भगवान् स्वयम् अर्जुनं प्रति एतद् रहस्यं ज्ञानं प्रव्याहरत्। यः मोहग्रस्तः जनः, स यदा अस्मात् शरीरात् गच्छन्तं, वर्तमाने, वा गुणैः सहितं भोक्तारं च न पश्यति; किन्तु ज्ञानचक्षुषा युक्ताः तं पश्यन्ति। यत्नशीलाः योगिनः स्वात्मनि स्थितं तं पश्यन्ति; अपि तु अशुद्धात्मनः, अज्ञानिनः, प्रयत्नं कुर्वन्तः अपि तं न पश्यन्ति। सूर्ये स्थितं यत् तेजः येन इदं जगत् प्रकाशते, चन्द्रे च अग्नौ च यत् तेजः, तद् एव मम तेजः विद्धि। अहम् एव पृथिव्याम् प्रविश्य सर्वाणि भूतानि ओजसा धारयामि; सोमरूपेण सर्वौषधीः पुष्णामि रसं धारयन्। अहम् एव वैश्वानररूपेण देहेषु स्थितः प्राणापानसंयुक्तः चतुर्विधं अन्नं पचामि। सर्वस्य च अहम् हृदि स्थितः; मत्तः स्मृतिः ज्ञानम् अपोहनं च। वेदैः सर्वैः अहम् एव वेद्यः; वेदान्तकृद् वेदविद् एव च अहम्। अस्मिन्संसारे द्वौ एव भूतसङ्घौ स्तः—क्षरः च अक्षरः च। सर्वाणि भूतानि क्षराणि; कूटस्थः अक्षरः उच्यते। परः तु अन्यः परमात्मा इति उच्यते, यो लोकत्रयं प्रविश्य तानि बिभर्ति अव्ययः ईश्वरः। यस्मात् अहम् अक्षरात् अपि परः, अतः लोके वेदे च पुरुषोत्तमः इति प्रसिद्धः। एवं यः मोहशून्यः मां पुरुषोत्तमं वेत्ति, स सर्वं वेत्ति, मां सर्वभावेन भजति। एषा गुह्यतमं शास्त्रं मया उक्तम्, अनघ; एतद् बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत। ततः भगवान् पुण्यगुणान् उवाच—अभयं, सत्त्वसंशुद्धिः, ज्ञानयोगव्यवस्थितिः, दानम्, दमः, यज्ञः, स्वाध्यायः, तपः, आर्जवम्; अहिंसा, सत्यम्, अक्रोधः, त्यागः, शान्तिः, अपैशुनम्, दया भूतेषु, अलोलुप्त्वम्, मार्दवम्, ह्रीः, अचापलम्; तेजः, क्षमा, धृतिः, शौचम्, अद्रोहः, नातिमानिता—एतानि दैवी सम्पदः भारत। दम्भः, दर्पः, अभिमानः, क्रोधः, पारुष्यम्, अज्ञानम्—एतानि तु आसुरी सम्पदः पार्थ। दैवी सम्पद् मोक्षाय निबन्धाय आसुरी; मा शुचः पाण्डव, दैवी सम्पद् असि। द्वौ भूतसर्गौ लोके अस्मिन्—दैवः च आसुरः च; दैवी विस्तारशः प्रोक्ता, आसुरीं श्रृणु। आसुरा जनाः कर्तव्यं न जानन्ति, न च त्यागम्; न शौचं, न आचारः, न सत्यम् तेषु विद्यते। ते वदन्ति—जगत् असत्यम्, अप्रतिष्ठम्, अनीश्वरम्, अन्योन्यसंभूतम्, कामहैतुकम्। एवं दृष्टयः नष्टात्मानः अल्पबुद्धयः, घोरकर्माणः, क्षयाय जगतो उपजायन्ते। अतृप्तकामा, दम्भमानमदन्विताः, मिथ्यादृष्टयः, अशुचिव्रताः, चिन्तामपरिमेयां प्रलयान्ताम् आश्रित्य, कामोपभोगपरमाः, एतावत् इति निश्चिताः। आशापाशशतैः बद्धाः, कामक्रोधपरायणाः, अन्यायेनार्थसञ्चयान् कुर्वन्ति। अद्य इदं अस्ति, इदम् इच्छामि; इदम् अस्ति, पुनः भविष्यति। असौ शत्रुः मया हतः, अन्यांश्च हनिष्ये; अहम् ईश्वरः, अहम् भोक्ता, सिद्धः, बलवान्, सुखी। अहम् धनवान्, कुलीनः, कोऽन्यो अस्ति मया समः? यक्ष्ये, दास्ये, मोदिष्ये—इति अज्ञानविमोहिताः, नानाश्रयचित्ताः, मोहमज्जिताः, कामभोगेषु सक्ताः, अशुचौ नरके पतन्ति। अनेकचित्तविभ्रान्ताः, मोहजालसमावृताः, कामभोगेषु सक्ताः, अशुचौ नरके पतन्ति। आत्मसम्भाविताः, स्तब्धाः, धनमदान्विताः, यजन्ते नामयज्ञैः दम्भेन, विधिहीनम्। अहङ्कारबलदर्पकामक्रोधपरायणाः, आत्मपरदेहेषु मां द्वेष्यन्तः, अहंकारदुष्टाः। तान् द्वेषिणः, क्रूरान्, अधमान्, संसारेषु असुरीषु एव नित्यं क्षिपामि। असुरीषु योनिषु प्राप्ताः, जन्मनि जन्मनि मोहिताः, मां न प्राप्नुवन्ति, अधमां गतिम् यान्ति। त्रिविधं नरकस्य द्वारम्—कामः, क्रोधः, लोभः—एतत् आत्मनः नाशाय; तस्मात् एतत् त्यजेत्। एतैः मुक्तः आत्मनः हिताय आचरन्, परमां गतिम् आप्नोति। यः शास्त्रविधिम् उत्सृज्य, कामकारतः आचरति, न सिद्धिम्, न सुखम्, न परां गतिम् आप्नोति। तस्मात् शास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ; ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुम् अर्हसि। अथ अर्जुनः पप्रच्छ—ये श्रद्धया युक्ताः, शास्त्रविधिं उत्सृज्य यजन्ति, तेषां निष्ठा का? सत्त्वमूला, रजःमूला, तमःमूला वा? श्रीभगवान् उवाच—त्रिविधा श्रद्धा देहिनां सत्त्वी, राजसी, तामसी; तां शृणु। श्रद्धामयो हि पुरुषः, या श्रद्धा स एव सः। सत्त्वगुणयुक्ताः देवान् यजन्ति, राजसाः यक्षरक्षांसि, तामसाः भूतगणान् प्रेतान् च। ये पुनः शास्त्रविधिम् उत्सृज्य, घोरं तपः कुर्वन्ति, दम्भाहंकारसंयुक्ताः, कामरागबलान्विताः— एवं भगवता अर्जुनाय आत्मस्वरूपम्, दैवीमासुरीं च सम्पदं, श्रद्धायाः स्वरूपं च विस्तारतः कथितम्।