందో, అలాగే ఇది కూడా దానితో కప్పబడింది.
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా। కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ।।3.39।।
ఈ కోరిక అనే రూపంలో ఉన్న శాశ్వత శత్రువు, అగ్నిలా తృప్తి లేని ఈ కోరిక, జ్ఞానాన్ని కప్పేస్తుంది, కుంతీసుతా!
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే। ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్।।3.40।।
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి ఇవే దాని స్థానం అని అంటారు. ఇవి ద్వారా ఇది జీవిని మాయలో పడేసి, జ్ఞానాన్ని కప్పేస్తుంది.
తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ। పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్।।3.41।।
కాబట్టి, ఓ భారతశ్రేష్ఠా! మొదటగా ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, జ్ఞానాన్ని, విజ్ఞానాన్ని నాశనం చేసే ఈ పాపాన్ని నశింపజేయు.