ਅਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋऽਯਮਦਾਹ੍ਯੋऽਯਮਕ੍ਲੇਦ੍ਯੋऽਸ਼ੋष੍ਯ ਏਵ ਚ। ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਗਤਃ ਸ੍ਥਾਣੁਰਚਲੋऽਯਂ ਸਨਾਤਨਃ।।2.24।।
ਇਹ ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਸਾੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਭਿੱਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਅਡੋਲ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋऽਯਮਵਿਕਾਰ੍ਯੋऽਯਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵੈਨਂ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.25।।
ਇਹ ਨਾਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਥ ਚੈਨਂ ਨਿਤ੍ਯਜਾਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾ ਮਨ੍ਯਸੇ ਮृਤਮ੍। ਤਥਾਪਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨੈਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.26।।
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਮਦੀ ਤੇ ਮਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਜਾਤਸ੍ਯ ਹਿ ਧ੍ਰੁਵੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਜਨ੍ਮ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ। ਤਸ੍ਮਾਦਪਰਿਹਾਰ੍ਯੇऽਰ੍ਥੇ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.27।।
ਜੋ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨਿ ਭਾਰਤ। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿਧਨਾਨ੍ਯੇਵ ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ।।2.28।।
ਹਰ ਜੀਵ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਦਿੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਖੀਰ ਫਿਰ ਅਦਿੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਫਿਰ ਇਸ ਲਈ ਰੋਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਨ ਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਦ੍ਵਦਤਿ ਤਥੈਵ ਚਾਨ੍ਯਃ। ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਚ੍ਚੈਨਮਨ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰृਣੋਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਯੇਨਂ ਵੇਦ ਨ ਚੈਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍।।2.29।।
ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਦੇਹੀ ਨਿਤ੍ਯਮਵਧ੍ਯੋऽਯਂ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਭਾਰਤ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.30।।
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਪਿ ਚਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨ ਵਿਕਮ੍ਪਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਯੁਦ੍ਧਾਛ੍ਰੇਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।।2.31।।
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੰਬਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਯੋਧੇ ਲਈ।
ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ਚੋਪਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਮਪਾਵृਤਮ੍। ਸੁਖਿਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਲਭਨ੍ਤੇ ਯੁਦ੍ਧਮੀਦृਸ਼ਮ੍।।2.32।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਯੋਧੇ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਜੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਚੈਤ੍ਤ੍ਵਮਿਮਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮਂ ਨ ਕਰਿष੍ਯਸਿ। ਤਤਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਚ ਹਿਤ੍ਵਾ ਪਾਪਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ।।2.33।।
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਪਾਪ ਲੱਗੇਗਾ।
ਅਕੀਰ੍ਤਿਂ ਚਾਪਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕਥਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇऽਵ੍ਯਯਾਮ੍। ਸਂਭਾਵਿਤਸ੍ਯ ਚਾਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਮਰਣਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ।।2.34।।
ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਬਦਨਾਮੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਦਾ ਦੱਸਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਬਦਨਾਮੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਯਾਦ੍ਰਣਾਦੁਪਰਤਂ ਮਂਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਰਥਾਃ। ਯੇषਾਂ ਚ ਤ੍ਵਂ ਬਹੁਮਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਲਾਘਵਮ੍।।2.35।।
ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਸੋਚਣਗੇ ਕਿ ਤੂੰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਹਲਕਾ ਸਮਝਣਗੇ।
ਅਵਾਚ੍ਯਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਬਹੂਨ੍ ਵਦਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵਾਹਿਤਾਃ। ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਤਵ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਤਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਨੁ ਕਿਮ੍।।2.36।।
ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਕਹਿਣਗੇ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਤੋ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਮਹੀਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਕृਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ।।2.37।।
ਜੇ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਖ ਮਾਣੇਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਪੱਕਾ ਮਨ ਕਰ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋ।
ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਸਮੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਲਾਭਾਲਾਭੌ ਜਯਾਜਯੌ। ਤਤੋ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਯੁਜ੍ਯਸ੍ਵ ਨੈਵਂ ਪਾਪਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ।।2.38।।
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ, ਜਿੱਤ-ਹਾਰ — ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ।
ਏषਾ ਤੇऽਭਿਹਿਤਾ ਸਾਂਖ੍ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯੋਗੇ ਤ੍ਵਿਮਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤੋ ਯਯਾ ਪਾਰ੍ਥ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਹਾਸ੍ਯਸਿ।।2.39।।
ਇਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਯੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਸੋਚ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੇੜ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।
ਨੇਹਾਭਿਕ੍ਰਮਨਾਸ਼ੋऽਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਮਹਤੋ ਭਯਾਤ੍।।2.40।।
ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੀ ਅਭਿਆਸ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਕੇਹ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ। ਬਹੁਸ਼ਾਖਾ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਯੋऽਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਾਮ੍।।2.41।।
ਹੇ ਕੁਰੁ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਵਿਚ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਡੋਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਤੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਯਾਮਿਮਾਂ ਪੁष੍ਪਿਤਾਂ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ। ਵੇਦਵਾਦਰਤਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤੀਤਿ ਵਾਦਿਨਃ।।2.42।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਗ-ਅਧਿਕਾਰ ਵੱਲ ਹੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪਰਾ ਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਫਲਪ੍ਰਦਾਮ੍। ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇषਬਹੁਲਾਂ ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਗਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿ।।2.43।।
ਉਹ ਲੋਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਗ-ਅਧਿਕਾਰ ਵੱਲ ਹੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਯਾਪਹृਤਚੇਤਸਾਮ੍। ਵ੍ਯਵਸਾਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਮਾਧੌ ਨ ਵਿਧੀਯਤੇ।।2.44।।
ਜੋ ਲੋਕ ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਨਾਲ ਲਗਨ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਉਸ ਵੱਲ ਹੀ ਖਿੱਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਐਸਿਆਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਤੇ ਧਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਵਿषਯਾ ਵੇਦਾ ਨਿਸ੍ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯੋ ਭਵਾਰ੍ਜੁਨ। ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿਤ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥੋ ਨਿਰ੍ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍।।2.45।।
ਵੇਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ, ਅਰਜੁਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾ, ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੇ ਜੋੜੇ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ, ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ, ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ।
ਯਾਵਾਨਰ੍ਥ ਉਦਪਾਨੇ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਂਪ੍ਲੁਤੋਦਕੇ। ਤਾਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵੇषੁ ਵੇਦੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਿਜਾਨਤਃ।।2.46।।
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕੂਏ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣ੍ਯੇਵਾਧਿਕਾਰਸ੍ਤੇ ਮਾ ਫਲੇषੁ ਕਦਾਚਨ। ਮਾ ਕਰ੍ਮਫਲਹੇਤੁਰ੍ਭੂਰ੍ਮਾ ਤੇ ਸਙ੍ਗੋऽਸ੍ਤ੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ।।2.47।।
ਤੇਰਾ ਹੱਕ ਸਿਰਫ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਹੈ, ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਤਾਂ ਕੰਮ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਤੇਰੀ ਲਾਲਚ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਮਨ ਲੱਗੇ।
ਯੋਗਸ੍ਥਃ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਨਞ੍ਜਯ। ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯੋਃ ਸਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਮਤ੍ਵਂ ਯੋਗ ਉਚ੍ਯਤੇ।।2.48।।
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ। ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿ। ਇਹੀ ਸਮਤਾ ਯੋਗ ਹੈ।
ਦੂਰੇਣ ਹ੍ਯਵਰਂ ਕਰ੍ਮ ਬੁਦ੍ਧਿਯੋਗਾਦ੍ਧਨਞ੍ਜਯ। ਬੁਦ੍ਧੌ ਸ਼ਰਣਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛ ਕृਪਣਾਃ ਫਲਹੇਤਵਃ।।2.49।।
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਸਿਰਫ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਫਲ ਦੀ ਲਾਲਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੇਚਾਰੇ ਹਨ।
ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤੋ ਜਹਾਤੀਹ ਉਭੇ ਸੁਕृਤਦੁष੍ਕृਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋਗਾਯ ਯੁਜ੍ਯਸ੍ਵ ਯੋਗਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਕੌਸ਼ਲਮ੍।।2.50।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੋਗ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਜਂ ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਾ ਹਿ ਫਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨੀषਿਣਃ। ਜਨ੍ਮਬਨ੍ਧਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਨਾਮਯਮ੍।।2.51।।
ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਤੇ ਮੋਹਕਲਿਲਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵ੍ਯਤਿਤਰਿष੍ਯਤਿ। ਤਦਾ ਗਨ੍ਤਾਸਿ ਨਿਰ੍ਵੇਦਂ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਚ।।2.52।।
ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਅਕਲ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਵਿਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾ ਤੇ ਯਦਾ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ। ਸਮਾਧਾਵਚਲਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਦਾ ਯੋਗਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ।।2.53।।
ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਅਕਲ ਸੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੂੰ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।