भगवान् उवाच— शृणु, कुरुश्रेष्ठ, मम दिव्यानां विभूतिनां प्रमुख्याः कथयिष्यामि, यतः मम विस्तारस्य न अन्तः अस्ति। अहं सर्वेषां भूतानां हृदि स्थितः आत्मा अस्मि, गुडाकेश; अहं एव भूतानां आदिः, मध्ये, अन्तः च। आदित्येषु विष्णुः अहम्, ज्योतिषां रविः तेजस्वी, मरुतां मरीचिः, नक्षत्रेषु शशी च अहम्। वेदेषु सामवेदः, देवानां इन्द्रः, इन्द्रियेषु मनः, भूतानां चेतना च अहम्। रुद्रेषु शङ्करः, यक्षरक्षसां कुबेरः, वसुषु अग्निः, शिखरिणां मेरुः च अहम्। पुरोहितेषु बृहस्पतिः, सेनापतिषु स्कन्दः, आपां मध्ये सागरः अहम्। महर्षीणां भ्रुगुः, वाचां एकाक्षरं ॐ, यज्ञानां जपयज्ञः, स्थावराणां हिमालयः च अहम्। वृक्षेषु अश्वत्थः, दिव्यर्षिषु नारदः, गन्धर्वेषु चित्ररथः, सिद्धेषु कपिलमुनिः अहम्। अश्वेषु उच्चैःश्रवाः, ऐरावतः गजेन्द्रेषु, मनुष्येषु राजा च अहम्। शस्त्रेषु वज्रः, धेनुषु कामधुक्, प्रजननं कारणेषु कामः, सर्पेषु वासुकिः च अहम्। नागेषु अनन्तः, जलचराणां वरुणः, पितॄणां अर्यमाः, संयमिनां यमः अहम्। दैत्येषु प्रह्लादः, कालः समयवेत्सु, मृगेषु सिंहः, पक्षिणां विनतासुतः गरुडः च अहम्। पावनानां पवनः, शस्त्रभृतां रामः, मच्छानां मकरः, नद्यां भागीरथी गङ्गा च अहम्। सृष्टीनां आदिः, मध्ये, अन्तः च अहम्, विज्ञानां आत्मविज्ञानं, विवादिनां वादः च अहम्। वर्णानां अकारः, समासानां द्वन्द्वः, अव्ययः कालः, विश्वतोमुखः सृष्टिकर्ता अहम्। मृत्युः सर्वहरः अहम्, भविष्यतां उत्पत्तिः, स्त्रीणां कीर्तिः, श्रीः, वाक्, स्मृति, मेधा, धृति, क्षमा च अहम्। साम्नां बृहत्साम, छन्दसां गायत्री, मासानां मार्गशीर्षः, ऋतूनां पुष्पितमासः अहम्। छलयताम् द्यूतम्, तेजस्विनां तेजः, जयः, स्पृहा, सतां सत्त्वम् च अहम्। वृष्णीनां वासुदेवः, पाण्डवानां धनञ्जयः, मुनिषु व्यासः, कविषु उशना कविः अहम्। दमयताम् दण्डः, नीतिः विजयिनां, गुह्यानां मौनम्, ज्ञानिनां ज्ञानं अहम्। यत् किञ्चित् भूतबीजम् अस्ति, तत् अहम्, अर्जुन; मम विना किञ्चित् चलम् अचलम् वा न अस्ति। न मे विभूतिनां अन्तः अस्ति, परन्तप; एतत् संक्षेपेण मम विभूतयः उक्ताः। यत् यत् विभूतिमत् सत्त्वं श्रीमद् ऊर्जितमेव वा, तत् तद् एव मम तेजः अंशसम्भवम् इति विद्धि। किं तु, अर्जुन, एतेषां विस्तारस्य का आवश्यकता? एकेन मम अंशेन इदं कृत्स्नं जगत् स्थितम्। अथ अर्जुनः उवाच— भगवन्, त्वया मम हितार्थं परमं गुह्यम् अध्यात्मविद्या उक्ता, येन मम मोहः अपहृतः। त्वत्तः अहम् भूतानां उत्पत्तिं, लयम्, च अक्षरं महात्म्यम् विस्तरेण शुश्रुवे। यथा त्वया आत्मा उक्तः, तथैव, पुरुषोत्तम; इच्छामि तव दिव्यं रूपं द्रष्टुम्। यदि त्वं मन्यसे यत् अहम् शक्नोमि तद् द्रष्टुम्, योगेश्वर, तदा मम तद् अव्ययं स्वरूपं दर्शय। भगवान् उवाच— पश्य, पार्थ, मम शतानि सहस्राणि रूपाणि, नानाविधानि, दिव्यानि, नानावर्णाकृतीनि। आदित्याः, वसवः, रुद्राः, अश्विनौ, मरुतः, बहून्यद्भुतानि च पूर्वं न दृष्टानि, भारत। एकस्मिन्नेव स्थाने, गुडाकेश, इदं कृत्स्नं जगद् चराचरं मम देहे समवस्थितं पश्य, यच्चान्यद् द्रष्टुम् इच्छसि। न तु माम् एतेन स्वचक्षुषा शक्नोषि द्रष्टुम्; दिव्यं ते चक्षुः ददामि— मम ऐश्वर्ययोगं पश्य। सञ्जय उवाच— एवम् उक्त्वा, राजन्, महायोगेश्वरः हरिः पार्थाय परमं दिव्यं रूपं दर्शयामास। अनेकरूपवक्त्रनेत्रम्, अनेकाद्भुतदर्शनम्, दिव्याभरणधृतम्, दिव्यायुधधारिणम्। दिव्यमाल्याम्बरधरम्, दिव्यगन्धानुलेपनम्, सर्वाश्चर्यमयं, अनन्तं, विश्वतोमुखम् ईश्वरम्। यदि सहस्रसूर्यस्य उदयः एकत्र भवेत्, तस्य तेजः तदात्मनः महात्मनः तेजसा तुल्यं स्यात्। तत्र देवदेवस्य देहे पाण्डवः सकलं जगत् अनेकधा विभक्तं एकत्र समवस्थितं अपश्यत्। तदा विस्मयाविष्टः रोमाञ्चितः धनञ्जयः देवम् प्रणम्य, शिरसा, अञ्जलिं कृत्वा, इदम् उवाच— अर्जुन उवाच— पश्यामि देवांस्तव देह मध्ये, सर्वान् तथा भूतविशेषसङ्घान्; ब्रह्माणमिष्टं कमलासनस्थम्, ऋषींश्च सर्वान् उरगांश्च दिव्यान्। अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं, पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्; नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं, पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप।