देवाः यज्ञैः तर्पिताः भवन्ति, ते च यज्ञेन तर्पिताः भवन्तः मनुष्येभ्यः अभिष्टानि भोगान् ददाति। यः तु तैः दत्तं भोगं स्वयमेव उपभुङ्क्ते, न तु तान् देवताः यजन्ति, सः निःसन्देहं चौरः इति कथ्यते। यज्ञशेषभोजनं कुर्वन्तः पुण्यजनाः सर्वपापेभ्यः विमुक्ताः भवन्ति, यः तु स्वार्थाय एव पचति, सः पापमेव भुङ्क्ते। भूतानि अन्नात् उत्पद्यन्ते, अन्नं वर्षात् जायते, वर्षः यज्ञात् सम्भवति, यज्ञः कर्मसमुद्भवः। कर्म वेदात् उद्भवति, वेदः च अक्षरात्, अतः सर्वगतः वेदः नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितः। एवं प्रवर्तितं चक्रं यः इह नानुवर्तयति, इन्द्रियरामः, सः व्यर्थं जीवति, पापमयः जीवः भवति। यः तु आत्मनि एव रतः, आत्मन्येव तुष्टः, आत्मन्येव सन्तुष्टः, तस्य कर्तव्यं किञ्चित् नास्ति। तस्य इह कृतस्य अकृतस्य च न कोऽपि अर्थः अस्ति, न च कश्चन भूतः तस्य कारणं भवति। तस्मात् अनासक्तः सदा कर्तव्यं कर्म कुरु, अनासक्तः कर्मणि चरन् पुरुषः परमं प्राप्नोति। कर्मणैव हि जनकादयः सिद्धिं प्राप्नुवन्। लोकसंग्रहमेव अपि सम्पश्यन् त्वं अपि कर्म कर्तुम् अर्हसि। यद्यदाचरति श्रेष्ठः तत् तत् एव इतरे जनाः अनुवर्तन्ते, सः यत् प्रमाणं स्थापयति, तत् लोकः अनुवर्तते। मम तु त्रिषु लोकेषु कर्तव्यं किञ्चन नास्ति, नाप्राप्तं प्राप्तव्यम्, तथापि अहं कर्मणि व्यवस्थितः। यदि हि अहं कर्म न कुर्याम्, तर्हि सर्वे जनाः मम मार्गं अनुवर्तेरन्। यदि अहं कर्म न कुर्याम्, इमे लोकाः विनश्येयुः, संकरस्य च कर्ता स्याम्, इमाः प्रजाः च विनश्येयुः। यथा अविद्वांसः सक्ताः कर्मणि कुर्वन्ति, तथा विद्वान् अपि असक्तः लोकसंग्रहार्थं कर्म कुर्यात्। अविद्वांसः कर्मसु सक्तान् बुद्धिभेदं न जनयेत्, सर्वकर्माणि युक्तः समाचरन् जनान् समाचरेत्। सर्वाणि कर्माणि प्रकृतेः गुणैः एव क्रियन्ते, अहंकारविमूढात्मा तु 'अहं कर्ता' इति मन्यते। यः तु तत्त्ववित्, गुणकर्मविभागयोः तत्त्वं वेत्ति, 'गुणाः गुणेषु वर्तन्ते' इति ज्ञात्वा न सज्जते। प्रकृतेः गुणसंमूढाः कर्मसु सक्ताः भवन्ति, तान् अकृत्स्नविदः मन्दान् कृत्स्नवित् न विचालयेत्। मयि सर्वाणि कर्माणि सन्न्यस्य, आत्मचेतसा, निराशीर्निर्ममो भूत्वा युद्ध्यस्व, विगतज्वरः। मदीयं एतत् मतं ये अनुतिष्ठन्ति श्रद्धावन्तः अनसूयन्तः, ते अपि कर्मभ्यः विमुक्ताः भवन्ति। ये तु असूयन्तः मदीयं एतत् मतं न अनुतिष्ठन्ति, तान् सर्वज्ञानविमूढान् विनष्टान् अचेतसः विद्धि। स्वभावेन अपि प्राज्ञः कर्म करोति, सर्वे भूतानि स्वभावं अनुवर्तन्ते, निग्रहः किं करिष्यति? इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ, तयोः वशं न आगच्छेत्, हि तौ तस्य विघ्नकर्तारौ। श्रेयान् स्वधर्मः विगुणः अपि, परधर्मात् स्वनुष्ठितात्, स्वधर्मे निधनं श्रेयः, परधर्मः भयावहः। अर्जुन उवाच – केन प्रेरितः कः नाम पापं चरति, इच्छन्नपि बलादिव नियोजितः, हे वृष्णिसत्तम? श्रीभगवानुवाच – कामः एषः क्रोधः एषः रजोगुणसमुद्भवः, महाशनः महापाप्मा, विद्धि एनं इह वैरिणम्। धूमेनाव्रियते वह्निः, यथा दर्पणः मलिना, गर्भेण आवृतं गर्भः, तथा एषः तेन आवृतः। ज्ञानं एषः नित्यवैरिणा कामरूपेण, यः अनलः इव तृष्णया न जुष्टः, आवृतम्। इन्द्रियाणि मनः बुद्धिः अस्य अधिष्ठानानि उच्यन्ते, एषः तैः ज्ञानं आवृत्य देहिनं मोहयति। तस्मात् त्वं आदौ इन्द्रियाणि नियम्य, पाप्मानं ज्ञानविज्ञाननाशनं जहि। इन्द्रियाणि पराणि अहुः, इन्द्रियेभ्यः परं मनः, मनसः तु परा बुद्धिः, बुद्धेः परतः सः। एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा, आत्मनं आत्मना स्थभ्य, कामरूपं दुरासदं वैरिणं जहि, महाबाहो। श्रीभगवानुवाच – इमं अव्ययं योगं अहं विवस्वते प्रोक्तवान्, विवस्वान् मनवे, मनुः इक्ष्वाकवे। एवं परम्परया प्राप्तं इमं राजर्षयः विदुः, सः योगः महता कालेन इह नष्टः अभवत्। स एव अयम् पुरातनः योगः त्वयि मया उक्तः, त्वं हि मे भक्तः सखा च, एषः हि उत्तमं रहस्यम्। अर्जुन उवाच – अपरं भवतः जन्म, विवस्वतः च पूर्वम्, कथं एतद् विज्ञेयम् यः त्वं आदौ प्रोक्तवान्? श्रीभगवानुवाच – बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव च अर्जुन, तानि अहं वेद्मि, त्वं न वेत्थ, परन्तप। अजोऽपि सन् अव्ययात्मा, भूतानाम् ईश्वरः अपि सन्, प्रकृतिं स्वाम् अधिष्ठाय, आत्ममायया सम्भवामि। यदा यदा धर्मस्य ग्लानिः भवति, अभ्युत्थानम् अधर्मस्य, तदा आत्मानं सृजाम्यहम्। परित्राणाय साधूनाम्, विनाशाय च दुष्कृताम्, धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे।