కురుక్షేత్ర యుద్ధ భూమిలో, అర్జునుడు తన ధనుష్యాన్ని చేతబట్టి, సందిగ్ధతతో నిలబడి ఉన్నాడు. అతని హృదయం బాధతో నిండిపోయి, కృష్ణుని ఆశ్రయించాడు. ఆ సమయంలో కృష్ణుడు, కౌంతేయుడైన అర్జునునికి మెల్లగా, దయతో ఇలా ఉపదేశించాడు: “అర్జునా! మన ఇంద్రియాలు విషయాలతో సంపర్కంలోకి వస్తే, చలి, వేడి, సుఖం, దుఃఖం వంటి అనుభూతులు కలుగుతాయి. ఇవన్నీ తాత్కాలికమైనవి, వచ్చి పోతుంటాయి. వీటిని సహించటం నేర్చుకో, ఓ భరత వంశీయా! ఈ రకమైన అనుభూతులు ఎవ్వరిని కలవరపెట్టలేవో, ఎవరు సుఖ–దుఃఖాలలో స్థిరంగా ఉంటారో, వారు అమృతత్వానికి అర్హులు. నిస్సందేహంగా, అసత్యానికి స్థానం లేదు, సత్యానికి లేమి లేదు. దీనిని తత్త్వదర్శులు స్పష్టంగా గ్రహించారు. ఈ సర్వ ప్రపంచాన్ని వ్యాపించిన ఆత్మను నశింపజేయడం ఎవ్వరికీ సాధ్యం కాదు; అది శాశ్వతమైనది, నాశనీయముకాదు. ఈ శరీరాలు నాశ్వరమైనవే, కానీ వాటిలోని ఆత్మ శాశ్వతమైనది, నశించనిది, కొలవలేనిది. కాబట్టి, ఓ భరత వంశీయా, ధైర్యంగా యుద్ధం చేయు. ఎవరైనా 'నేను ఈ ఆత్మను చంపాను' అని, లేదా 'నేను చంపబడ్డాను' అని అనుకుంటే, వారు అసలు సత్యాన్ని గ్రహించలేదు. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు. అది ఎప్పుడూ జన్మించదు, ఎప్పుడూ చనిపోదు. అది పాతనిది, శాశ్వతం, నిత్యం, సనాతనమైంది. శరీరం నశించినా, అది నశించదు. అర్జునా! ఈ ఆత్మను నశించనిదిగా, జన్మించనిదిగా, మారనిదిగా గ్రహించినవాడు, ఎవరినైనా చంపగలడా? లేదా చంపించగలడా? మనిషి పాత వస్త్రాలు విడిచిపెట్టినట్లే, ఆత్మ పాత శరీరాన్ని విడిచి, కొత్తదాన్ని గ్రహిస్తుంది. ఈ ఆత్మను ఆయుధాలు కోయలేవు, అగ్ని కాల్చలదు, నీరు తడిపించలదు, గాలి ఎండబెట్టలదు. అది విచ్ఛిన్నం కానిది, కాల్చబడనిది, తడిపించబడనిది, ఎండిపోనిది, శాశ్వతమైనది, సర్వవ్యాపిగా, స్థిరంగా, కదలని, ప్రాచీనమైనది. అది అవ్యక్తమైనది, ఊహించలేనిది, మారనిది. ఇది తెలుసుకుని, నీవు శోకించవద్దు. అయినా, ఆత్మ నిరంతరం పుడుతుంది, చనిపోతుంది అని నీవు అనుకున్నా కూడా, నీకు దుఃఖించాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే, జన్మించినవారికి మరణం తప్పదు, మరణించినవారికి జన్మ తప్పదు. ఇది తప్పించుకోలేని సత్యం కనుక, దాని గురించి శోకించవద్దు. అన్ని జీవులు ఆరంభంలో అవ్యక్తంగా ఉంటాయి, మధ్యలో వ్యక్తమై, చివరికి మళ్లీ అవ్యక్తమవుతాయి. కాబట్టి, దీనిలో ఏమి శోకించాలి? కొంతమంది దీనిని ఆశ్చర్యంగా చూస్తారు, మరికొందరు ఆశ్చర్యంగా వింటారు, ఇంకొందరు ఆశ్చర్యంగా వివరిస్తారు. అయినా, ఎవరూ దీనిని పూర్తిగా గ్రహించలేరు. ప్రతి శరీరంలో ఉన్న ఆత్మ శాశ్వతమైనది, నశించనిది. కాబట్టి, ఏ జీవి కోసం నీవు శోకించవద్దు, ఓ భరత వంశీయా. నీ కర్తవ్యాన్ని కూడా పరిగణిస్తే, నీవు సందేహించకూడదు. క్షత్రియుడికి ధర్మయుద్ధానికి మించినది లేదు. అర్జునా! ఇలాంటి యుద్ధం స్వయంగా లభిస్తే, అది స్వర్గ ద్వారాలను తెరుస్తుంది; అదృష్టవంతులు మాత్రమే దాని అవకాశాన్ని పొందుతారు. ఈ ధర్మయుద్ధంలో