अर्जुनः श्रीकृष्णस्य उपदेशान् श्रुत्वा, मोहितचित्तः इव सन्देहपूर्वकं प्राह—"भगवन्, भवता यथा वचनैः मे बुद्धिः सन्दिग्धा इव दृश्यते, यदिव विरोधाभासेन; तस्मात् यद् एकं निश्चित्य परमं श्रेयः अहं प्राप्नुयाम्, तत् मे स्पष्टं ब्रूहि।" श्रीभगवानुवाच—"अनघ, अस्मिन्लोके मया पुरा द्विविधा निष्पन्ना निष्ठा प्रोक्ता—ज्ञानयोगः साङ्ख्यानां, कर्मयोगः योगिनाम्। केवलं कर्मत्यागेन न कश्चन अकर्मत्वं प्राप्नोति, न च केवलं संन्यासेन सिद्धिं आप्नोति। हि कश्चन अपि क्षणमपि अकर्मा न भवति; सर्वे स्वभावजैः गुणैः कर्म कर्तुं प्रवर्त्यन्ते। यः तु इन्द्रियाणि संयम्य मनसा विषयान् स्मरति, स मिथ्याचारः उच्यते। यः पुनः मनसा इन्द्रियग्रामं नियम्य असक्तः कर्मेन्द्रियैः कर्म आरभते, स श्रेष्ठः उच्यते, हे अर्जुन। तस्मात् त्वं नियतं कर्म कुरु; कर्म हि अकर्मणः श्रेष्ठम्। अकर्मणः तव शरीरयात्रा अपि न सिध्येत्। यज्ञार्थात् कर्मणः अन्यत्र लोकोऽयम् कर्मबन्धनः; तस्मात् यज्ञार्थं कर्म कुरु, असक्तः सदा। सृष्ट्वा प्रजाः सह यज्ञेन पुरा प्रजापतिः उवाच—'अनेन प्रसविष्यध्वं, एषः वः कामधुक् अस्तु।' देवान् एवेन पोषयित्वा, देवाः च वः पोषयन्तु; परस्परं पोषयन्तः परमं श्रेयः आप्स्यथ। यज्ञे पोषिताः देवा वाञ्छितान् भोगान् दास्यन्ति; यः तु तेषां दत्तं भुङ्क्ते न ददाति, स चोरः एव। यज्ञशिष्टाशिनः सन्तः सर्वे पापात् विमुच्यन्ते; ये तु केवलं स्वार्थाय पचन्ति, ते पापं एव खादन्ति। भूतानि अन्नात् जायन्ते, अन्नं वर्षात्, वर्षः यज्ञात्, यज्ञः कर्मसमुद्भवः। कर्म ब्रह्मोद्भवम् विद्धि, ब्रह्म अक्षरसमुद्भवम्; तस्मात् सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम्। एतत् प्रवर्तितं चक्रं यः नानुवर्तयति, इह मूढः इन्द्रियारामः जीवति, स व्यर्थं पापीयान् जीवति। यः तु आत्मरतिरेव स्यात् आत्मतृप्तः च मानवः, तस्य कार्यं न विद्यते। नैव तस्य कृतेनार्थः, नाकृतेन; न च कस्यचित् अन्यस्य हेतोः अपेक्षया अस्ति। तस्मात् सदा कर्तव्यं कर्म कुरु, असक्तः; असक्तः कर्मणः पुरुषः परमं आप्नोति। कर्मणा एव हि जनकादयः सिद्धिं आप्नुवन्; लोकसंग्रहमेव अपि सम्पश्यन् त्वं अपि कर्म कर्तव्यम्। यद्यदाचरति श्रेष्ठः, तत् तदेव इतरे जनाः; स यत् प्रमाणं कुरुते, लोकः तदनुवर्तते। मम तु त्रिषु लोकेषु कर्तव्यं नास्ति, नाप्राप्तं अप्राप्यम्; तथापि कर्मणि वर्ते। यदि ह्यहं न वर्तेयं कर्म चेद् अतन्द्रितः, मनुष्याः मम मार्गम् सर्वतः अनुवर्तन्ते। यदि अहं कर्म न कुर्याम्, इमे लोकाः विनश्येयुः; सङ्करस्य च कर्ता स्याम्, उष्णाम् इमाः प्रजाः विनश्येयुः। अज्ञानिनः सक्ताः कर्मणि यथा कुर्वन्ति, तथैव विद्वान् असक्तः लोकसंग्रहार्थं कुर्यात्। विद्वान् कर्मसु सक्तान् अज्ञानान् न प्रमोदयेत्; संयम्य सर्वकर्माणि, सर्वाणि समाचरन्। प्रकृतेः गुणाः कर्माणि सर्वशः करोति; अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताहम् इति मन्यते। परन्तु तत्त्ववित् महाबाहो, गुणकर्मविभागयोः ज्ञाता, 'गुणाः गुणेषु वर्तन्ते' इति मत्वा असक्तः भवति। गुणसंमूढात्मानः सन्तः कर्मसु सक्ताः; तान् अक्रियाविदः मंदान् विद्वान् प्रमोदयेत् न। मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्य, आत्मचेतसा, निराशीः निर्ममो भूत्वा युद्ध्यस्व, विगतज्वरः। ये मे मतम् इदं नित्यमनुतिष्ठन्ति श्रद्धावन्तः अनसूयन्तः, तेऽपि कर्मभ्यः विमुच्यन्ते। ये तु अनसूयन्तः मतं न अनुतिष्ठन्ति, तान् सर्वज्ञानविमूढान्, नष्टान् अचेतसः विद्धि। स्वभावजं ह्येव कर्म कुर्वन् अपि विद्वान्; सर्वे भवन्ति स्वभावानुगाः। निग्रहः किं करिष्यति? इन्द्रियस्य इन्द्रियस्य विषये रागद्वेषौ व्यवस्थितौ; तयोः वशं न आगच्छेत्, हि तौ हि अस्य परिपन्थिनौ। स्वधर्मे निधनं श्रेयः, परधर्मो भयावहः; स्वधर्मे दोषः अपि श्रेष्ठः, परधर्मः सुश्रीतः अपि भीषणः। ततः अर्जुनः पप्रच्छ—"हे वृष्णिसुत, कस्य प्रेरितः पुरुषः पापं चरति, अनिच्छन् अपि बलादिव नियोजितः?" श्रीभगवानुवाच—"कामः एषः क्रोधः एषः, रजोगुणसमुद्भवः; महाशनः महापाप्मा, विद्धि एनं इह वैरिणम्।" यथा धूमेनावृतः अग्निः, यथा दर्पणेन आवृतं मलिनं, यथा गर्भेण शिशुः, तथा एषः कामरूपेण ज्ञानम् आवृतम्। नित्यम् एव एनं ज्ञानिनः शत्रुं, कामरूपं, दुर्निवारम् इव वह्निम्, विद्धि हे कौन्तेय। इन्द्रियाणि मनः बुद्धिः अस्य अधिष्ठानम् उक्तम्; एतेभ्यः देही ज्ञानम् आवृत्य मोहयति। तस्मात्, हे भरतर्षभ, आदौ इन्द्रियाणि संयम्य, एषः पाप्मानं ज्ञानविज्ञाननाशनं हन्याः।