अर्जुनाय भगवता कथितं यत् सर्वभूतानां बीजं साक्षात् अहं एव, तत्र किञ्चित् चलं वा अचलं वा मयि विना अस्ति न, इति भगवन् स्पष्टं दर्शयति। तस्य दिव्यविभूतयः अनन्ताः सन्ति, हे अर्जुन, तव शत्रूनां दहनकर्ता, मया यद् उक्तं तद् केवलं संक्षिप्तं विभूतिवर्णनं। यद् यद् भूतं ऐश्वर्येण शोभायाः वा शक्त्या वा युक्तं दृश्यते, तद् मे तेजः अंशेन उत्पन्नं इति ज्ञातव्यम्। किं तु, हे अर्जुन, सर्वेषां एषां विस्तारवर्णनस्य आवश्यकता किम्? एकेन मम अंशेन अहं इदं विश्वं धारयामि। ततः अर्जुनः भगवन्तं प्रणम्य उवाच—हे भगवन्, मम हिताय त्वया परं गुह्यं ज्ञानरूपं यः संवादः कृतः, तेन मे मोहः नष्टः। तव वाक्येन अहं सृष्टेः लयस्य च विस्तारं श्रुतवान्, तथा तव अक्षरं महत्त्वं अपि। यथा त्वया आत्मनं वर्णितं, तथा एव अहं त्वाम् जानामि, हे परमेश्वर; किन्तु, हे पुरुषोत्तम, अहं तव दिव्यं रूपं द्रष्टुम् इच्छामि। यदि त्वया मम दर्शनस्य सामर्थ्यं अस्ति इति मन्यसे, तर्हि योगेश्वर, त्वं मे तव अक्षरं स्वरूपं दर्शय। भगवान् उवाच—पश्य, हे पार्थ, मम शतशः सहस्रशः विविधरूपाणि, दिव्यानि, नानावर्णानि, नानाकृतयः। आदित्यादीन् वसून् रुद्रान् अश्विनौ मरुतः च, तथा अद्भुतानि दृश्यपूर्वाणि बहूनि पश्य, हे भारत। अत्रैकस्थं चलं अचलं च सर्वं विश्वं मम देहे समाहितं पश्य, हे गुडाकेश, यद् यद् द्रष्टुम् इच्छसि तत् अपि पश्य। किंतु तव चक्षुभिः माम् द्रष्टुं न शक्यते; अहं तुभ्यं दिव्यदृष्टिं ददामि—मम ऐश्वर्ययोगं पश्य। सञ्जयः राज्ञे उवाच—एवं उक्त्वा योगेश्वरः हरिः पार्थाय तद् दिव्यं परमं रूपं दर्शयामास। तद् रूपं बहुमुखं बहुनेत्रं, बहुविस्मयदर्शनं, दिव्याभरणैः विभूषितं, दिव्यायुधैः उत्तोलितं। दिव्यहारवस्त्रधारी, दिव्यगन्धानुलेपनः, अद्भुतमूर्तिः अनन्तः, सर्वदिशोमुखः। यदि सहस्रसूर्याणां प्रभा आकाशे एकस्मिन् समये उदयेत, तदा तस्य महात्मनः तेजः तुल्यं स्यात्। तत्र देवदेवस्य देहे पाण्डुपुत्रः सर्वं विश्वं बहुभागं विभक्तं समाहितं पश्यति। अर्जुनः विस्मयविष्टः, रोमाञ्चितः, भगवन् प्रति शीशं नमयन्, अञ्जलिं कृत्वा उवाच—हे भगवन्, अहं तव दिव्ये देहे सर्वान् देवतान् पश्यामि, तथा भूतगणान्, पद्मासनस्थं ब्रह्माणं, ऋषीन्, सर्वान् नागान् अपि। अनन्तबाहुवक्षमुखनेत्रं त्वां सर्वत्र पश्यामि; अन्तं मध्यं प्रारम्भं च न पश्यामि, हे विश्वेश्वर, हे विराट् रूप। किरीटीं गदाचक्रधरं, सर्वत्र दीप्तिमानं, सर्वतो दुष्प्रेक्ष्यं, अग्निसूर्यसदृशं, अपरिमेयम् पश्यामि। त्वं अक्षरः, परमं ज्ञेयम्; त्वं विश्वस्य परमं आश्रयः; त्वं शाश्वतधर्मस्य रक्षकः; त्वं