పాల్గొనకపోతే, నీ కర్తవ్యాన్ని, కీర్తిని విస్మరించి, పాపానికి గురవుతావు. ప్రజలు నీ అపఖ్యాతిని ఎప్పటికీ మాట్లాడుకుంటారు; గౌరవప్రదమైనవాడికి అపకీర్తి మరణానికి మించినదే. మహారధులు నీవు భయంతో యుద్ధం విడిచిపోయావని అనుకుంటారు; వారి దృష్టిలో నీ గౌరవం కోల్పోతావు. నీ శత్రువులు నీ శక్తిని కించపరిచే మాటలు మాట్లాడతారు; అది నీకు ఎంత ఘోరమైన బాధ కలిగించగలదు! యుద్ధంలో చనిపోతే స్వర్గాన్ని పొందుతావు, గెలిస్తే భూమిని అనుభవిస్తావు. కాబట్టి, నిశ్చయంతో లేచి యుద్ధానికి సిద్ధమవు, ఓ కుంతీ కుమారుడా! సుఖ–దుఃఖాలను, లాభ–నష్టాలను, జయ–పరాజయాలను సమంగా చూసి, యుద్ధానికి సిద్ధమవు. అప్పుడు పాపం నీవు పొందవు. ఇంతవరకు నీకు జ్ఞానదృష్టితో ఉపదేశించాను; ఇప్పుడు నిశ్ఠతో విను. ఈ జ్ఞానాన్ని అవలంబిస్తే, నీవు కర్మ బంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతావు. ఈ మార్గంలో చేసిన ప్రయత్నం నష్టపడదు; ఏమాత్రం సాధన చేసినా, అది మహాభయాన్ని నివారిస్తుంది. ఈ మార్గంలో బుద్ధి ఏకాగ్రతతో, స్థిరంగా ఉంటుంది; కానీ స్థిరత లేని వారి బుద్ధి అనేక దారుల్లో తిరుగుతుంది. అర్జునా! వేదాలలోని అలంకారికమైన మాటలకే మోహపడే వారు, ఇతర మార్గాలేమీ లేవని భావిస్తారు. వారు కామ్యకర్మలకు, స్వర్గార్జనకు ఆసక్తి చూపుతారు; కార్యఫలాలను ఆశించి, అనేక ప్రత్యేక యాగాదులను చేస్తారు; అనుభవాలు, అధికారాలకే ఆకర్షితులవుతారు. ఇలాంటి అనుభవ, అధికార భోగాలకే ఆకర్షితులైన వారికి, బుద్ధి ఏకాగ్రత సాధించలేదు. వేదాలు మూడు గుణాల విషయాలను వివరిస్తాయి; కాబట్టి, అర్జునా, నీవు మూడు గుణాలకు అతీతుడవు, ద్వంద్వాలను దాటి, నిత్యంగా స్వచ్ఛతలో స్థిరంగా ఉండి, సంపాదన, రక్షణల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా, స్వయాన్ని తెలుసుకో. విపశ్చితుడైన బ్రాహ్మణుడికి, వేదాల ద్వారా పొందే ఫలితాలు అన్నీ, ఎక్కడికక్కడ నీటితో నిండినప్పుడు చిన్న బావి ఎంత ఉపయోగపడుతుందో, అంతటితో తృప్తి చెందుతాయి. నీ కర్తవ్యంలోనే నీ హక్కు ఉంది, ఫలితాల్లో కాదు. కార్యఫలాన్ని ఆశించవద్దు, కార్యానిష్టతలో కూడా ఆసక్తి పెట్టవద్దు. యోగంలో స్థిరంగా ఉండి, అర్జునా, అనాసక్తిగా, విజయ–పరాజయాలలో సమభావంతో కార్యాన్ని చేయు. సమత్వమే యోగం. కార్యం కంటే బుద్ధియోగం ఎంతో శ్రేష్ఠమైనది; ఫలాన్ని ఆశించే వారు దుర్దశకు గురవుతారు. బుద్ధితో కూడినవాడు, ఈ లోకంలో పుణ్యపాపాలను విడిచిపెట్టి, యోగంలో స్థిరమవుతాడు. యోగమే కార్య నైపుణ్యం. బుద్ధితో ఏకమై, కార్యఫలాన్ని త్యజించిన జ్ఞానులు, జనన మరణ బంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతూ, శాశ్వతమైన శాంతి స్థితికి చేరుకుంటారు. నీ బుద్ధి మాయాజాలాన్ని దాటి పోయినప్పుడు, వినవలసినదీ, విన్నదీ అన్నింటినీ నీవు తృణప్రాయంగా భావిస్తావు. నీ బుద్ధి విన్న విషయాల వల్ల కలిగిన అయోమయంలోంచి బయటపడి, ఏకాగ్రతలో స్థిరంగా నిలబడినపుడు, అప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు, అర్జునా!