भगवान् श्रीकृष्णः अर्जुनं प्रति उवाच—“हे अञ्जलिपाणि पापरहित भारत, मया एषा गूढतमाः उपदेशः सम्पूर्णः प्रतिपादितः। एतद् विज्ञाय यः पुरुषः बुद्धिमान् भवति, स सर्वेषु कर्मसु सिद्धिम् आप्नोति। ततः भगवान् दिव्यगुणानाम् विवरणम् आरभते। अभयम्, अन्तःशुद्धिः, ज्ञानयोगनिष्ठा, दानम्, दमः, यज्ञः, शास्त्राध्ययनम्, तपः, सरलता—एते गुणाः दिव्यस्य जातस्य। तथा अहिंसा, सत्यम्, क्रोधाभावः, त्यागः, शान्तिः, दोषान्वेषणवैराग्यम्, भूतदयाः, अलोलुपता, मृदुता, लज्जा, स्थैर्यम्—एवम्। वीर्यम्, क्षमा, धैर्यं, शुद्धिः, अमर्षः, अहंकाराभावः—एते भगवद्भावस्य लक्षणानि। अथ दैत्यभावस्य लक्षणानि भगवान् प्रतिपादयति—धूर्तता, दम्भः, गर्वः, क्रोधः, कठोरता, अज्ञानम्—एते पार्थ, असुरस्य जातस्य गुणाः। दिव्यगुणाः मोक्षाय नयन्ति, असुरगुणाः बन्धनाय। हे पाण्डव, त्वं दुःखं मा कुरु; दिव्यगुणैः जातः असि। संसारे द्वौ प्रकारौ प्राणी जन्मनः—दैवः च असुरः च। दैवः विस्तारतः उक्तः; असुरस्य गुणान् शृणु। असुरजनाः कर्मणः मार्गं वा त्यागस्य मार्गं न जानन्ति; न तेषु शुद्धिः, न सत्त्वाचारः, न सत्यम्। त एव वदन्ति—‘जगद् असत्यं, आधाररहितम्, ईश्वररहितम्; केवलम् कामात् संयोगात् उत्पन्नम्।’ एतद् दृष्ट्या युक्ताः, आत्मनः विनष्टाः, अल्पबुद्धयः, घोरकर्मणः, लोकनाशाय प्रवर्तन्ते। अनन्तकामाश्रयाः, दम्भमदगर्वयुक्ताः, मिथ्यावादिनः, अशुद्धव्रतानि कुर्वन्ति। अनन्तचिन्तायाः शरणं गत्वा, कामभोगनिष्ठाः, ‘एतावत् अस्ति’ इति निश्चिताः। शतशः आशाबन्धनैः बध्नन्ति, कामक्रोधपरायणाः, अन्यायेन धनसंग्रहेण सुखाय यत्नं कुर्वन्ति। ‘अद्य मया एतत् प्राप्तम्; श्वः तत् साधयिष्यामि; एतत् मम, एष धनः पुनः मम भविष्यति।’ ‘स शत्रुः मया हतः; अन्यान् अपि हनिष्यामि; अहम् ईश्वरः, अहम् भोक्ता, अहम् सिद्धः, बलवान्, सुखी।’ ‘अहम् धनवान्, उच्चजन्मा; को मम तुल्यः? अहम् यज्ञं करिष्यामि, दास्यामि, मोदिष्ये।’ इत्येवम् मोहग्रस्ताः, अज्ञानयुताः, बहुविचारविमूढाः, कामभोगासक्ताः, अशुद्धनरकं पतन्ति। बहुविचारविमूढाः, मोहजालपरिवेष्टिताः, कामभोगासक्ताः, अशुद्धनरकं पतन्ति। आत्मदर्शनम्, दम्भः, गर्वः, मदः, धनमदः, अहंकारः, कामः, क्रोधः—एतेषु आश्रिताः, आत्मन्यपि, अन्येषु अपि मम द्वेषं कुर्वन्ति। एते द्वेषयुक्ताः, क्रूराः, अधमाः