अर्जुनः भगवतः विराट् स्वरूपं दृष्ट्वा विस्मितः, श्रद्धया च कृतज्ञः, तं परमात्मानं प्रणम्य प्राह—“हे महात्मन्! ब्रह्मणः अपि महान्, आद्यः कारणः, अनन्तः, देवेशः, विश्वाधारः, नित्यः, सत्, असत्, तयोः अपि परः—किं त्वां न नम्येत? त्वमेव आदिदेवः, पुराणः पुरुषः, परमं विश्वस्य आश्रयम्। त्वं ज्ञाता, ज्ञेयः, परमं धाम; अनन्तरूप, त्वया सर्वं विश्वं व्याप्यते। त्वं वायुः, यमः, अग्निः, वरुणः, सोमः, प्रजापतिः, पितामहः च। नमः, नमः, सहस्रशः; पुनः पुनः नमः, नमः। पुरतः, पृष्ठतः, सर्वतः नमः; अनन्तवीर्य, अनन्तबल, सर्वं त्वं व्याप्यसि, अतः सर्वं त्वमेव। मित्रभावेन, अज्ञानतः, प्रमादात् वा, स्नेहात् वा, यद् अहं त्वां ‘हे कृष्ण, हे यादव, हे मित्र’ इति अवदं, तव ऐश्वर्यं न जानन्, तद् असद् उक्तं क्षमस्व। हास्ये, क्रीडायाम्, विश्रान्तौ, उपवेशने, भोजनकाले, एकान्ते वा, अन्येषु समक्षे वा, यत् त्वाम् अवमानितवान्, अच्युत, तद् अपि क्षमस्व, अनन्त। त्वं जगतः पिता, चराचरस्य; पूज्यः, गुरुतमः; त्वत् सदृशः नास्ति, कुतः अतः अधिकः, त्रिषु लोकेषु, अप्रतिमबल। अतः, नमन्, दण्डवत्, दया याचामि, भगवन्, पूज्य; पितरं पुत्रः, मित्रं मित्रः, प्रियं प्रियः यथा सहते, तथा त्वं अपि मे सहनं कुरु। अपूर्वं रूपं दृष्ट्वा अहं हृष्टः, भयेन च व्याकुलः। तद् पूर्वं रूपं दर्शय, भगवन्; देवेश, विश्वाधार, अनुग्रहं कुरु। पूर्ववत् किरीटिनं, गदाचक्रधरं, चतुर्भुजं रूपं द्रष्टुम् इच्छामि; सहस्रबाहो, विश्वरूप, तस्मिन्नेव रूपे प्रकटस्व। श्रीभगवान् उवाच—‘अर्जुन, तव अनुग्रहाय, योगबलात्, मम परमं तेजस्वि, विश्वात्मकं, अनन्तं, आद्यं रूपं दर्शितम्, यद् पूर्वं कस्यापि न दृष्टम्। न वेदाध्ययनैः, न यज्ञैः, न दानैः, न क्रियाभिः, न तपोभिः, मम एतत् रूपं मनुष्यो लोके तव अन्यः कश्चन द्रष्टुं शक्नोति, कुरुश्रेष्ठ। मम घोरं रूपं दृष्ट्वा, न ते भयम्, न व्यथाः; तव भयम् अपगच्छतु, हृष्टचित्तः, पुनः तद् पूर्वं रूपं पश्य।’ सञ्जयः उवाच—इति उक्त्वा, वासुदेवः अर्जुनाय पुनः स्वं सौम्यं रूपं दर्शयामास। महात्मा भगवन्, स्वं शान्तं रूपं धृत्वा, भयभीतं अर्जुनं सान्त्वयामास। अर्जुनः उवाच—‘मानुषं रूपं तव सौम्यं दृष्ट्वा, जनार्दन, अहं स्थिरः अभवम्, स्वभावं प्राप्तः।’ श्रीभगवान् उवाच—‘मम एतत् रूपं यत् त्वया दृष्टम्, दुरदर्शम्; देवाः अपि सदा तद् रूपं द्रष्टुम् इच्छन्ति। न वेदैः, न तपसा, न दानेन, न यज्ञैः, अहं एवं दृष्टः भवामि। किं तु, अनन्यया भक्त्या, अर्जुन, अहं तत्त्वेन ज्ञातः, दृष्टः, प्रवेशः च कृतः। यः मम कार्यं करोति, मम परमं मन्यते, भक्तः, अनासक्तः, सर्वेषु निर्वैरः—सः माम् एव प्राप्नोति, पाण्डव।’ अथ अर्जुनः पप्रच्छ—‘ये त्वां नित्ययुक्ता भक्त्या उपासते, ये च अक्षरं अव्यक्तं उपासते—तेषां योगवित्तमः कः?’ श्रीभगवान् उवाच—‘ये मन्मनाः, मयि नित्ययुक्ताः, श्रद्धया युक्ताः, मम उपासकाः—ते मे योगवित्तमः। ये तु अक्षरं, अनिर्देश्यम्, अव्यक्तम्, सर्वत्रगतं, अचिन्त्यम्, कूटस्थम्, अचलम्, ध्रुवम् उपासते; सर्वेन्द्रियग्रहणं, समत्वं, सर्वभूतहितं—ते अपि माम् एव प्राप्नुवन्ति। किन्तु, अव्यक्तस्य उपासकानां कठिनतरः गतिः; देहिनां अव्यक्तगतिर्दुःसाध्या। ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि समर्प्य, माम् एव परमं मन्यन्ते, अनन्ययोगेन उपासते—तेषां अहम् शीघ्रं मृत्युसंसारसागरात् उद्धारकः भवामि, पार्थ। मयि एव मनः स्थापय, बुद्धिं मयि निधाय; ततो माम् एव वासं गमिष्यसि, न संशयः। यदि न शक्नोषि मनः स्थिरं कर्तुम्, तदा अभ्यासयोगेन माम् प्राप्तुं यतस्व। यदि अभ्यासं अपि न शक्नोषि, तदा मम कार्यार्थं कर्माणि कुरु; मम अर्थे कर्म कृत्वा सिद्धिम् अवाप्स्यसि। यदि एतदपि न शक्नोषि, तदा मम योगं आश्रित्य सर्वकर्मफलत्यागं कुरु, आत्मवान् भव। ज्ञानं अभ्यासात् श्रेष्ठम्; ध्यानं ज्ञानात् श्रेष्ठम्; कर्मफलत्यागः ध्यानात् श्रेष्ठः; त्यागात् शान्तिः सन्निकृष्टा। यो सर्वेषु भूतेषु द्वेषरहितः, मैत्रः, करुणः, निरममः, निरहंकारी, समदुःखसुखः, क्षमावान्—सः मे भक्तः प्रियः। संतुष्टः, नित्यसंयमी, दृढनिश्चयः, मन्मनः, बुद्धियुक्तः—सः भक्तः मे प्रियः। यस्य लोकः न उद्विग्नः, लोकः अपि यस्मात् न उद्विग्नः, हर्षद्वेषभयउद्वेगवर्जितः—सः मे प्रियः। अप्रतीक्षी, शुद्धः, दक्षः, उदासीनः, दुःखरहितः, सर्वारम्भपरित्यागी—सः मे भक्तः प्रियः। यो न हर्षति, न द्वेष्टि, न शोचति, न इच्छति, शुभाशुभपरित्यागी, भक्तिमान्—सः मे प्रियः। शत्रुमित्रे समः, मानापमानयोः समः, शीतोष्णसुखदुःखेषु समः, अनासक्तः। स्तुतिनिन्दायोः समः, मौनी, यदृच्छालाभसंतुष्टः, स्थिरबुद्धिः, भक्तिमान्—सः मे प्रियः। ये तु एतत् अमृतं धर्मं यथा उक्तं श्रद्धया उपासते, माम् परमं मन्यन्ते, भक्ताः—ते मे अतीव प्रियः। अथ अर्जुनः पुनः पप्रच्छ—‘हे केशव, प्रकृतिं, पुरुषं, क्षेत्रं, क्षेत्रज्ञं, ज्ञानं, ज्ञेयं—एतत् ज्ञातुम् इच्छामि।