सञ्जयस्य कथायाः प्रवाहे भगवतः श्रीकृष्णस्य वचनानि अर्जुनाय प्रतिपाद्यन्ते। श्रीकृष्णः अर्जुनं संबोध्य एवमाह—“हे पार्थ, त्रिषु लोकेषु मम किञ्चित् कर्तव्यं नास्ति, न च अप्राप्तं किञ्चित् प्राप्यं अस्ति; तथापि अहं कर्मणि प्रवृत्तः अस्मि। यदि अहं सततं कर्म न कुर्याम्, तर्हि जनाः मम मार्गं सर्वथा अनुयुञ्ज्युः। यदि अहं कर्म न कुर्याम्, इमे लोकाः विनश्येयुः; अहं सङ्करस्य कारणं स्यां, प्राणिनां च नाशं कुर्याम्। अज्ञः जनः कर्मसु आसक्तः यथा आचरति, तथा विद्वान् लोकहिताय अनासक्तः आचरितुम् अर्हति। विद्वान् कर्मसु आसक्तानां अज्ञानिनां बुद्धिं न विघ्नयेत्; अपि तु संयम्य स्वं, सर्वाणि कर्माणि प्रवर्तयेत्। सर्वाणि कर्माणि प्रकृतेः गुणैः क्रियन्ते; अहंकारग्रस्तः जनः ‘अहं कर्ता’ इति मन्यते। परन्तु यः तत्त्वज्ञः स गुणकर्मविभागं विदित्वा ‘गुणाः गुणेषु वर्तन्ते’ इति जानाति, स आसक्तिम् न उपजायते। गुणैः मोहिताः जनाः तेषां कर्मसु आसक्ताः भवन्ति; विद्वान् अज्ञानिनां, मंदबुद्धीनां च, चित्तं न प्रमादयेत्। सर्वाणि कर्माणि मम समर्प्य, आत्मचिन्तनाय युक्तः, कामक्रोधरहितः, ममत्वरहितः, युद्धं कुरु, विषादं विना। ये जनाः श्रद्धया, अनसूयया, मम एतत् उपदेशं यथावत् अनुवर्तन्ति, ते अपि कर्मबन्धात् विमुक्ताः भवन्ति। ये तु असूया, मम उपदेशं न अनुवर्तन्ति, तान् सर्वज्ञानविमूढान्, नष्टान्, विवेकहीनान् विद्धि। सर्वे जनाः स्वभावानुसारं आचरन्ति; यः प्राज्ञः स्यादपि, स्वस्य प्रकृतिम् अनुवर्तते; निग्रहः किं करिष्यति? प्रत्येकस्य इन्द्रियस्य विषयेषु रागद्वेषौ स्थितौ; तयोः वशं न गच्छेत्, तौ हि विघ्नौ। स्वधर्मः दोषयुक्तः अपि श्रेयः, परधर्मः सुशीलः अपि भयावहः; स्वधर्मे निधनं श्रेयः, परधर्मः भयम् आवहति। ततः अर्जुनः पृष्टवान्—“हे वृष्णिवंशज, कस्य प्रेरणया मनुष्यः अनिच्छन् अपि पापं करोति, बलात् इव?” श्रीभगवान् प्रत्यवदत्—“कामः, क्रोधः, रजोगुणसम्भूतः, एषः महाअश्नः, महापाप्मा, अत्र शत्रुः इति विद्धि। यथा अग्निः धूमेन, दर्पणः रजसा, गर्भः गर्भेण आच्छाद्यते, तथा एषः तेन आच्छाद्यते। ज्ञानं एषः शत्रुः, कामरूपः, अनलः इव असन्तुष्टः, हे कुन्तिपुत्र, आच्छादयति। इन्द्रियाणि, मनः, बुद्धिः एषः अधिष्ठानानि; तैः एषः देहधारिणं मोहित्वा, ज्ञानं आच्छादयति। अतः प्रथमं