मनुष्येषु, भगवता सततं दुष्प्राप्तं असुरयोनिषु संसारचक्रे निक्षिप्यन्ति। असुरयोनिषु प्रविश्य, जन्माजन्म मोहग्रस्ताः, माम् अप्राप्य, हे कुन्तीनन्दन, अधमं गतिं गच्छन्ति। त्रयः द्वाराः नरकस्य आत्मनाशनाय—कामः, क्रोधः, लोभः। तस्मात् एतत् त्रयं त्याज्यम्। एतैः दुःखद्वारैः विमुक्तः, आत्महिताय कर्म कुर्वन्, परमगति प्राप्नोति। यः शास्त्रविधिं परित्यज्य, इच्छया वर्तते, न सिद्धिं, न सुखं, न परमगति प्राप्नोति। तस्मात् शास्त्रं ते प्रमाणम्—कर्तव्यकर्तव्यविचारणाय। शास्त्रविधिं ज्ञाय, अत्र कर्म कर्तव्यम्। अर्जुनः पृच्छति—‘ये श्रद्धया युक्ताः, शास्त्रविधिं परित्यज्य, यजनं कुर्वन्ति, तेषां का स्थिति:—सत्त्वा, रजः, वा तमः?’ भगवान् प्रत्यवदत्—‘श्रद्धा त्रिविधा, देहधारिणां स्वभावात् उत्पन्ना—सात्त्विकी, राजसी, तामसी। तस्य विवरणं शृणु। सर्वस्य श्रद्धा तस्य स्वभावं अनुसरति, हे भारत। श्रद्धामयः एव सः; यथा श्रद्धा, तथा सः। सात्त्विकाः देवपूजां कुर्वन्ति; राजसाः यक्षराक्षसपूजां; तामसाः प्रेतगणपूजां कुर्वन्ति। ये जनाः शास्त्रविधिं परित्यज्य, घोरं तपः कुर्वन्ति, दम्भमदायुताः, कामरागपरायणाः; शरीरस्य पंचभूतसमूहं क्लेशयन्ति, तत्र स्थितं माम् अपि क्लेशयन्ति; तान् असुरनिश्चयः जानाति। अन्नम् अपि त्रिविधम्; यज्ञः, तपः, दानम् अपि। तेषां भेदं शृणु। यद् अन्नं आयुः, बलम्, स्वास्थ्यं, सुखं, तुष्टिं वर्धयति, स्वादु, स्निग्धं, स्थिरं, हृदयप्रियं—सात्त्विकैः प्रियं। कटु, अम्ल, लवण, अति-उष्ण, तीक्ष्ण, शुष्क, दाहजन्यं—राजसैः प्रियं, दुःख, शोक, रोगजन्यं। पुटि, अस्वादु, पूति, परिपाक, अवशिष्टं, अशुद्धम्—तामसैः प्रियं। यज्ञः शास्त्रविधिना, फलापेक्षारहितः, ‘कर्तव्यम्’ इति मनसा कृतः—सात्त्विकः। यः यज्ञः फलकामना वा, दम्भाय वा कृतः—राजसः। यः यज्ञः विधिविरुद्धः, अन्नदानरहितः, मन्त्राभावः, श्रद्धारहितः—तामसः। देवपूजा, द्विजपूजा, गुरुपूजा, विद्वत्पूजा; शुद्धिः, सरलता, ब्रह्मचर्यं, अहिंसा—एते शरीरस्य तपः। वाक् तपः—यद् वाक् न कलहं जनयति, सत्यम्, प्रियं, हितम्, नियमितं च पाठनम्।” एवं श्रीकृष्णः अर्जुनं प्रति धर्मस्य, गुणानां, श्रद्धायाः, आहारस्य, यज्ञस्य, तपस्य, दानस्य च स्वरूपम् आदरपूर्वकं प्रतिपादयति, अर्जुनस्य संशयान् च निवारयन्।