भगवतः श्रीकृष्णस्य उपदेशं शृण्वन् अर्जुनः तं परमं योगं सम्यगवधारयन् स्थितः। ये जनाः मनांसि मय्यावेश्य, मत्प्राणाः सन्तः, परस्परं बोधयन्तः, मम कथनं नित्यं कुर्वन्तश्च, ते परस्परं हर्षं लभन्ते, रमन्ते च। ये च मां नित्ययुक्ताः भक्त्या उपासते, तेषां अहं बुद्धियोगं ददामि येन मामुपयान्ति। तेषां कृपया अहम् आत्मभावस्थः अज्ञानजं तमः ज्ञानदीपेन नाशयामि। तदा अर्जुनः उवाच—भगवन्, त्वमेव परं ब्रह्म, परं धाम, परं पवित्रं, शाश्वतं दिव्यम् पुरुषं, आदिदेवम् अजम् विभुम्। सर्वे ऋषयः एवं वदन्ति, नारदः, असितः, देवलः, व्यासः च; त्वमपि मे एवमुक्तवान्। तव वक्तृता मम सत्यं मन्ये, न हि त्वदन्यः तव प्राकट्यं देवाः वा दानवाः जानन्ति। केवलं त्वमेव आत्मना आत्मानं वेत्सि, पुरुषोत्तम, भूतभावन, भूताधिप, देवदेव, जगत्पते। तव दिव्यविभूतिं विस्तरेण श्रोतुमिच्छामि, येन विभूतिभिः सर्वमिदं जगत् व्याप्नोषि। कथं त्वां योगिनं सदा परिजानीयाम्? केषु केषु रूपेषु त्वां चिन्तयामि? तव योगं विभूतिं च भूयः विस्तरेण श्रोतुमिच्छामि, हि अमृतस्य श्रवणेन न तृप्तिम् आप्नोमि। श्रीभगवानुवाच—शृणु कुरुश्रेष्ठ, मम दिव्यविभूतिं प्रमुख्यया कथयिष्यामि; ह्यस्त्यन्तो विस्तरस्य मे। अहं आत्मा सर्वभूताशयस्थितः, सर्वस्यादिः च मध्यं च अन्तः च। आदित्येषु विष्णुः अहम्, ज्योतिषां रविः, मरुतां मरीचिः, नक्षत्राणां शशी। वेदेषु सामवेदोऽस्मि, देवेषु इन्द्रः, इन्द्रियेषु मनः, भूतानां चेतना। रुद्रेषु शङ्करः, यक्षरक्षसां कुबेरः, वसुषु अग्निः, शिखरिणां मेरुः। पुरोधसां बृहस्पतिः, सेनानीनां स्कन्दः, आपां सागरः। महर्षीणां भृगुः, गिरां अस्मि एकाक्षरं, यज्ञानां जपयज्ञः, स्थावराणां हिमालयः। वृक्षाणां अश्वत्थः, दिव्यर्षीणां नारदः, गन्धर्वाणां चित्ररथः, सिद्धानां कपिलः मुनिः। अश्वेषु उच्चैःश्रवा, गजेन्द्राणां ऐरावतः, नराणां राजा। आयुधानां वज्रः, धेनूनां कामधुक्, प्रजननं कन्दर्पः, सर्पाणां वासुकिः। नागानां अनन्तः, जलचराणां वरुणः, पितॄणां अर्यमन्, संयमिनां यमः। दैत्येषु प्रह्लादः, कालः समयानां, मृगाणां सिंहः, पक्षिणां विनतासुतः गरुडः। पवित्राणां पवनः, शस्त्रभृतां रामः, मत्स्यानां मकरः, नदीनां भागीरथी गङ्गा। सृष्टीनां आदिरन्तं च मध्यं च अहमेव, विज्ञानानां आत्मविज्ञानम्, विवादिनां वादः। अक्षराणां अकारः, समासानां द्वन्द्वः, अनन्तः कालः, विश्वतोमुखः धाता। मृत्युः सर्वहरश्चाहम्, भविष्यतां च उद्भवः, स्त्रीणां कीर्तिः, श्रीः, वाक्, स्मृतिः, मेधा, धृतिः, क्षमा। साम्नां बृहत्साम, छन्दसां गायत्री, मासानां मार्गशीर्षः, ऋतूनां कुसुमाकरः। छलयताम् द्युत्, तेजस्विनां तेजः, जयः, स्पृहा, सत्त्ववतां सत्त्वम्। वृष्णीनां वासुदेवः, पाण्डवानां धनञ्जयः, मुनिषु व्यासः, कविषु उशना कविः। दमयताम् दण्डः, नीतिः, गुह्यानां मौनम्, ज्ञानवानां ज्ञानम्। यच्चापि सर्वभूतानां बीजम् अहम्, किञ्चिदस्ति चलं वा अचलम्, तद्विना मया न अस्ति। न अन्तः अस्ति मम दिव्यविभूतिनां, एष तु संक्षेपतः उक्तः। यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा, तत्तदंशसम्भवम्। किं तु एतेन तव ज्ञानस्य विस्तरेण? एकेन अंशेन कृत्स्नम् इदं जगत् स्थितम्। एवम् अर्जुनः उवाच—मम हिताय त्वया अयं परमार्थः उक्तः, येन मम मोहः नष्टः। सृष्ट्युत्पत्तिं च लयान् च विस्तारयित्वा, तव अक्षरमहात्म्यं श्रोतुम् अश्रौषम्। यथैव त्वयात्मानं वदसि, तथैव अस्ति, परन्तप। तथापि, पुरुषोत्तम, द्रष्टुमिच्छामि तव दिव्यरूपम्। यदि मन्यसे योगेश, शक्यम् मया द्रष्टुम्, तदा तं अव्ययं आत्मानं दर्शय। श्रीभगवानुवाच—पश्य पार्थ, मम रूपाणि शतानि सहस्रशः, नानाविधानि दिव्यानि, नानावर्णाकृतीनि च। आदित्यान् वसून् रुद्रान् अश्विनौ मरुतः च, बहून्यदृष्टपूर्वाणि अद्भुतानि च पश्य भरतर्षभ।