धनञ्जयस्य प्रश्नानां उत्तररूपे श्रीभगवान् अर्जुनं समुपदिशति। तत्र सः प्रवृत्त्याः कारणानि त्रिविधानि दर्शयति—ज्ञानं, ज्ञेयम्, च ज्ञाता; तथा कर्मणः अङ्गानि अपि त्रिविधानि—करणं, कर्म, च कर्ता। एतेषां गुणभेदेन त्रिविधत्वं अस्ति—ज्ञानं, कर्म, कर्ता च गुणानां भेदेन त्रयः प्रकाराः सन्ति; तान् यथावत् शृणु। सात्त्विकं ज्ञानं तु तद्, येन सर्वेषु भूतेषु एकं अव्ययम् अद्वैतं तत्त्वं दृश्यते, विभक्तेषु अपि अविभक्तं; तद् एव ज्ञानं सात्त्विकं इति ज्ञेयम्। रजसः प्रकृत्या तु, यत् ज्ञानं सर्वेषु भूतेषु नानात्वं, पृथक्त्वं, विशेषान् पश्यति—तद् ज्ञानं राजसम्। यत् तु एकस्मिन् कार्ये आसक्तं, तद् एव सर्वं मन्यते, तर्कहीनं, असत्यं, तुच्छं च—तद् तामसम् इति कथ्यते। कर्मापि त्रिविधं—यत् नियतम्, आसक्तिहीनम्, रागद्वेषवर्जितम्, फलाकाङ्क्षाहीनम्—तद् सात्त्विकम्। यत् तु फलाकाङ्क्षया, अहंकारेण, महता यत्नेन क्रियते—तद् राजसम्। यत् तु मोहात् आरभ्यते, परिणामान्, हानिम्, क्षयं, शक्तिं च न चिन्तयति—तद् तामसम्। कर्तापि त्रिविधः—यः आसक्तिहीनः, अहंकाररहितः, धैर्ययुक्तः, उत्साहवान्, सिद्ध्यसिद्ध्योः समः—सः सात्त्विकः। यः फलाभिलाषी, लोभी, हिंस्रः, अशुचिः, हर्षशोकान्वितः—सः राजसः। यः अयुक्तः, काठिन्यः, अहंकारी, मायावी, दुष्टः, आलस्ययुक्तः, विषादी, विलम्बशीलः—सः तामसः। अथ बुद्धेः धृतेश्च गुणभेदं शृणु। या बुद्धिः कर्माकर्मविवेकं, कर्तव्याकर्तव्यं, भयाभयम्, बन्धमोक्षौ च जानाति—सा सात्त्विकी। या तु धर्माधर्मयोः, कर्तव्याकर्तव्ययोः विपरीतं गृणाति—सा राजसी। या तु तमसा आच्छन्ना, अधर्मं धर्मरूपेण पश्यति, सर्वं विपरीतं मन्यते—सा तामसी। या धृतिः मनः, प्राणं, इन्द्रियाणि योगेन धारयति—सा सात्त्विकी। या तु धर्मकामार्थेषु फलासक्त्या स्थितः—सा राजसी। या तु आलस्ये, भयेषु, दुःखेषु, विषादे, मदे च स्थिरः—सा तामसी। अथ सुखस्य त्रिविधं स्वरूपं शृणु। यत् अभ्यासेन रम्यते, दुःखान्तं यच्छति, प्रारम्भे विषवत्, परिणामे अमृतवत्—तत् सात्त्विकं, आत्मज्ञानसमुद्भूतम्। यत् इन्द्रियसंयोगात् उत्पन्नं, प्रारम्भे अमृतवत्, परिणामे विषवत्—तत् राजसम्। यत् तु निद्रालस्यप्रमादजम्, प्रारम्भे परिणामे च मोहजनकं—तत् तामसम्। न हि कश्चन भूतः पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा, एतेभ्यः गुणत्रयेभ्यः विमुक्तः अस्ति। ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राणां धर्माः स्वभावोत्थैः गुणैः विभक्ताः सन्ति। ब्राह्मणस्य शमः, दमः, तपः, शौचम्, क्षान्तिः, आर्जवम्, ज्ञानम्, विज्ञानम्, आस्तिक्यम्—एते स्वभावजाः धर्माः। क्षत्रियस्य शौर्यम्, वीर्यम्, धैर्यम्, कौशलम्, युद्धे अनुपलायनम्, दानम्, ईश्वरभावः—एते धर्माः। वैश्यस्य कृषिः, गोपालनम्, वाणिज्यम्—एते धर्माः। शूद्रस्य सेवा—एष धर्मः। स्वधर्मनिष्ठः पुरुषः सिद्धिम् आप्नोति; यः स्वकर्मनिष्ठः, सः सिद्धिम् प्राप्नोति—तत् मे शृणु। यः स्वकर्मणा तं आद्यं सर्वभूतोत्पत्तिकरणम्, सर्वव्याप्तम् पूजयति, सः सिद्धिम् आप्नोति। स्वधर्मः अपि दोषयुक्तः, परधर्मात् श्रेयः; स्वभावानुगतः कर्मणः पापं न आप्नोति। स्वकर्मजम् कार्यम्, दोषयुक्तम् अपि, न त्याज्यम्; सर्वः आरम्भः दोषैः आवृतः, अग्निवत् धूमेन। यः सर्वत्र अनासक्तबुद्धिः, आत्मवशी, कामरहितः, सः कर्मणां परमां सिद्धिं संन्यासेन आप्नोति। सिद्धिम् प्राप्तः ब्रह्मप्राप्तिं कथं गच्छति—तत् संक्षेपेण शृणु। शुद्धबुद्धिः, आत्मनिग्रहः, इन्द्रियार्थेषु त्यागः, रागद्वेषपरित्यागः, एकान्तवासः, अल्पाहारः, वाक्-शरीर-मनः संयमः, ध्याननिष्ठः, वैराग्ययुक्तः, अहंकारबलमदकामक्रोधममतापरित्यागः, शान्तः—एवं ब्रह्मसाक्षात्काराय योग्यता। ब्रह्मभूतः, प्रसन्नात्मा, न शोचति, न काङ्क्षति, सर्वेषु समः, मत्-परायणः परमभक्तिं प्राप्नोति। भक्त्या माम् तत्त्वतः जानाति—योऽहं, यद् अहम्; ज्ञात्वा माम् ततः प्रविशति। सर्वकर्माणि कुर्वन् अपि, मयि आश्रितः, मदीयेन अनुग्रहः नित्यं अव्ययम् पदम् प्राप्नोति। मन्मना भव, मम परमं लक्ष्यं कुरु, बुद्धियोगेन युक्तः, सर्वकर्माणि मयि अर्पय, सर्वदा मयि लीनः भव। इत्येवम् श्रीभगवान् अर्जुनं गुणकर्मस्वभावज्ञानसंन्यासभक्तिसिद्ध्यादीनि सुस्पष्टं, करुणया, उपदिशति।