श्रीभगवान् अर्जुनं प्रसन्नया वाचा सम्बोधयति — “यदा तव मनः मयि संलग्नं भवति, योगं च मम आश्रयेण अभ्याससि, तदा शृणु यथा त्वं मां सम्पूर्णं संशयरहितं ज्ञास्यसि। अहं ते सम्पूर्णं ज्ञानं विज्ञानं च वदामि; एतद् ज्ञात्वा, अस्मिन् लोके अन्यत् किमपि ज्ञातव्यं न अवशिष्यते। सहस्रेषु जनानां कश्चित् एव सिद्ध्यर्थं यतते; तेषु सिद्धानां अपि कश्चित् एव मां तत्त्वतः वेत्ति। मम अष्टधा पृथक् प्रकृतिः अस्ति — भूमिः, आपः, अग्निः, वायुः, आकाशः, मनः, बुद्धिः, अहंकारः। किन्तु, महाबाहो, अन्यां प्रकृतिं अपि विद्धि, या जीवभूतः उच्चा अस्ति, येन इदं जगत् धार्यते। एते द्वे प्रकृती, सर्वभूतानां उत्पत्तिः कारणम्; अहं सर्वस्य जगतः आदिः च अन्तः च। मत्तः परं न किञ्चन अस्ति, धनञ्जय; सर्वम् इदं मयि सूत्रमणिगण इव प्रोतं। कौन्तेय, अहं आप्सु रसः, चन्द्रसूर्ययोः तेजः, वेदेषु ओंकारः, आकाशे शब्दः, पुरुषेषु बलम्। भूमौ गन्धः, अग्नौ तेजः, सर्वेषु भूतिषु जीवनम्, तपस्विषु तपः च अहम्। अर्जुन, सर्वभूतानां नित्यं बीजं मां विद्धि; बुद्धिमतां बुद्धिः, तेजस्विनां तेजः च अहम्। अहं कामरहितं रागद्वेषविवर्जितं बलं बलवतां; धर्माविरुद्धः कामः अपि अहं, भरतर्षभ। सत्त्वं, रजः, तमः — यानि यानि भावानि, तानि सर्वाणि मत्तः एव उत्पन्नानि; तेषु अहं न स्थितः, तानि मयि स्थितानि। त्रिगुणात्मिका मम एषा मायाः, अस्य जगतः मोहनम्; लोकः माम् अविज्ञाय, मम अनुत्तमं, अव्ययम् च न वेत्ति। दैवी एषा मम मायाः दुस्तराः; किन्तु ये मम एव शरणं प्रपद्यन्ति, ते एतां मायां तरन्ति। दुष्कृतिनः मूढाः, नराधमाः, मायया अपहृतज्ञाना असुरभावाश्रयाः, ते मां न प्रपद्यन्ति। चत्वारः प्रकाराः सुकृतिनः जनाः मां भजन्ति — आर्तः, जिज्ञासुः, अर्थार्थी, ज्ञानी च, भरतर्षभ। तेषु ज्ञानी, नित्ययुक्तः, एकभक्तिः, विशेषः; अहं ज्ञाने प्रियः, सः च मम प्रियः। सर्वे महात्मनः, किन्तु ज्ञानी मम आत्मा इव; यः मां एकम् एव परमं ध्यायति, तेन संयतात्मना। बहूनां जन्मनाम् अन्ते, ज्ञानवान् मां शरणं गच्छति, वासुदेवः सर्वम् इति; सः महात्मा दुर्लभः। येषां ज्ञानं विविधैः कामैः अपहृतम्, ते अन्यदेवताः भजन्ति, तद् तद् नियमं अनुगच्छन्ति, स्वभावेन नियताः। यः यः भक्तः यं यं रूपं श्रद्धया उपासितुम् इच्छति, अहं तस्य श्रद्धां तस्मिन् रूपे स्थिरां करोमि। तया श्रद्धया युक्तः, सः तस्य रूपस्य पूजनं आरभ्य, इच्छितं फलम् प्राप्नोति, यत् अपि अहम् एव ददामि। अल्पमेधसाम् फलं तु क्षिप्रं भवति; देवपूजकाः देवान् यान्ति, मम भक्ताः मां एव। अव्यक्तं व्यक्तिम् मन्यमानाः, अज्ञाः, मम उत्तमं, अव्ययम्, परमं स्वरूपं न जानन्ति। योगमायया आवृतः, अहं सर्वेषु न प्रकाशः; अयं मोहितः लोकः मां, अजम्, अव्ययम् न जानाति। अहं भूतानां भूतपूर्वाणि, वर्तमानानि, भविष्याणि च जानामि; मां न कश्चन जानाति। भरतवंशज, सर्वे जनाः जन्मनि मोहिताः भवन्ति, रागद्वेषाभ्याम् उत्पन्नयाः द्वन्द्वमोहात्। येषां पापं क्षीणं, ये पुण्यकर्माणः, द्वन्द्वमोहेन मुक्ताः, ते मां दृढनिश्चयेन भजन्ति। ये जन्ममृत्युजरामुक्तये यतन्ति, मम शरणं गच्छन्ति, ते ब्रह्म, सर्वं अध्यात्मं, कर्म च जानन्ति। ये मां भूताधिदैवाधियज्ञं परमं जानन्ति, स्थिरमनसः, ते मां अन्तकाले अपि जानन्ति। अर्जुनः पृच्छति — “ब्रह्म किम्? अध्यात्म किम्? कर्म किम्, परमं पुरुष? किम् अधिभूतं, किम् अधिदैवं?” “मधुसूदन, अधियज्ञः कः, किम् शरीरमधि? कथं च, केन, त्वं अन्तकाले ज्ञेयः?” श्रीभगवान् प्रत्यवदत् — “अक्षरं परमं ब्रह्म; स्वभावः अध्यात्म; भूतस्य उत्पत्तिकरणं कर्म। अधिभूतं क्षरः, अधिदैवं पुरुषः, अधियज्ञः अहम् एव अत्र देहे, देहभृतां श्रेष्ठ। अन्तकाले यः मां स्मरन् शरीरं त्यजति, सः मम भावं प्राप्नोति, न अत्र संशयः। यं यं भावं स्मरति अन्ते, सः तं तं भावं प्राप्नोति, तस्य तस्य भावभावितः। तस्मात् सर्वदा मां स्मर, युद्धं च कुरु; मयि एव मनः बुद्धिं निवेश्य, निश्चितं मां एव प्राप्स्यसि। योगाभ्यासेन संयतचित्तः, अन्यत्र न विचलितः, परमं पुरुषं सततं ध्यायन्, सः तं प्राप्नोति। यः काव्यं पुराणं, नियन्तारं, अणोः अणीयानं, सर्वस्य धारयितारम्, अकल्पनीयस्वरूपम्, सूर्यसदृशं, तमः परं स्मरति — सः अन्तकाले, अचञ्चलचित्तः, भक्त्या युक्तः, योगबलात् भ्रूमध्ये प्राणं स्थापयन्, तं परमं पुरुषं प्राप्नोति।