तत्र तामसः कर्ता तु अयुक्तः, प्राकृतः, स्तब्धः, शठः, हर्षशून्यः, आलस्ययुक्तः, विषादग्रस्तः, च प्रमादी इति कथ्यते। अथ हे धनञ्जय, बुद्धेः च धृतेः च गुणभेदं त्रिविधं विस्तरशः पृथक् शृणु। या बुद्धिः कर्म अकर्म च कर्तव्यं अकर्तव्यं च, भयम् अभयम् बन्धं मोक्षं च यथावत् वेत्ति, सा सात्त्विकी बुद्धिः उच्यते। या तु धर्मं च अधर्मं च, कर्तव्यं च अकर्तव्यं च विपरीतया गृह्णाति, सा राजसी बुद्धिः सञ्ज्ञिता। या पुनः तमसा आवृता, अधर्मं धर्मत्वेन पश्यति, सर्वार्थान् विपरीततः गृह्णाति, सा तु तामसी बुद्धिः इति प्रोक्ता। या धृतिः योगेन अव्यभिचारिण्या मनःप्राणेन्द्रियकर्मधारणा भवति, सा सात्त्विकी धृतिः। या तु धर्मकामार्थधारणया फलासक्त्या धार्यते, सा राजसी धृतिः। या तु स्वप्नभयशोकविषादमदनिग्रहणेन ध्रियते, सा तामसी धृतिः उच्यते। अधुना त्रिविधं सुखं मम वचः शृणु, यत्र अभ्यासात् रमते जनः दुःखान्तं च आप्नोति। यत् आदौ विषवत्, परिणामे अमृतोपमं, तद् सात्त्विकं सुखं आत्मबुद्धिप्रसादजम् उच्यते। यत् तु इन्द्रियसंस्पर्शजातं, पूर्वं अमृतोपमं, परिणामे विषवत्, तद् राजसं स्मृतम्। यत् च आदौ च परिणामे च आत्ममोहप्रदं, निद्रालस्यप्रमादोत्थं, तद् तामसं सुखं इति निगद्यते। न हि पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा कश्चित् अस्ति, यो एषु त्रिषु गुणेषु विहीनः स्यात्। ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राणां कर्माणि च गुणभेदात् स्वभावजानि विभागशः प्रविभक्तानि सन्ति। शमः दमः तपः शौचं क्षान्तिः आर्जवम् एव च, ज्ञानं विज्ञानं आस्तिक्यम् ब्राह्मणस्य स्वभावजं कर्म। शौर्यं तेजः धृतिः दक्ष्यं युद्धे अपलायनम् दानम् ईश्वरभावः च क्षत्रियस्य स्वभावजं कर्म। कृषिः गोरक्षा वाणिज्यं वैश्यस्य स्वभावजं कर्म; शूद्रस्य अपि परिचर्यात्मकं कर्म स्वभावजं इति। स्वकर्मनिष्ठया मनुष्यः सिद्धिं आप्नोति। यथा स्वकर्मनिष्ठः सिद्धिं आप्नोति, तत् शृणु। यः पुरुषः स्वकर्मणा तं परमं यः सर्वभूतप्रभवः यः तेन इदं विश्वं व्याप्य स्थितः, तं पूजयन् सिद्धिं आप्नोति। स्वधर्मः अपि दोषयुक्तः स्यात्, परधर्मः सुशिक्षितः अपि न श्रेयः। स्वभावनियतं कर्म कुर्वन् दोषैः न लिप्यते। स्वभावजं कर्म त्यक्तुं न अर्हति, सर्वारम्भा दोषैः आवृताः, अग्निः इव धूमेन। यः सर्वत्र अनासक्तबुद्धिः, जितात्मा, सर्वकामविवर्जितः, सः संन्यासेन परमां सिद्धिं कर्मणां प्राप्तवान्। यः सिद्धिं प्राप्तः, सः ब्रह्मणः परमां गतिं कथं प्राप्नोति, तत् संक्षेपतः शृणु। विशुद्धबुद्ध्या, धृत्या आत्मानं नियम्य, शब्दादीन् इन्द्रियार्थान् त्यक्त्वा, रागद्वेषौ परित्यज्य, विविक्तसेवी, लघ्वाशी, वाक्कायमानः संयतः, ध्यानयोगपरः, वैराग्यं समुपाश्रित्य, अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् परित्यज्य, ममत्वं त्यक्त्वा शान्तः, ब्रह्मभूयाय कल्पते। ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति, समः सर्वेषु भूतेषु, परां भक्तिं मां प्राप्नोति। भक्त्या माम् अभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः; तं ज्ञात्वा, सः तदा एव प्रविशति माम्। सर्वाणि कर्माणि अपि कुर्वन्, मयि आश्रित्य, मम प्रसादेन शाश्वतम् पदम् अव्ययम् आप्नोति। मन्मना भव, मद्भक्तः, मद्याजी, मां नमस्कुरु; माम् एव एष्यसि सत्यम् ते प्रतिजाने, प्रियः असि मे। मामेकं शरणं व्रज, सर्वधर्मान् परित्यज्य। अहं त्वां सर्वपापेभ्यः मोक्षयिष्यामि, मा शुचः। इदं रहस्यं न अनुष्ठिततपसे, न अभक्ताय कदाचन, न च अश्रद्दधाने, न च मां यः अभ्यसूयति, तस्मै न कथयेत्। एवं श्रीभगवता अर्जुनाय तमसः कर्तारं, बुद्धेः त्रैगुण्यं, धृतेः भेदं, सुखस्य स्वरूपं, सर्वभूतानां गुणैः अनिवृत्तिं, वर्णानां स्वभावकृतानि कर्माणि, स्वधर्मस्य महत्त्वं, संन्यासस्य च मार्गम्, ब्रह्मसाक्षात्कारस्य साधनानि, भक्तेः च परमं फलं, आत्मसमर्पणस्य च महत्त्वम्, सर्वधर्मपरित्यागस्य च गूढं रहस्यं, इति परमं ज्ञानं प्रदत्तम्। तद् सर्वं विचिन्त्य, अर्जुनः यथेष्टं कर्तुम् अर्हति।