ధనంజయా! ఇప్పుడు నేను నీకు కర్మకు ప్రేరణగా ఉండే మూడు అంశాలను వివరించాను: జ్ఞానం, జ్ఞేయం, జ్ఞాత. అలాగే, కర్మను ఏర్పరచే మూడు భాగాలు కూడా ఉన్నాయి: సాధనం, కర్మ, కర్త. ఈ జ్ఞానం, కర్మ, కర్తలు కూడా ప్రకృతి గుణాల ఆధారంగా మూడు విధాలుగా ఉంటాయని తెలుసుకో. వాటిని నేను పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను, విను. అందులో, సర్వ భూతాలలో ఒకే అవినాశీ సత్యాన్ని, విభజనలలో అఖండంగా ఉన్నదాన్ని చూడగలిగే జ్ఞానం సాత్త్వికమైనది. కానీ, అన్ని భూతాలలో వేర్వేరు, భిన్నమైన జీవులను విడిగా చూస్తే, ఆ జ్ఞానం రాజసమైనది. ఇక, ఒకే ఫలితానికి మోజుపడి, కారణాన్ని పట్టించుకోకుండా, అసత్యంగా, తక్కువగా ఉండే జ్ఞానం తామసికమైనదిగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు కర్మల గురించి తెలుసుకో. నియమించిన కర్మను, ఫలితాన్ని ఆశించకుండా, రాగద్వేషాలు లేకుండా, అనాసక్తితో చేసే కర్మ సాత్త్వికమైనది. ఫలితాన్ని కోరుతూ, అహంకారంతో, శ్రమతో చేసే కర్మ రాజసమైనది. మోహంతో, పరిణామాన్ని, నష్టాన్ని, హానిని, తన శక్తిని కూడా పట్టించుకోకుండా చేసే కర్మ తామసికమైనది. కర్తలు కూడా మూడు విధాలుగా ఉంటారు. అనాసక్తితో, 'నేనే చేస్తున్నాను' అనే భావన లేకుండా, స్థిరత, ఉత్సాహంతో, విజయాపజయాలలో సమంగా ఉండే కర్త సాత్త్వికుడు. ఫలితాల కోసం తపిస్తూ, లోభి, క్రూరుడు, అపవిత్రుడు, సుఖదుఃఖాలకు లోనయ్యే కర్త రాజసికుడు. అనర్హుడు, అసభ్యుడు, అహంకారుడు, మోసపూరితుడు, ద్వేషపూరితుడు, అలసత్వం, నిరాశ, ఆలస్యానికి లోనయ్యే కర్త తామసికుడు. ఇప్పుడు బుద్ధి, ధృతి కూడా మూడు విధాలుగా ఉంటాయని విను. సాత్త్విక బుద్ధి — ఏమి చేయాలో, చేయకూడదో, భయం, అభయం, బంధం, విముక్తి — అన్నింటిని సరైనంగా గ్రహించగలదు. రాజసిక బుద్ధి — ధర్మాధర్మాలను, చేయవలసినదాన్ని, చేయకూడదాన్ని తప్పుగా గ్రహిస్తుంది. తామసిక బుద్ధి — ధర్మాన్ని అధర్మంగా, అధర్మాన్ని ధర్మంగా భావించి, అన్ని విషయాల్లో వక్రమైన దృష్టిని కలిగి ఉంటుంది. సాత్త్విక ధృతి — మనస్సు, ప్రాణం, ఇంద్రియాలను, యోగబలంతో నిలబెట్టగలదు. రాజసిక ధృతి — ధర్మం, కామం, సంపదను ఫలితాల కోసం పట్టుకుని ఉంటుంది. తామసిక ధృతి — నిద్ర, భయం, దుఃఖం, నిరాశ, అహంకారాన్ని వదలకుండా పట్టుకుని ఉంటుంది. ఇప్పుడు మూడు విధాల ఆనందాన్ని కూడా తెలుసుకో. సాధన ద్వారా పొందే, మొదట విషంలా అనిపించి చివరికి అమృతంలా మారే ఆనందం సాత్త్వికమైనది; ఆత్మజ్ఞాన స్ఫూర్తి ద్వారా కలుగుతుంది. ఇంద్రియాలతో విషయాలను అనుభవించటం ద్వారా, మొదట అమృతంలా అనిపించి, చివరికి విషంలా మారే ఆనందం