इन्द्रियाणि संयम्य, हे भरतश्रेष्ठ, एतत् पापं, ज्ञानविज्ञाननाशनं, नाशय। इन्द्रियाणि परम्, मनः इन्द्रियात् परम्, बुद्धिः मनसः परम्, तस्मात् बुद्धेः परम् आत्मा अस्ति। एवं आत्मानं ज्ञात्वा, आत्मन्यवस्थितः, दुरात्मनं कामरूपं शत्रुं नाशय, हे महाबाहो।” श्रीभगवान् पुनः अर्जुनं उवाच—“अहम् अव्ययम् योगं विवस्वते प्राहम्; विवस्वान् मनवे, मनुः इक्ष्वाकवे उक्तवान्। एवं परम्परया राजर्षयः योगं विदुः; कालक्रमेण स योगः लोके नष्टः अभवत्। स एव पुरातनः योगः तव अद्य मया उक्तः; त्वं भक्तः, सखा च, एषः परम् रहस्यम्। अर्जुनः पृष्टवान्—‘तव जन्म अद्यतनम्, विवस्वतः पुरातनम्; कथं आरम्भे तं उपदिष्टवान्?’ श्रीभगवान् प्रत्यवदत्—‘बहूनि मे तव च जन्मानि गतानि; अहं तानि सर्वाणि जानामि, त्वं न वेत्सि, हे परन्तप। अहं अजः, अव्ययात्मा, भूतानाम् ईश्वरः; स्वमायया आत्मानं प्रकृतिं अधिष्ठाय आत्मनं प्रपद्ये। यदा धर्मस्य ग्लानिः, अधर्मस्य अभ्युत्थानम् भवति, तदा आत्मानं सृजामि, हे भारत। साधूनां परित्राणाय, दुष्कृतिनां विनाशाय, धर्मसंस्थापनार्थाय, सम्भवामि युगे युगे। यः मम दिव्यं जन्म कर्म च तत्त्वेन वेत्ति, स देहं त्यक्त्वा पुनः जन्म न प्राप्नोति, मम एव आगच्छति, हे अर्जुन। रागद्वेषभीतवित्ता, मयि मनः युक्ताः, ज्ञानतपसा शुद्धाः, मम भावं प्राप्ताः। ये यथा मां प्रपद्यन्ते, तथा अहं तान् भजामि; सर्वे मम मार्गं अनुवर्तन्ति, हे पार्थ। कर्मसिद्धिम् इच्छन्तः जनाः देवताः पूजयन्ति; कर्मसिद्धिः मानवेषु शीघ्रं भवति। गुणकर्मविभागशः चातुर्वर्ण्यम् मया सृष्टम्; तस्य कर्तारम् अपि माम् अकर्तारम् अव्ययम् विद्धि। कर्माणि मां न लिप्यन्ति, न च कर्मफलम् इच्छामि; यः माम् एवं वेत्ति, स कर्मबन्धात् न मुच्यते। एवं ज्ञात्वा पूर्वैः मुक्तैः कर्माणि कृतानि; तस्मात् पूर्वैः यथा कृतम्, तथा त्वं आचर। कर्म किम्, अकर्म किम्—इति अपि बुद्धिमन्तः मोहिताः; अहं ते कर्मं वक्ष्यामि, तत् ज्ञात्वा पापात् विमोक्ष्यसे। कर्मं, विकर्मं, अकर्मं च विवेक्तव्यम्; कर्मणः गतिः गहनः। यः कर्मणि अकर्मं, अकर्मणि कर्मं पश्यति, स मानवेषु बुद्धिमान्, सर्वकर्मकृत् च इति ज्ञेयम्।” एवं श्रीकृष्णः अर्जुनाय दिव्यं ज्ञानं, कर्मयोगस्य रहस्यम्, धर्मसंस्थापनस्य कारणम्, आत्मनिष्ठायाः महत्त्वम् च स्नेहपूर्वकं प्रकटयति।