तदा श्रीभगवान् अर्जुनं प्रति उवाच – हे पार्थ, यदक्षरं पदं वेदविदः उद्घोषयन्ति, यत्र विरक्ताः तपस्विनः प्रविशन्ति, यदर्थं ब्रह्मचर्यं चरन्ति, तद् परमं लक्ष्यं ते समासेन कथयिष्यामि। यः योगी सर्वेषां इन्द्रियद्वाराणां निग्रहम् कृत्वा, मनः हृदि संन्यस्य, प्राणं मूर्ध्नि स्थापयित्वा, योगधारणायाम् अवस्थितः भवति, स एकाक्षरं ब्रह्म स्वरूपं ‘ओम्’ उच्चार्य, मां स्मरन् शरीरं त्यजति, स परमं गन्तव्यं प्राप्नोति। यः योगी निरन्तरं माम् अनन्यचेतसा स्मरति, स मां सुलभं प्राप्नोति, युक्तात्मा सदा मयि। महात्मानः मम प्राप्त्याः परमसिद्धिं प्राप्ताः पुनः दुःखमयम् अनित्यं लोकं न प्रतिपद्यन्ते। सर्वे लोकाः ब्रह्मलोकादपि पुनः आवर्त्यन्ते, परन्तु मम प्राप्त्याः पुनर्जन्म न विद्यते। यः ब्रह्मणः दिवः सहस्रयुगपर्यन्तं, रात्रिं च सहस्रयुगपर्यन्तां वेत्ति, स दिव्यं अहर्निशं तत्त्वतः जानाति। दिवस आगमे सर्वाणि भूतानि अव्यक्तात् प्रादुर्भवन्ति, रात्र्यागमे तानि तत्रैव अव्यक्ते लयं यान्ति। एषा भूतगणः पुनः पुनः उत्पद्यते, रात्र्यागमे लयं यति, दिवस आगमे प्रकृत्या पुनः प्रादुर्भवति। अस्य अव्यक्तस्य परं अव्यक्तं अस्ति, यद् शाश्वतम्, सर्वभूतक्षये अपि न विनश्यति। तद् अव्यक्तं अक्षरं इति प्रोक्तम्, तत् परमं गन्तव्यं; तद् प्राप्त्वा न निवर्तन्ति, तत् मम परमं धाम। सः परमः पुरुषः अनन्यभक्त्या प्राप्त्यः, सर्वे भूतानि तस्मिन् स्थितानि, तेन सर्वम् इदं व्याप्तम्। अथ ते वक्तुम् इच्छामि – केन काले योगिनः गच्छन्तः पुनर्न न निवर्तन्ति, केन काले निवर्तन्ति। अग्निः, ज्योतिः, अहः, शुक्लपक्षः, उत्तरायणस्य षण्मासाः – एतेषु गच्छन्तः ब्रह्मविदः ब्रह्म प्राप्नुवन्ति। धूमः, रात्रिः, कृष्णपक्षः, दक्षिणायनस्य षण्मासाः – एतेषु योगी चन्द्रलोकं प्राप्य पुनः प्रतिनिवर्तते। एते द्वौ मार्गौ लोकस्य नित्यौ – एकेन अनावृत्तिः, अन्येन आवृत्तिः। एतद् विदित्वा योगी कदाचित् मोहं न गच्छति; तस्माद् सर्वदा योगयुक्तः भव। एतद् विदित्वा योगी वेदाध्ययनयज्ञतपःदानकर्मफलात् अतिरिच्य, आद्यं परमं धाम प्राप्नोति। अथ श्रीभगवान् पुनः उवाच – हे अनसूय अर्जुन, तव प्रति गूढतमं ज्ञानं विज्ञानसहितं कथयिष्यामि; तत् ज्ञात्वा पापात् विमोक्ष्यसे। एतत् राजविद्या, राजगुह्यं, परमं पवित्रं, प्रत्यक्षानुभव्यम्, धर्म्यम्, सुलभं, अव्ययम्। ये श्रद्धाभावेन एतत् धर्मं न अनुयान्ति, ते मां न प्राप्य पुनः मृत्युसंसारपथं प्रतिपद्यन्ते। मम अव्यक्तरूपेण इदं सर्वं जगत् व्याप्यते; सर्वे भूतानि मयि स्थितानि, अहं तेषु न स्थितः। तथा अपि भूतानि मयि न स्थितानि – एषा मम दिव्या योगमाया। सर्वे भूतानि मया धृतानि, अहं तेषां कारणं, परन्तु आत्मा तेषु न वर्तते। यथा वायुः सर्वत्र आकाशे स्थितः, एवं सर्वे भूतानि मयि स्थितानि। कल्पक्षये सर्वे भूतानि मम प्रकृतौ लयं यान्ति, कल्पारम्भे पुनः अहं तान् सृजामि। प्रकृतिं अधिष्ठाय पुनः पुनः सर्वाणी भूतगणानि सृजामि, प्रकृत्या वशानुगतः। एषा कर्म न मां बध्नाति; अहं तत्र उदासीनः, असक्तः तिष्ठामि। मम अधिष्ठानेन प्रकृतिः चराचरं सृजति; तेन कारणेन इदं जगत् प्रवर्तते। मम मानवाकृतिं अवज्ञाय मूढाः मम परमं स्वरूपं न जानन्ति, मम महेश्वरं स्वरूपं न वेत्ति। व्यर्थाशाः, व्यर्थकर्मणः, व्यर्थज्ञानः – मोहग्रस्ताः असुरस्वभावाः शरणं गच्छन्ति। परन्तु महात्मानः दैवीं प्रकृतिं आश्रित्य, अनन्यचित्ताः मां अव्ययम् भूतप्रभवम् ज्ञात्वा भक्त्या पूजयन्ति। सततं मां कीर्तयन्ति, यत्नपूर्वकं मां नमन्ति, नित्ययुक्ताः भक्त्या मां उपासते। अन्ये ज्ञानयज्ञेन मां अनेकधा उपासते – एकत्वेन, पृथक्त्वेन, विश्वरूपेण। अहं यज्ञः, अहं स्वधा, अहं औषधम्, अहं मन्त्रः, अहं घृतम्, अहं अग्निः, अहं हविः। अहं अस्मि जगतः पिता, माता, धाता, पितामहः; ज्ञानं, पवित्रं, ओम्, ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः। अहं गन्तव्यः, भर्ता, स्वामी, साक्षी, निवासः, शरणम्, मित्रम्; उत्पत्तिः, लयः, स्थाणुः, निधिः, अव्ययबीजम्। अहं तेजः, वर्षं धारयामि, वर्षं प्रवर्षयामि; अमृतं, मृत्युः, सत्, असत् अहं। त्रैवेद्याः सोमपानाः यज्ञैः मां पूजयन्ति, स्वर्गकामाः इन्द्रलोकं गत्वा दिव्यान् भोगान् उपभुञ्जते। ते स्वर्गस्य विशालं लोकं उपभुञ्ज्य, पुण्यस्य क्षये मृत्युलोकं पुनः प्रतिपद्यन्ते; त्रैवेद्यपथं अनुगम्य, कामात्मानः पुनः पुनः गच्छन्ति। ये अनन्यचेतसा मां ध्यायन्ति, भक्त्या मां पूजयन्ति – तेषां नित्ययुक्तानां योगक्षेमं वहामि। एवं श्रीकृष्णः अर्जुनाय परमं ज्ञानं, योगस्य रहस्यं, आत्मस्वरूपस्य विज्ञानं, भक्तेः महत्त्वं च अनुकम्पया सुस्पष्टं उपदिशति।