अर्जुनः श्रीकृष्णं मधुसूदनं प्रति उवाच—“हे शत्रुनाशन! भीष्मद्रोणौ यौ मम पूज्यौ, तयोः प्रति अहं कथं युद्धे बाणैः प्रहारं करिष्यामि? गुरूणां हननात् अपि भिक्षया जीवितुम् उत्तमं मन्ये। यदि लोभेनापि ते गुरवः हन्येयुः, तदा अहं रक्तलिप्तान् भोगान् न इच्छेयम्। न वयं जानिमः किम् अस्माकं श्रेयः—वयं तान् जयेम, उत ते नः जयेयुः। ये धृतराष्ट्रस्य पुत्राः, येषां वधात् अनन्तरं वयं जीवितुम् अपि न इच्छामः, ते युद्धभूमौ अस्माकं पुरतः स्थिताः। मम स्वभावः कारुण्यदौर्बल्येन पराभूतः, धर्मबुद्धिः मोहिता। अतः त्वां पृच्छामि—यत् मे श्रेयः स्यात्, तत् निश्चित्य ब्रूहि। अहं तव शिष्यः, त्वां शरणं गतः, मां उपदिश। मम इन्द्रियाणि शोषयन्ती या शोकव्यथा, तस्याः उपशमं न पश्यामि—even if I were to obtain a prosperous, unrivaled kingdom on earth, or even sovereignty over the gods, न तया दुःखस्य नाशः स्यादिति। एवमुक्त्वा अर्जुनः हृषीकेशं प्रति, ‘न युद्ध्ये’ इति गोविन्दं प्रति उक्त्वा, मौनं जगाम। तदा हृषीकेशः, सेनयोः मध्ये विषण्णं अर्जुनं प्रति, स्मितपूर्वकं इदं वचनं अब्रवीत्—“त्वं येषां शोकं न कर्तव्यम्, तेषां विषये शोचसि, प्राज्ञवद् वचनानि च भाषसे। पण्डिताः न मृतस्य न च जीवतः शोचन्ति। न कदाचित् अहं, त्वं, एते च नृपाः नास्म; भविष्यति न च वयम् कदाचित् न भविष्यामः। यथा अस्मिन् देहे देहिनः कौमारं यौवनं जरा च गच्छन्ति, तथा अन्यं देहम् आप्नोति; तत्र धीराः न मुह्यन्ति। हे कौन्तेय! इन्द्रियार्थसंस्पर्शाः शीतोष्णसुखदुःखदाः आगमापायिनः अनित्याः; तान् तितिक्षस्व, हे भारत। यः पुरुषः सुखदुःखयोः न व्यथते, धीरः सः अमृतत्वाय योग्यः। असतः न विद्यते भावः, सतः न विद्यते अभावः; उभयोः तत्त्वदर्शिभिः दृष्टः अन्तः। यत् सर्वं इदं व्याप्नोति, तद् अविनाशि विद्धि; तस्य विनाशः कश्चन न कर्तुम् अर्हति। एते देहाः अनित्याः उच्यन्ते, देही तु नित्यः अविनाशी अकल्पनीयः; तस्मात् युद्ध्यस्व, हे भारत। यः एनं हन्ति मन्यते, यः च एनं हतं मन्यते, तौ उभौ न जानीतः; अयम् न हन्ति न हन्यते च। नायं जायते म्रियते वा कदाचित्; नायं भूत्वा भविता वा न भूयः। अजो नित्यः शाश्वतः पुराणः; शरीरविनाशने न हन्यते। यः एनं अविनाशम् अक्षरम् अजम् अव्ययम् वेत्ति, सः कथं पुरुषः कं हन्ति वा कथं घातयेत्? यथा जीर्णानि वस्त्राणि परित्यज्य नवानि गृहीति नरः, तथा शरीराणि विहाय जीर्णानि अन्यानि संयाति देही। नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि, नैनं दहति पावकः; न चैनं क्लेदयन्त्यापः, न शोषयति मारुतः। अयं अछेद्यो अयम् अदाह्यो अयम् अक्लेद्यो अशोष्य एव च; नित्यः सर्वगतः स्थाणुः अचलः सनातनः च। अयं अव्यक्तः अचिन्त्यः अविकार्यः इति उच्यते; तस्मात् एतं विदित्वा त्वं न शोचितुम् अर्हसि। अथ च एनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतं, तथापि त्वं महाबाहो न शोचितुम् अर्हसि। जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च; तस्मात् अपरिहार्ये अर्थे न त्वं शोचितुम् अर्हसि। अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत; अव्यक्तनिधनानि एव; तत्र का परिदेवना? आश्चर्यवत् पश्यति कश्चिदेनम्, आश्चर्यवद् वदति तथैव चान्यः; आश्चर्यवच्चैनम् अन्यः शृणोति; श्रुत्वापि एनं वेद न च एव कश्चित्। एषः देही नित्यम् अवध्यः अस्मिन् सर्वेभ्यः देहेभ्यः, तस्मात् सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुम् अर्हसि। स्वधर्मम् अपि चावेक्ष्य न विकम्पितुम् अर्हसि; क्षत्रियस्य हि न अन्यत् श्रेयः धर्म्यात् युद्धात् अस्ति। यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारम् अपावृतम्, लभन्ते क्षत्रियाः पर्थ हर्षिताः। अथ चेत् त्वं इमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि, तदा स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापम् अवाप्स्यसि। अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम्; सम्भावितस्य च अकीर्तिः मृत्युं अपि अतिरिच्यते। महारथाः त्वां रथात् भीतः इति मन्यन्ते; येषां त्वं महतः मानं प्राप्तः, तव लघुतां गमिष्यसि। अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तव शत्रवः; तव सामर्थ्यं निन्दन्तः, ततः दुःखतरं किम्? हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम्; तस्मात् उत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः। सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ; ततो युद्धाय युज्यस्व, न एवम् पापम् अवाप्स्यसि। एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु; बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि। नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते; स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात्। व्यवसायात्मिका बुद्धिः एकैह कुरुनन्दन; बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम्। यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः—वेदवादरताः पार्थ, नान्यदस्ति इति वादिनः। कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम्, क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति। एवं, अर्जुनस्य विषादं श्रुत्वा, श्रीकृष्णः आत्मतत्त्वं, धर्मं, तथा कर्मयोगस्य रहस्यं स्नेहपूर्वकं प्रकटयति, अर्जुनं मोहात् उद्धर्तुं।