श्रीभगवान् अर्जुनं प्रति प्रीत्या इदं कथयति — ये जनाः मनः मयि नियस्य, माम् अविचलितेन भक्त्या यजन्ति, परमविश्वासेन युक्ताः सन्ति, तान् अहम् अतिशयेन मयि युक्तान् मन्ये। किन्तु ये अव्यक्तं, अनिर्देश्यम्, सर्वत्र व्याप्यम्, अचिन्त्यम्, स्थिरम्, अचलम्, नित्यं च यजन्ति, ते अपि मम प्राप्तये प्रयत्नं कुर्वन्ति। सर्वेन्द्रियाणि निगृह्य, सर्वत्र समचित्ताः, सर्वेषां भूतानां हिते रताः, ते अपि मम एव आगच्छन्ति। अव्यक्ते मनः स्थापनस्य मार्गः देहिनां दुःखसाध्यः; तस्मात् तत्र आसक्तानां श्रमः महान्। ये तु सर्वकर्माणि मयि समर्प्य, माम् उत्तमं मन्यन्ते, अनन्ययोगेन मम ध्यानं कुर्वन्ति, तेषां मनः मयि एव स्थितम्; तादृशानां अहम् शीघ्रं मृत्युसंसारसागरात् उद्धारकः भवामि, हे पार्थ। मनः मयि एव स्थापय, बुद्धिं मयि एव नियच्छ; ततः त्वं मयि एव निवत्स्यसि, अस्य न संशयः। यदि त्वं मनः मयि स्थिरं स्थापयितुं न शक्नोषि, तर्हि अभ्यासयोगेन मम प्राप्तये यतस्व, हे धनञ्जय। यदि अभ्यासयोगः अपि न शक्यते, तर्हि ममर्थं कर्माणि कुरु; एवं कर्मफलसिद्धिं प्राप्स्यसि। यदि तदपि न शक्यते, तर्हि मम योगे आश्रित्य, सर्वकर्मफलत्यागं कुरु, आत्मसंयमेन युक्तः। ज्ञानं अभ्यासात् श्रेष्ठम्; ध्यानं ज्ञानात् श्रेष्ठम्; कर्मफलत्यागः ध्यानात् श्रेष्ठः; त्यागानन्तरं शान्तिः शीघ्रं भवति। यो सर्वभूतानां प्रति द्वेषरहितः, मैत्रः, करुणावान्, ममत्वरहितः, अहंकाररहितः, सुखदुःखयोः समः, क्षमावान्, सन्तुष्टः, आत्मनिग्रहवान्, दृढनिश्चयः, मनः बुद्धिं च मयि न्यस्य, तादृशो भक्तः मम प्रियः। यस्य विश्वं न बाधते, यः च विश्वेन न बाध्यते, हर्षद्वेषभयउद्वेगवर्जितः, स अपि मम प्रियः। यः किञ्चन न अपेक्षते, शुद्धः, दक्षः, उदासीनः, दुःखरहितः, सर्वारम्भपरित्यागी, तादृशो भक्तः मम प्रियः। यः न हर्षयति, न द्वेषयति, न शोचति, न इच्छति, शुभाशुभपरित्यागी, भक्तिमान्, स मम प्रियः। यः शत्रुमित्रयोः समः, मानअपमानयोः समः, शीतोष्णसुखदुःखेषु समः, आसक्तिरहितः, स्तुति निन्दायोः समः, मौनः, यदृच्छालाभसन्तुष्टः, स्थिरबुद्धिः, अनन्यभक्तः, तादृशः मम प्रियः। ये तु एतद् अमृतधर्मं यथोक्तं श्रद्धया यजन्ति, माम् परमं मन्यन्ते, भक्ताः, ते अतिशयेन मम प्रियाः। ततः अर्जुनः पृच्छति — प्रकृतिं पुरुषं क्षेत्रं क्षेत्रज्ञं ज्ञानं ज्ञेयं च इच्छामि ज्ञातुम्, हे केशव। श्रीभगवान् प्रत्याह — इदं शरीरं क्षेत्रं इति उच्यते, यः तद् वेत्ति, तं क्षेत्रज्ञं विद्वांसः मन्यन्ति। सर्वेषु क्षेत्रेषु अपि मां क्षेत्रज्ञं विद्धि, हे भारत; क्षेत्रस्य क्षेत्रज्ञस्य च ज्ञानं तत्त्वज्ञानं मन्ये। क्षेत्रस्य स्वरूपं, विकारं, उत्पत्तिं, प्रभावं च ममात्तः शृणु। ऋषिभिः नानाविधेन गीतम्, छन्दोभिः विविधैः, ब्रह्मसूत्रपदैर् युक्तियुक्तैः च। महाभूतानि, अहंकारः, बुद्धिः, अव्यक्तं, दशेन्द्रियाणि, मनः, पञ्च विषयाः; इच्छा, द्वेषः, सुखम्, दुःखम्, सङ्घातः, चेतना, धृतिः — एष क्षेत्रं संक्षिप्त्या विकारैः सह। अमानित्वम्, अदम्भित्वम्, अहिंसा, क्षान्तिः, आर्जवम्, आचार्योपासना, शौचम्, स्थैर्यम्, आत्मनिग्रहः; इन्द्रियार्थेषु वैराग्यम्, अहंकारस्य अभावः, जन्ममृत्युजराव्याधिदोषदर्शनम्; असक्तिः, पुत्रदारगृहादिषु अनभिष्वङ्गः, शुभाशुभयोः समचित्तता। मयि अनन्ययोगेन अव्यभिचारिणी भक्तिः, एकान्तवासनम्, जनसङ्गरहितता। अध्यात्मज्ञाननित्यत्वम्, तत्त्वार्थदर्शनम् — एतत् ज्ञानम् उच्यते, तद्विपरीतं अज्ञानम्। यद् ज्ञेयम्, यत् ज्ञात्वा अमृतत्वं प्राप्यते, तद् अहम् वक्ष्यामि — अनादि परमब्रह्म, न सत् न असत् उच्यते। सर्वत्र हस्तपादानि, सर्वत्र नेत्रशिरोमुखानि, सर्वत्र श्रवणानि, विश्वं व्याप्य तिष्ठति। सर्वेन्द्रियगुणाभासम्, इन्द्रियारहितम्, सर्वं धारयति, गुणरहितम्, गुणभोक्तृ च। सर्वेषु भूतेषु बहिरन्तश्च, चरम् अचरम् च, सूक्ष्मत्वात् अविज्ञेयम्, दूरस्थम् च, सन्निकृष्टम् च। अविभक्तं च भूतस्थम्, विभक्तं इव च स्थितम्, भूतानां धारकः, भूतग्रहणोत्पत्तिकर्ता च। सर्वदीपानां दीपः, तमः परस्तात्, ज्ञानम्, ज्ञेयम्, ज्ञानगम्यं, सर्वहृदि स्थितम्। एवं क्षेत्रं, ज्ञानं, ज्ञेयम् संक्षिप्त्या उक्तम्; मद्भक्तः एतद् विज्ञाय मद्भावाय योग्यः भवति। प्रकृतिं पुरुषं च अनादित्वं विद्धि; विकाराः गुणाः च प्रकृतिसम्भवाः। कार्यकरणकर्तृत्वे कारणं प्रकृतिः उच्यते; सुखदुःखानुभवः कारणं पुरुषः उच्यते।