भगवान् श्रीकृष्णः करुणया अर्जुनस्य प्रति उवाच—“मया स्वयोगशक्त्या ते प्रति एषा परमा रूपदर्शनं प्रदर्शितम्, अर्जुन, यद् अद्य तव कृते मया प्रकाशितम्। एतत् तेजस्वि विश्वरूपम् अनन्तम् आद्यं च, पूर्वं कस्यचित् न दृष्टम्। न वेदाध्ययनैः, न यज्ञैः, न दानैः, न क्रियाभिः, न कठोरतपसा च, अहम् एतादृशं रूपं नरलोके अन्येन कदापि द्रष्टुं शक्यो नास्मि, हे कुरुश्रेष्ठ। मम एतत् भीषणरूपदर्शनं दृष्ट्वा त्वयि न भीः न मोहः अस्तु। भीरुता तव नश्यतु, मनः च प्रसन्नं भूत्वा मम तदेव सौम्यरूपं पुनः पश्य।" इत्युक्त्वा वासुदेवः पुनः स्वं सौम्यं रूपम् अर्जुनस्य समक्षं दर्शयामास। महात्मा भगवान्, स्वं शान्तं रूपं धारयन्, भीतं पार्थं सान्त्वयामास। तदा अर्जुनः प्रणम्य उवाच—“एतत् तव मानुषं सौम्यरूपं दृष्ट्वा, हे जनार्दन, अहम् इदानीं समाहितचित्तः स्वभावं प्राप्तः।" ततः श्रीभगवान् पुनरुवाच—“मम एतद् रूपं यत् त्वया दृष्टम्, सुलभं नास्ति। देवा अपि सदा द्रष्टुम् इच्छन्ति। न वेदैः, न तपसा, न दानेन, न यज्ञेन च, अहम् एवंदृशं रूपं द्रष्टुं शक्यो नास्मि। केवलं अनन्यया भक्त्या, अर्जुन, अहम् एवं ज्ञातुं, द्रष्टुं, प्रवेष्टुं च शक्यः। यो मदर्थं कर्म करोति, मां परमं मन्यते, मद्भक्तः स्यात्, संगवर्जितः, सर्वेषु भूतेषु निरद्वेषः—सः माम् एव प्राप्नोति, हे पाण्डव। ततः अर्जुनः पुनः पप्रच्छ—“ये भक्ताः त्वां नित्ययुक्ता उपासते, ये च अक्षरं अव्यक्तं च उपासते, तेषां योगवित्तमः के?” श्रीभगवान् अवदत्—“ये मयि मनः निवेश्य, मां नित्ययुक्ताः उपासते, परमया श्रद्धया, ते मे युक्ततमाः मता। ये त्व् अक्षरम् अनिर्देश्यम् अव्यक्तं, सर्वत्रगं, अचिन्त्यम्, कूटस्थम्, अचलम्, ध्रुवम् उपासते, इन्द्रियनिग्रहं कृत्वा, सर्वत्र समबुद्धयः, सर्वभूतहिते रताः, ते अपि मां एव प्राप्नुवन्ति। अव्यक्तासक्तचेतसाम् उपायः तु क्लेशः अधिकः, देहवद्भिः अव्यक्तगतिर्दुर्लभा। ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि समर्प्य, मां एव परमं मन्यन्ते, अनन्ययोगेन मां ध्यायन्तः, तेषां अहम् मृत्युसंसारसागरात् शीघ्रं उद्धर्ता भवामि। अतः त्वं मयि एव मनः स्थापय, बुद्धिं च मयि निवेशय; एवं त्वम् मयि एव निवत्स्यसि, असंशयम्। यदि त्वं मयि चित्तं स्थिरं कर्तुं न शक्नोषि, तर्हि अभ्यासयोगेन मां प्राप्नुहि। अभ्यासेऽपि अशक्तः यदि, मम कर्मार्थम् अपि कर्माणि कुरु; मम अर्थे कर्म कुर्वन् सिद्धिम् आप्स्यसि। यदि एतत् अपि न शक्नोषि, तर्हि मदीययोगेन सर्वकर्मफलत्यागी भव; आत्मवशी भव। अभ्यासात् ज्ञानं श्रेष्ठम्, ज्ञानात् ध्यानं श्रेष्ठम्, ध्यानात् कर्मफलत्यागः श्रेष्ठः; त्यागात् शान्तिः सदा सुलभा। यो सर्वेषु भूतेषु अद्वेष्टा, मैत्रः, करुणः, निर्ममो, निरहंकारी, समदुःखसुखः, क्षमावान्, सन्तुष्टः, सततम् आत्मवशी, दृढनिश्चयः, मय्यर्पितमनोबुद्धिः, स भक्तः मे प्रियः। यस्मात् लोकः न उद्विजते, यो लोकात् न उद्विजते, यो हर्षामर्षभय उद्वेगैः मुक्तः, सः अपि मे प्रियः। अनपेक्षः, शुचिः, दक्षः, उदासीनः, गतव्यथः, सर्वारम्भपरित्यागी च, स भक्तः मे प्रियः। यो न हृष्यति, न द्वेष्टि, न शोचति, न काङ्क्षति, शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्, सः मे प्रियः। समः शत्रौ च मित्रे च, तथा मानापमानयोः, शीतोष्णसुखदुःखेषु च समः, संगवर्जितः, तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी, सन्तुष्टः येन केनचित्, स्थिरमतिर्भक्तिमान्, सः मे प्रियः। ये तु धर्म्यमृतम् इदं यथा उक्तं श्रद्धया उपासते, मां परमं मन्यन्तः, भक्ताः, ते अतीव मे प्रियाः। अथ अर्जुनः पुनः पप्रच्छ—“प्रकृतिं पुरुषं च क्षेत्रं क्षेत्रज्ञं एव च, ज्ञानं ज्ञेयं च इच्छामि वक्तुम्, हे केशव।” श्रीभगवान् उवाच—“इदं शरीरं, कौन्तेय, क्षेत्रम् इति उच्यते; यः तद्वेत्ति, सः क्षेत्रज्ञः इति मनीषिभिः कथ्यते। सर्वेषु क्षेत्रेषु अपि मां क्षेत्रज्ञं विद्धि, भारत; क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोः ज्ञानं यत्, तत् मे मतं सत्यम्। क्षेत्रं किम्, कियत्, किम् विकारि, यतः च, यतः च, तत् मे शृणु संक्षेपेण। ऋषिभिः बहुधा गीतं छन्दोभिः विविधैः, ब्रह्मसूत्रपदैः च, हेतुमद्भिः निश्चितैः च। महाभूतानि, अहंकारः, बुद्धिः, अव्यक्तं च, इन्द्रियाणि दश, एकं च मनः, विषयाः पञ्च। इच्छाद्वेषौ सुखदुःखं, सङ्घातः, चेतना, धृतिः च—एतत् क्षेत्रं विकारैः सहितं संक्षेपेण उक्तम्। अमानित्वं, अदम्भित्वं, अहिंसा, क्षान्तिः, आर्जवम्, आचार्योपासनम्, शौचम्, स्थैर्यम्, आत्मविनिग्रहः; इन्द्रियार्थेषु वैराग्यम्, अहंभावाभावः, जन्ममृत्युजराव्याधिदोषदर्शनम्; असक्तिः, अनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु, नित्यं समचित्तत्वम्, प्रियाप्रिये; अनन्ययोगेन मयि अव्यभिचारिणी भक्तिः, विविक्तदेशसेवनम्, जनसंसदि अरतिः।