రాజసమైనది. నిద్ర, అలసత్వం, నిర్లక్ష్యం ద్వారా మొదటి నుండి చివరివరకు మోహాన్ని కలిగించే ఆనందం తామసికమైనది. ఈ మూడు గుణాల నుండి ఎవరు కూడా విముక్తి పొందరు — భూమిపై ఉన్న జీవులు, పరలోకంలో ఉన్న దేవతలు కూడా. అందుకే, ప్రతి వ్యక్తి స్వభావం ఆధారంగా తన తన కర్తవ్యాలను నిర్వర్తించాలి. బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు — వీరి కర్తవ్యాలు వారి స్వభావ గుణాల ఆధారంగా విభజించబడ్డాయి. బ్రాహ్మణుడికి — శాంతి, ఇంద్రియనిగ్రహం, తపస్సు, పవిత్రత, సహనం, న్యాయపరత్వం, జ్ఞానం, విజ్ఞానం, భక్తి — ఇవే సహజ కర్తవ్యాలు. క్షత్రియుడికి — ధైర్యం, శక్తి, స్థిరత, నైపుణ్యం, యుద్ధంలో పారిపోకపోవడం, దానశీలత, నాయకత్వం — ఇవి సహజ కర్తవ్యాలు. వైశ్యుడికి — వ్యవసాయం, గోరక్షణ, వాణిజ్యం; శూద్రుడికి — సేవా పనులు సహజ కర్తవ్యాలు. తన కర్తవ్యాన్ని నిష్టతో నిర్వర్తించేవాడు పరిపూర్ణతను పొందుతాడు. తన పని ద్వారా అన్ని భూతాలకు మూలమైన ఆ పరమాత్మను పూజించేవాడు పరిపూర్ణతను పొందుతాడు. ఇతరుల పని ఎంత మంచిగా చేసినా, తన పని ఎంత లోపాలు ఉన్నా, తన స్వధర్మమే శ్రేష్ఠం. స్వభావంతో చేసే పని పాపాన్ని కలిగించదు. కుంటి కుమారా! స్వభావం ప్రకారం వచ్చే పనిని లోపాలు ఉన్నా వదలకూడదు; అన్ని పనుల్లో లోపాలు ఉంటాయి, అగ్నిని పొగ కప్పినట్లు. ఎక్కడా అనాసక్తి కలిగి, ఆత్మనిగ్రహం సాధించినవాడు, కామనలేని వాడు, త్యాగం ద్వారా కర్మలో పరిపూర్ణతను పొందుతాడు. ఇప్పుడు, కుంటి కుమారా! పరిపూర్ణతను పొందినవాడు బ్రహ్మాన్ని ఎలా చేరుతాడో సంక్షిప్తంగా చెప్పుతున్నాను. శుద్ధమైన బుద్ధితో, ఆత్మనిగ్రహంతో, ఇంద్రియ విషయాలను వదిలి, రాగద్వేషాలను విడిచిపెట్టి, ఒంటరిగా ఉండి, తక్కువ తినడం, వాక్కు, శరీరం, మనస్సును నియంత్రించడం, ధ్యానంలో నిత్యం నిమగ్నమవడం, విరక్తిని కలిగి ఉండటం, అహంకారం, బలం, అహంభావం, కామం, కోపం, అధికారం త్యాగం చేసి, 'నా' అనే భావనను విడిచి, శాంతిని పొందినవాడు బ్రహ్మానుసంధానానికి అర్హుడు. బ్రహ్మాన్ని పొందినవాడు, సంతోషంగా ఉండి, దుఃఖించడు, కోరడు, సమస్త భూతాలకు సమంగా ఉంటాడు; అతడు నాకు పరమ భక్తిని పొందుతాడు. భక్తి ద్వారా నన్ను నిజంగా, నేను ఎవరో, ఏమిటో తెలుసుకుంటాడు; అలా తెలుసుకున్నవాడు వెంటనే నన్ను చేరుతాడు. సర్వ కర్మలను నిత్యం చేస్తూ, నన్ను ఆశ్రయించేవాడు, నా అనుగ్రహంతో నిత్య, అవినాశీ స్థితిని పొందుతాడు. మనస్సును నాకే అర్పించి, నన్నే పరమ లక్ష్యంగా భావించి, బుద్ధి యోగంతో నన్ను ఆశ్రయించి, అన్ని పనులను నాకే అర్పించి, నన్ను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానించు.