भगवान् श्रीकृष्णः अर्जुनं प्रति उवाच—यत् अव्यक्तं तद् अक्षरं इति उच्यते, तत् परं गतिं विदुः। तद् प्राप्त्वा पुनः न निवर्तन्ते; स एव मम परमं धाम। सः परमः पुरुषः, हे पार्थ, अनन्यया भक्त्या लभ्यते; सर्वे भूतानि तस्मिन् एव स्थितानि, स च सर्वं तेन व्याप्यते। अथ, हे भारतश्रेष्ठ अर्जुन, अहं ते सम्यग् वक्तुम् इच्छामि—कस्मिन् काले योगिनः प्रयान्ति न पुनः आवर्तन्ते, च कस्मिन् काले पुनः प्रतियान्ति। अग्निः, ज्योतिः, अहः, शुक्लः पक्षः, उत्तरायणस्य षण्मासाः—एतेषु कालेषु ब्रह्मविदः प्रयान्ति ते ब्रह्म प्राप्नुवन्ति। धूमः, रात्रिः, कृष्णः पक्षः, दक्षिणायनस्य षण्मासाः—एषु कालेषु योगी चन्द्रमसम् आलोकं प्राप्य पुनः आवर्तते। एते द्वौ मार्गौ—शुक्लः कृष्णश्च—लोकस्य सनातनौ; एकेन न निवर्तन्ते, अन्येन पुनः प्रतियान्ति। एतौ मार्गौ ज्ञात्वा योगीः कदाचन मोहितः न भवति, हे पार्थ; तस्मात् सदा योगयुक्तः भव। एतत् सर्वं ज्ञात्वा योगी वेदेषु यज्ञेषु तपः दानेषु च फलं अतिक्रम्य परमं सनातनं स्थानं प्राप्नोति। ततः भगवान् पुनः उवाच—हे अनसूयवे अर्जुन, अहं ते गूढतमं ज्ञानं विज्ञानसहितं वक्ष्यामि; एतत् ज्ञात्वा त्वं पापेभ्यः विमोक्ष्यसे। एषः राजविद्या राजगुह्यं, परमं पवित्रं, प्रत्यक्षावगमं, धर्म्यम्, सुसुखं कर्तुम्, अव्ययम्। ये पुनः श्रद्धालाभावेन एषां धर्मं न अनुयान्ति, ते माम् अप्राप्य मृत्युसंसारे निवर्तन्ते। मया इदं विश्वं तदव्यक्तमूर्तिना व्याप्तम्; सर्वे भूतानि मयि स्थितानि, अहं तेषु न वसामि। तदपि, भूतानि मयि न तिष्ठन्ति—पश्य मे योगमैश्वर्यम्! भूतभृत् च अहं तेषां, अहं तत्र न वसामि। यथा वायुः सर्वत्र स्थितः आकाशे, एवं सर्वाणि भूतानि मयि स्थितानि। कल्पक्षये सर्वे भूतानि मम प्रकृतिं यान्ति, कल्पादौ तान् पुनः सृजामि। प्रकृतिं स्वाम् आधिष्ठाय पुनः पुनः सर्वाणि भूतग्रामान् विसृजामि, प्रकृतेः वशात्। न च माम् तानि कर्माणि बध्नन्ति; उदासीनवद् अस्मि, तेषु कर्मसु अनासक्तः। मम आदेशेन प्रकृतिः चराचरं सृजति; तेन कारणेन, हे अर्जुन, इदं जगत् परिवर्तते। ये तु मां मानवम् अवजानन्ति, मम परं भावम् अज्ञाय, मूढाः मम महेश्वरं न जानन्ति। अशाश्वताश्च मोघाशाः मोघकर्माणः मोघज्ञानाः, राक्षसीमासुरीं च प्रकृतिं आश्रिताः। महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिं आश्रित्य, अनन्येन चेतसा भजन्ति; जानन्तः मां अव्ययम् आदिभूतं। सततं कीर्तयन्तः मां यतन्तः दृढव्रताः, नमस्यन्तः च मां भक्त्या नित्ययुक्ताः उपासते। अन्ये ज्ञानयज्ञेन मां यजन्ति एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम्। अहमेव क्रतुः, अहमेव यज्ञः, स्वधाऽहम्, औषधम्, मन्त्रः, अज्यम्, अग्निः, हुतम् च। अहम् अस्य जगतः पिता माता, धाता, पितामहः, वेद्यं, पवित्रं, ॐकारः, ऋक्, साम, यजुः च। अहम् गतिः, भर्ता, प्रभुः, साक्षी, निवासः, शरणम्, सुहृत्; अहम् उत्पत्तिः, प्रलयः, स्थानम्, निधानम्, अव्ययम् बीजम् च। अहम् तेजः, वर्षं नयामि, वृष्टिं च सृजामि; अमृतं च मृत्युश्च, सत् असत् च अहम्। त्रैविद्याः सोमपाः पूतपापाः यज्ञैः मां यजन्ते, स्वर्गतिं इच्छन्तः इन्द्रलोकं प्राप्य दिव्यान् भोगान् अश्नुवन्ति। ते स्वर्गलोकम् उपभुज्य पुण्यकृत्याः क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं प्रतिपद्यन्ते; एवं त्रैधर्म्यम् अनुप्राप्य गच्छन्ति आगत्य। ये तु मां अनन्यचेतसः नित्ययुक्ताः उपासते, तेषां योगक्षेमं वहामि। येऽपि अन्यदेवताभक्ता श्रद्धया यजन्ति, तेऽपि माम् एव यजन्ति, विधिपूर्वकं न तु। अहमेव हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुः; ते मां न जानन्ति, तेन पतन्ति। देवद्विजाताः देवान् यान्ति, पितृव्रताः पितॄन् यान्ति, भूतानि यान्ति भूतेज्याः, यान्ति मद्याजिनोऽपि माम्। पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति, तदहं भक्त्युपहृतम् अश्नामि। यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत्तपस्यसि, तत्कुरुष्व मदर्पणम्। एवं मुक्त्वा कर्मबन्धैः सन्न्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तः माम् उपैष्यसि। समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः; यः तु मां भक्त्या उपासते, स मे युक्तः अहम् स्याः। अपि चेत् सुदुराचारः भक्त्या मां अनन्यभाक्, साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितः। क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शाश्वच्छान्तिं निगच्छति; कौन्तेय, मे भक्तः नश्यति कदाचन। मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्यु: पापयोनयः स्त्रियः वैश्याः तथा शूद्राः, तेऽपि यान्ति परां गतिम्। एवं श्रीभगवान् अर्जुनाय ब्रह्मविद्यां योगशास्त्रं च प्रवदन्, स्वधाम्नि स्थितः, भक्तानां अनुग्रहार्थं परमं रहस्यं प्रकाशयामास।