सनातनः पुरुषः इति मे मतिः। तव तेजसा इदं सर्वं विश्वं दह्यते। दिव्यरूपं तव दृष्ट्वा, हे महात्मन्, आकाशभूम्योर्यावत् सर्वं दिशः च त्वया एव व्याप्यन्ति; तव अद्भुतं भीषणं रूपं दृष्ट्वा त्रयो लोकाः व्याकुलिताः। देवगणाः त्वां प्रविशन्ति, केचित् भीताः अञ्जलिं कृत्वा स्तुवन्ति; 'शान्तिः' इति उच्चरन्तः महर्षयः सिद्धगणाः त्वां स्तोत्रैः पूजयन्ति। रुद्रादित्यवसुसाध्याः, विश्वे देवाः, अश्विनौ, मरुतः, पितरः, गन्धर्वयक्षासुरसिद्धगणाः सर्वे त्वां पश्यन्ति विस्मयन्ति च। तव विशालं बहुमुखनेत्रं, बहुबाहुः, बहुजंघपादं, बहुवक्षः, भीषणदंष्ट्रं रूपं दृष्ट्वा लोकाः भयभीताः, अहं च। हे विष्णो, त्वां आकाशस्पृशं, दीप्तं, नानावर्णं, विशालवक्त्रं, ज्वलन्नेत्रं दृष्ट्वा मम अन्तरात्मा कम्पितः, स्थैर्यं शान्तिं च न प्रप्नोमि। तव दंष्ट्रायुक्तं विकरालं ज्वलद्वक्त्रं दृष्ट्वा दिशः न जानामि, न च आश्रयः अस्ति; दयां कुरु, देवेश, विश्वाश्रय। धृतराष्ट्रस्य पुत्राः, राजगणाः, भीष्मः, द्रोणः, कर्णः, तथा अस्माकं प्रमुखयोधाः, सर्वे तव विकरालदंष्ट्रं मुखं प्रविशन्ति; केचित् तव दंष्ट्रायां तिष्ठन्ति, शिरः भग्नम्। ते विकरालदंष्ट्रं मुखं प्रविशन्ति, केचित् तव दंष्ट्रायां भग्नशिरसः दृश्यन्ते। यथा नद्यः शीघ्रगामिन्यः समुद्रं प्रति प्रवहन्ति, तथा नरलोकवीराः तव ज्वलन्मुखं प्रविशन्ति। यथा पतङ्गाः ज्वलद्विहायसि शीघ्रं विनाशाय प्रविशन्ति, तथा लोकाः तव ज्वलन्मुखं शीघ्रं विनाशाय प्रविशन्ति। त्वं सर्वतः ज्वलन्मुखैः लोकान् लीलया ग्रससि, तव तेजसा विश्वं पूर्यते, तव तीक्ष्णरश्मिभिः इदं विश्वं दह्यते, हे विष्णो। अर्जुनः उवाच—हे भीष्णरूप, त्वं कः? नमः ते, परमदेव; दयां कुरु। त्वां आदिपुरुषं ज्ञातुम् इच्छामि; तव प्रवृत्तिं न जानामि। भगवान् उवाच—कालः अस्मि, लोकक्षयकृत्, प्रवृत्तः इह लोकान् विनाशयितुम्; विना त्वया अपि, यः प्रतियुद्धः सेनायाम् स्थितः, सर्वे न भविष्यन्ति। तस्मात् उत्तिष्ठ, कीर्तिं प्राप्नुहि, शत्रून् जयी, राज्यं भोक्तुं समृद्धम्; मया एव एते हताः, त्वं केवलं निमित्तमात्रं, हे सव्यसाचिन्। द्रोणं, भीष्मं, जयद्रथं, कर्णं, अन्यान् च वीरान् मया हतान् त्वं हन्तुम् अर्हसि; न व्यथाः, युद्धं कुरु, शत्रून् विजेष्यसि। सञ्जयः उवाच—एवं केशवस्य वचनं श्रुत्वा, अर्जुनः किरीटी, कम्पमानः, अञ्जलिं कृत्वा, पुनः पुनः कृताञ्जलिः, कण्ठगद्गदं, भयविष्टं वाक्यं कृष्णं प्रति उवाच। अर्जुनः उवाच—यथारुचि, हे हृषीकेश, जगत् तव कीर्तनेन हर्षितं प्रहर्षितं च; राक्षसाः भयात् दिशो दिशः पलायन्ति, सर्वे सिद्धगणाः त्वां नमन्ति।