इति भगवतः श्रीकृष्णस्य वचनं प्रवृत्तमस्ति। सर्वप्रथम, ज्ञायते इन्द्रियाणि बलवत्तराणि इति, ततो मनः इन्द्रियेभ्यः श्रेष्ठम्, बुद्धिः मनसः अपि श्रेष्ठा, बुद्धेः परं तु यः अस्ति सः एव परमः इति निगद्यते। एवं बुद्धेः परं यदस्ति तद्विज्ञाय, आत्मना आत्मानं स्थिरीकुरु, दुष्कररूपं कामरूपं शत्रुं संनियच्छ इति महाबाहो, भगवता उक्तम्। अनन्तरं श्रीभगवानुवाच—अयं योगः अव्ययः मया विवस्वते प्रदत्तः, विवस्वान् मनवे, मनुः च इक्ष्वाकवे प्राह। एवं परम्परया प्राप्तः स योगः राजर्षयः विदुः, किन्तु कालेन इह सः योगः नष्टः अभवत्, हे परन्तप। स एव अयम् पुरातनः योगः अद्य मया तुभ्यं प्रोक्तः, यः त्वं मम भक्तः सखा च असि, एषः हि परमं रहस्यं। श्रीनरः अर्जुनः तदा पप्रच्छ—भवतः जन्म नवीनम्, विवस्वतः तु प्राचीनम्, कथं अहं वेद्मि यत् त्वया आदौ उपदिष्टम् इति? श्रीभगवानुवाच—बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव च, तानि सर्वाणि वेद अहम्, त्वं न वेत्थ परन्तप। अजोऽपि सन्, अव्ययात्मा सन्, भूतानाम् ईश्वरः अपि सन्, स्वाम् प्रकृतिम् अधिष्ठाय, आत्ममायया आत्मानं सृजामि। यदा यदा धर्मस्य ग्लानिः भवति, अभ्युत्थानम् अधर्मस्य च, तदा आत्मानं सृजामि, भारत। साधूनां परित्राणाय, दुष्कृतां विनाशाय, धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे। यः मे दिव्यं जन्म कर्म च तत्त्वतः वेत्ति, सः देहं त्यक्त्वा पुनः जन्म न एति, माम् एति अर्जुन। रागभयक्रोधविमुक्ताः, मन्मया माम् उपाश्रिताः, बहवः ज्ञानतपसा पूता मद्भावम् आगताः। यथा मां प्रपद्यन्ते, तथा एव भजामि अहम् तान्; मम वर्त्म अनुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः। कर्मणां सिद्धिं इच्छन्तः मनुष्याः देवताः यजन्ते, हि कर्मजा सिद्धिः लोके क्षिप्रं सिध्यति। चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टम् गुणकर्मविभागशः, तस्य कर्तारम् अपि मां विद्धि अकर्तारम् अव्ययम्। न मां कर्माणि लिम्पन्ति, न मे कर्मफले स्पृहा, यः मां एवम् वेत्ति, सः कर्मभिः न बध्यते। एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैः अपि मुमुक्षुभिः; तस्मात् त्वम् अपि पूर्वैः एव कर्तव्यम् आचर। किं कर्म, किम् अकर्म इति, कवयोऽपि अत्र मोहिताः; तत् ते कर्म प्रवक्ष्यामि, यत् ज्ञात्वा पापात् मोक्ष्यसे। कर्म च अकर्म च, विकर्म च एव, ज्ञातव्यम्; गहना कर्मणः गतिः। यः कर्मणि अकर्म यः पश्यति, अकर्मणि च कर्म यः, सः मानवेषु बुधः युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् उच्यते। यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः, ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तम् आहुः पण्डिताः। त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तः निराश्रयः, कर्मणि अभिप्रवृत्तोऽपि न किञ्चित् करोति सः। निराशीः, यतचित्तात्मा, त्यक्तसर्वपरिग्रहः, शरीरं केवलं कर्म कुर्वन् न आप्नोति किल्बिषम्। यदृच्छालाभसन्तुष्टः द्वन्द्वातीतः विमत्सरः, समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते। गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः, यज्ञान्तः कर्म समग्रं प्रविलीयते। ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविः ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम्, ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना। अन्ये देवयजाः यज्ञं यजन्ति, ब्रह्माग्नौ अपरे यज्ञं यज्ञेन एव उपजुह्वति। इन्द्रियाणि मनः संयमाग्निषु जुह्वति अपरे, शब्दादीन् विषयान् इन्द्रियाग्निषु जुह्वति अन्ये। सर्वाणि इन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि च अपरे, आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते। द्रव्ययज्ञाः तपोयज्ञाः योगयज्ञाः तथा अपरे, स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः। अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे, प्राणायामपरे अपरे नियताहाराः प्राणान् प्राणेषु जुह्वति। सर्वेऽपि एते यज्ञविदः यज्ञक्षपितकल्मषाः। यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम्; न अयं लोकः अस्ति अयज्ञस्य कुतः अन्यः कुरुसत्तम। एवं बहुविधाः यज्ञाः वितता ब्रह्मणः मुखे, तान् सर्वान् कर्मजान् विद्धि एवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे। श्रेयान् द्रव्ययज्ञात् ज्ञानयज्ञः, सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते। तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया, उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनः तत्त्वदर्शिनः। ज्ञात्वा न पुनः मोहम् एवम् यास्यसि पाण्डव; येन भूतानि अशेषेण द्रक्ष्यसि आत्मनि अथो मयि। अपि चेत् असि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः, सर्वं ज्ञानप्लवेन एव वृजिनं सन्तरिष्यसि। यथा ऐधांसि समिद्धः अग्निः भस्मसात् कुरुते अर्जुन, ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात् कुरुते तथा। न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रम् इह विद्यते, तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेन आत्मनि विन्दति। एवं श्रीकृष्णेन अर्जुनाय भगवता आत्मस्वरूपस्य, योगस्य, कर्मणः, ज्ञानस्य च रहस्यम् अनुकम्पया प्रकटितम्।