भगवान् श्रीकृष्णः अर्जुनं समुपदिशन् एवमुवाच— “अर्जुन! तवायशः शाश्वतं लोकेषु कथ्यते, येन कृतार्थस्य तव लज्जा मृत्युना अपि गुरुतरा स्यात्। ये महाबलिनः महारथाः त्वां भीतिम् आश्रित्य युद्धात् निवृत्तमिति मन्यन्ते; येषां त्वया पूजां प्राप्तवांस्त्वं, तेषां मध्ये तवापमानः भविष्यति। शत्रवः अपि तव सामर्थ्यस्य निन्दां कुर्वन्ति, तव निन्दां च दुःखतरं किं वा अस्ति? यदि हन्यसे, स्वर्गं प्राप्स्यसि; यदि विजेष्यसि, भूमिं भोक्ष्यसे; तस्मात् कौंतेय, युद्धाय उतिष्ठ निश्चितः। सुखदुःखे लाभालाभौ जयापजयौ च समं कृत्वा युद्धाय युज्यस्व; एवं पापं न प्राप्स्यसि। एषा बुद्धिः तु ज्ञानदृष्ट्या उक्ता, शृणु तां कर्मयोगेन; एतया बुद्ध्या युक्तः पार्थ, कर्मबन्धात् विमोक्ष्यसे। अत्र न हि प्रयत्नस्य नाशः अस्ति, न च प्रतिकूलता; अल्पमपि अस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात्। अस्मिन्पन्थानि एकैका निश्चला बुद्धिः, बहुशाखा अनन्ताश्च बुद्धयः अनिश्चितानां सन्ति। ये तु अविवेकिनः वेदवादरताः, पार्थ, पुष्पितां वाचं प्रचक्षते, नान्यदस्तीत्यवदन्ति; तेषां स्वर्गपर्यन्तानि फलकामाः कर्मविशेषेषु प्रवृत्ताः, भोगैश्वर्यगतचित्ताः। भोगैश्वर्यप्रवृत्तानां तेषां विचलिता चेतसां, निश्चला बुद्धिः न विद्यते। वेदाः त्रैगुण्यविषयाः; त्रैगुण्यविषयातीतः भव, द्वन्द्वातीतः, नित्यसत्त्वस्थः, न योगक्षेमाय, आत्मवान् भव। यथैव सर्वतः उदकम् आप्लावयति महाप्रवृत्तः, तथैव ब्राह्मणस्य वेदेषु सर्वार्थाः सन्ति। कर्मणि एव ते अधिकारः, फलेषु कदाचन न; न कर्मफलहेतुर्भूः, न ते सङ्गः अस्तु अकर्मणि। योगस्थः कुरु कर्माणि, सङ्गं त्यक्त्वा, सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा; समत्वं योग उच्यते। कर्म योगात् हि हीनतरं, तस्मात् बुद्धौ शरणं व्रज; फलहेतवः अल्पबुद्धयः। बुद्धियुक्तः कर्मजं फलम् त्यक्त्वा, शुभाशुभे समं त्यक्त्वा योगाय युज्यस्व; कौशलं योगः उच्यते। बुद्धियुक्ताः मुनयः फलं त्यक्त्वा, जन्मबन्धं विनिर्मुक्ताः परमं पदं गच्छन्ति। यदा तव बुद्धिः मोहकल्पितं व्यतीत्य स्थितिं प्राप्नोति, तदा श्रुतस्य अप्राप्तस्य च उदासीनः भविष्यसि। यदा श्रुतिस्मृतिप्रमूढं तव चित्तं समाधौ अवस्थितं स्थिरं भवति, तदा योगं प्राप्स्यसि।” एवं भगवतः उपदेशं श्रुत्वा अर्जुनः पप्रच्छ— “हे केशव! स्थितप्रज्ञस्य का भाषा? स्थितधीः किं भाषते, किमासीत, व्रजेत किं?” भगवानुवाच— “यदा पुरुषः सर्वान्कामान् मनोगतान् परित्यज्य आत्मन्येव आत्मना तुष्टः भवति, स स्थितप्रज्ञ उच्यते। दुःखेषु अनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः, रागभयक्रोधवर्जितः स मुनिः स्थितधीः। सर्वत्र अनभिस्नेहः, शुभाशुभप्राप्तौ न प्रहृष्यति, न द्वेष्टि, तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता। यदा सर्वतः इन्द्रियाणि इन्द्रियार्थेभ्यः यथार्थकूर्म इव निवर्तयति, तदा तस्य प्रज्ञा स्थिता। विषयाः विविक्तस्य अपि देहिनः निवर्तन्ते, रसवर्जं; परमं दृष्ट्वा अपि रसं निवर्तते। इन्द्रियाणि हि बलवत्, अर्जुन, तानि अपि प्रयत्नवताम् अपि मनः हरन्ति। तानि सर्वाणि संयम्य मत्परः उपविश्य, यस्य इन्द्रियाणि वश्यानि, तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता। ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते; सङ्गात् संजायते कामः; कामात् क्रोधः अभिजायते। क्रोधात् भवति संमोहः; संमोहात् स्मृतिविभ्रमः; स्मृतिभ्रंशात् बुद्धिनाशः; बुद्धिनाशात् विनश्यति। रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन्, आत्मवश्यैः, प्रशान्तात्मा लभते शान्तिम्। प्रशान्तस्य हि सर्वदुःखानि नश्यन्ति; प्रशन्नचेतसः आशु बुद्धिः प्रतिष्ठिता। अयुक्तस्य न अस्ति बुद्धिः, न च अयुक्तस्य भावना; न च अभावयतः शान्तिः, अशान्तस्य कुतः सुखम्? इन्द्रियाणां हि चरता मनः अनुविधीयते, तदा बुद्धिं हरति, जलस्थं नौरिव वायुः। तस्मात्, महाबाहो, सर्वेषु विषयेषु इन्द्रियाणि संयम्य, तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता। या निःसंज्ञानां रात्रिः, तस्य संयतस्य जागरणम्; या जाग्रति भूतानि, सा रात्रिः पश्यतः मुनिः। आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमिव आपः प्रविशन्ति, तद्वत् कामाः प्रविशन्ति, स शान्तिं प्राप्नोति न कामकामी। सर्वान्कामान् परित्यज्य, निस्पृहः, निर्ममः, निरहंकारः, स शान्तिम् अधिगच्छति। एषा ब्राह्मी स्थितिः, पार्थ; इमां प्राप्य न विमुह्यति; अन्तकाले अपि अस्याम् स्थितः ब्रह्मनिर्वाणं प्राप्नोति।” एवं भगवतः उपदेशं श्रुत्वा अर्जुनः पुनरपि पप्रच्छ— “यदि ज्ञानं कर्मणः श्रेष्ठं मन्यसे, हे जनार्दन, तर्हि मां घोरं कर्म कर्तुम् किं प्रेरयसि, हे केशव?