శ్రీ కృష్ణుడు అర్జునునికి భక్తి మార్గంలోని ఉన్నతమైన స్థితులను వివరిస్తూ ఇలా చెప్పాడు— "అర్జునా! సాధన కంటే జ్ఞానం మెరుగైనది; జ్ఞానానికి ధ్యానం ఉత్తమమైనది; కానీ ధ్యానాన్ని మించేది ఫలితాల పరిత్యాగం. మనిషి తన కర్మల ఫలితాలను వదిలిపెట్టిన వెంటనే, అతనికి మనశ్శాంతి కలుగుతుంది. ఎవడైతే ఎటువంటి జీవిపై ద్వేషం లేకుండా, అందరితో స్నేహభావంతో, దయతో, మమకారము, అహంకారము లేకుండా, సుఖ దుఃఖాలలో సమత్వంతో, క్షమతో ఉంటాడో, అలాంటి వ్యక్తి నాకు ప్రియమైనవాడు. ఎప్పుడూ తృప్తిగా, తనను తాను నియంత్రించుకుంటూ, దృఢ సంకల్పంతో, తన మనస్సును, బుద్ధిని నాకే అర్పించి ఉండే భక్తుడు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు. ఎవడిని లోకం కలవరపెట్టదో, అతడిని లోకము కలవరపెట్టదో, ఎవడిలో హర్షం, ద్వేషం, భయం, కలత లేవో, అతడూ నాకు ప్రియమైనవాడే. ఎవడైతే ఎటువంటి ఆశ లేకుండా, పవిత్రంగా, నైపుణ్యంగా, పక్షపాతం లేకుండా, బాధ లేకుండా, అన్ని కార్యాలను వదిలిపెట్టి ఉంటాడో, అతడు కూడా నాకు ప్రియమైనవాడు. ఎవడైతే సంతోషించడు, ద్వేషించడు, శోకించడు, కోరుకోడు, మంచి చెడులను వదిలిపెట్టి, నన్ను పరమ భక్తితో సేవించాడో, అతడు నాకు ప్రియమైనవాడు. శత్రువుకైనా, మిత్రునికైనా సమంగా, గౌరవంలోనూ, అవమానంలోనూ, చలిలో, వేడిలో, సుఖంలో, దుఃఖంలో, అనాసక్తిగా ఉండేవాడు నాకు ప్రియమైనవాడు. ప్రశంసలోనూ, నిందలోనూ సమంగా ఉండేవాడు, మౌనంగా ఉండేవాడు, వచ్చిన దానిలో సంతృప్తిగా ఉండేవాడు, స్థిరమైన మనస్సుతో, ఎక్కడా స్థిర నివాసం లేకుండా, నన్ను పరమ భక్తితో సేవించేవాడు నాకు ప్రియమైనవాడు. ఈ అమర ధర్మాన్ని నమ్మకంతో, నన్ను పరమంగా భావించి, భక్తితో ఆచరించే వారు నాకు అత్యంత ప్రియమైనవారు. ఇంతటితో అర్జునుడు ఇలా అడిగాడు: 'హే కేశవా! ప్రకృతి, పురుషుడు, క్షేత్రం, క్షేత్రజ్ఞుడు, జ్ఞానం, జ్ఞేయం—ఇవి గురించి తెలుసుకోవాలని నాకు ఉంది.' శ్రీ కృష్ణుడు సమాధానమిచ్చాడు: 'ఈ శరీరమే క్షేత్రం అని అంటారు, దాన్ని తెలిసినవాడు క్షేత్రజ్ఞుడు. అన్ని క్షేత్రాలలోను నేను క్షేత్రజ్ఞుడిని, క్షేత్రాన్ని, క్షేత్రజ్ఞుడిని తెలుసుకోవడం నిజమైన జ్ఞానం. క్షేత్రం అంటే ఏమిటో, దాని స్వభావం, మార్పులు, ఆది, ప్రభావం—ఇవన్నీ నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను. మహర్షులు అనేక విధాలుగా, వేదమంత్రాల ద్వారా, బ్రహ్మసూత్రాల ద్వారా దీనిని వివరించారు. మహాభూతాలు, అహంకారం, బుద్ధి, అవ్యక్తం, పది ఇంద్రియాలు, మనస్సు, ఐదు ఇంద్రియార్థాలు—ఇవి క్షేత్రంలో భాగాలు. ఇచ్చా, ద్వేషం, సుఖం, దుఃఖం, సంఘాతం, చైతన్యం, ధృతిః—ఇవి కూడా క్షేత్రంలో మార్పులుగా ఉంటాయి. వినయం, అర్జవం, అహింస, క్షమ, స్వచ్ఛత, స్థిరత, ఆచార్య సేవ, శమ, దమ—ఇవి జ్ఞాన లక్షణాలు. ఇంద్రియార్థాలలో అసక్తి, అహంకారం లేకపోవడం, జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి లో దోషాన్ని చూడడం కూడా జ్ఞానం. పుత్ర, భార్య, గృహాది విషయాలలో అనాసక్తి, అనురాగ రాహిత్యం, అనుకూల, ప్రతికూల పరిస్థితుల్లో మనస్సు సమంగా ఉంచడమూ జ్ఞానమే. ఏకాంత ప్రదేశాలలో ఆనందించడమూ, జనసమూహాల నుంచి దూరంగా ఉండడమూ, ఏకాగ్రతతో నన్ను భజించడమూ జ్ఞానమే. శాస్త్రజ్ఞానం మీద స్థిరమైన ఆసక్తి, పరమార్థాన్ని తెలుసుకోవడం—ఇవి జ్ఞానం; వీటికి విరుద్ధమైనది అజ్ఞానం. ఇప్పుడు తెలుసుకోవలసినది ఏమిటంటే, అది తెలుసుకుంటే అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. అది ఆదిహీనమైన పరబ్రహ్మం, అది సత్, అసత్ అనే రెండు రూపాల్లోనూ వర్ణించబడదు. అది చేతులు, కాళ్లు, కళ్ళు, తలలు, ముఖాలు, చెవులు అన్నీ ఎక్కడైనా ఉన్నట్టుగా, సమస్తాన్ని వ్యాపించి ఉంది. అది ఇంద్రియ లక్షణాల ద్వారా ప్రకాశిస్తుంది, కానీ స్వయంగా ఇంద్రియాలు లేవు; అది అసక్తిగా ఉండి, అన్నింటినీ పోషిస్తుంది; గుణరహితమైనా, గుణాలను అనుభవిస్తుంది. అది సమస్త జంతువులలో, లోపల, వెలుపల ఉంటుంది; అది చలించేది, చలించనిది కూడా; అది సూక్ష్మమైనదిగా ఉండి, గ్రహించలేనిది; అది దూరమై, దగ్గరగా కూడా ఉంటుంది. అది అఖండంగా ఉన్నప్పటికీ, భిన్నమైనదిగా అనిపిస్తుంది; అది సమస్త జీవులను పోషిస్తుంది, వాటిని లయంచేస్తుంది, సృష్టిస్తుంది. అది సమస్త దీపాలలో దీపం, అంధకారం దాటి ఉన్నది; అది జ్ఞానం, జ్ఞేయం, జ్ఞానద్వారా ప్రాప్తించదగినది; అది ప్రతి హృదయంలో స్థితమై ఉంది. ఇలా క్షేత్రం, జ్ఞానం, జ్ఞేయం గురించి వివరించాను. ఈ తత్వాన్ని గ్రహించిన నా భక్తుడు, నా స్థితికి అర్హుడవుతాడు. ప్రకృతి, పురుషుడు రెండూ ఆది లేనివి; అన్ని మార్పులు, గుణాలు ప్రకృతిలోంచే ఉద్భవిస్తాయి. కార్య, కారణ, కర్తల సృష్టికి ప్రకృతే కారణం; సుఖ, దుఃఖ అనుభూతికి పురుషుడే కారణం. పురుషుడు ప్రకృతిలో స్థితమై, ప్రకృతి గుణాలను అనుభవిస్తాడు; ఆ గుణాలకు ఆశ్రయంగా ఉండటం వల్ల, మంచి చెడు యోనుల్లో జన్మిస్తాడు. ఈ శరీరంలో పరమాత్మ కూడా సాక్షి, అనుమతికర్త, భర్త, అనుభవకర్త, పరమేశ్వరుడు, పరమాత్మ అని పిలవబడతాడు. ఈ విధంగా పురుషుడు, ప్రకృతిని, గుణాలను తెలిసినవాడు, ఎలా జీవించినా పునర్జన్మ పొందడు. కొంతమంది ధ్యానం ద్వారా, మరికొంతమంది జ్ఞాన మార్గం ద్వారా, ఇంకొంతమంది కర్మ మార్గం ద్వారా ఆత్మను గ్రహిస్తారు. ఇంకొంతమంది, ఈ విధంగా తెలియకపోయినా, ఇతరుల మాట విని, శ్రద్ధతో ఆచరిస్తూ, మరణాన్ని దాటి పోతారు. ఏ జీవి జన్మించినా, అది చలించని, చలించే జీవి అయినా, క్షేత్రం, క్షేత్రజ్ఞుని ఐక్యత వల్లే ఉద్భవిస్తుంది. ఎవడు సమస్త భూతాలలో పరమేశ్వరుని సమంగా ఉన్నట్టు చూస్తాడో, నశ్వరమైనదిలో అవినాశిని గ్రహిస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు. ఇలా పరమాత్మను సమంగా చూస్తున్నవాడు తనను తాను హానిచేయడు; అందువల్ల పరమ గమ్యాన్ని పొందుతాడు. అన్ని క్రియలు ప్రకృతిచే జరుగుతున్నాయని, ఆత్మ కర్త కాదని గ్రహించినవాడు, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు. జీవుల నానావిధమైన స్థితులు అన్నీ ఒకే పరమాత్మలో నిలిచినవని, అవన్నీ ఆ పరమాత్మ నుంచే వ్యాపించాయని గ్రహించినవాడు, బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.