ਅਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਸ਼ਠੋ ਨੈष੍ਕृਤਿਕੋऽਲਸਃ।ਵਿषਾਦੀ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰੀ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਤਾਮਸ ਉਚ੍ਯਤੇ।।18.28।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਸਮਰਥ, ਮੂੜ੍ਹ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਆਲਸੀ, ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਕੰਮ ਲੰਬਾ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਕਰਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਭੇਦਂ ਧृਤੇਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਣਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ।ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਮਾਨਮਸ਼ੇषੇਣ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਧਨਞ੍ਜਯ।।18.29।।
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯੇ ਭਯਾਭਯੇ।ਬਨ੍ਧਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਯਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ।।18.30।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ, ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਡਰ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ।
ਯਯਾ ਧਰ੍ਮਮਧਰ੍ਮਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚਾਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਚ।ਅਯਥਾਵਤ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਰਾਜਸੀ।।18.31।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ।
ਅਧਰ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਮਿਤਿ ਯਾ ਮਨ੍ਯਤੇ ਤਮਸਾऽऽਵृਤਾ।ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨ੍ਵਿਪਰੀਤਾਂਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਤਾਮਸੀ।।18.32।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਮਝੇ ਤੇ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਲਟ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ।
ਧृਤ੍ਯਾ ਯਯਾ ਧਾਰਯਤੇ ਮਨਃਪ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਯਾਃ।ਯੋਗੇਨਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣ੍ਯਾ ਧृਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ।।18.33।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਨਾਲ ਮਨ, ਸਾਹ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਟੱਲ ਜੋਗ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਹੈ।
ਯਯਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਧृਤ੍ਯਾ ਧਾਰਯਤੇऽਰ੍ਜੁਨ।ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਧृਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਰਾਜਸੀ।।18.34।।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਕਰਕੇ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਹੈ।
ਯਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਂ ਵਿषਾਦਂ ਮਦਮੇਵ ਚ।ਨ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾ ਧृਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਤਾਮਸੀ।।18.35।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਨਾਲ ਮੰਦਾ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨੀਂਦ, ਡਰ, ਗ਼ਮ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਹੈ।
ਸੁਖਂ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮੇ ਭਰਤਰ੍षਭ।ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਰਮਤੇ ਯਤ੍ਰ ਦੁਃਖਾਨ੍ਤਂ ਚ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ।।18.36।।
ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਸਤੋਗੁਣੀ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇ ਵਿषਮਿਵ ਪਰਿਣਾਮੇऽਮृਤੋਪਮਮ੍।ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਜਮ੍।।18.37।।
ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗੇ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੀ ਸਮਝ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।
ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੋਗਾਦ੍ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇऽਮृਤੋਪਮਮ੍।ਪਰਿਣਾਮੇ ਵਿषਮਿਵ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍।।18.38।।
ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਗ੍ਰੇ ਚਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਚ ਸੁਖਂ ਮੋਹਨਮਾਤ੍ਮਨਃ।ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਪ੍ਰਮਾਦੋਤ੍ਥਂ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍।।18.39।।
ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਨੀਂਦ, ਆਲਸ ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਦਸ੍ਤਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵਾ ਦਿਵਿ ਦੇਵੇषੁ ਵਾ ਪੁਨਃ।ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਜੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਯਦੇਭਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਿਤ੍ਰਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ।।18.40।।
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਪਰਂਤਪ।ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਭਵੈਰ੍ਗੁਣੈਃ।।18.41।।
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ਮੋ ਦਮਸ੍ਤਪਃ ਸ਼ੌਚਂ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਾਰ੍ਜਵਮੇਵ ਚ।ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍।।18.42।।
ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਧੀਰਜ, ਸਚਾਈ, ਗਿਆਨ, ਸਮਝ ਤੇ ਆਸਥਾ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ।
ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਤੇਜੋ ਧृਤਿਰ੍ਦਾਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਚਾਪ੍ਯਪਲਾਯਨਮ੍।ਦਾਨਮੀਸ਼੍ਵਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍।।18.43।।
ਬਹਾਦਰੀ, ਤਾਕਤ, ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ, ਹੁਨਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭੱਜਣਾ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਉ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ।
ਕृषਿਗੌਰਕ੍ਸ਼੍ਯਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍।ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍।।18.44।।
ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਵੈਸ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਹਨ। ਸੇਵਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਰਮ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਰਤਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ।ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਯਥਾ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ।।18.45।।
ਆਦਮੀ ਜਦ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍।ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ਤਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਨਵਃ।।18.46।।
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੋ ਵਿਗੁਣਃ ਪਰਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਨੁष੍ਠਿਤਾਤ੍।ਸ੍ਵਭਾਵਨਿਯਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍।।18.47।।
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਸਹਜਂ ਕਰ੍ਮ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸਦੋषਮਪਿ ਨ ਤ੍ਯਜੇਤ੍।ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਾ ਹਿ ਦੋषੇਣ ਧੂਮੇਨਾਗ੍ਨਿਰਿਵਾਵृਤਾਃ।।18.48।।
ਹੇ ਕੌਂਤਿਆ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕੰਮ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਗੁਣ ਹੋਵੇ, ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਔਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ।
ਅਸਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਗਤਸ੍ਪृਹਃ।ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪਰਮਾਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸੇਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ।।18.49।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਥਾਂ ਅਸੰਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਆਗ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ-ਰਹਿਤ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਥਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ।ਸਮਾਸੇਨੈਵ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨਿष੍ਠਾ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਯਾ ਪਰਾ।।18.50।।
ਹੇ ਕੌਂਤਿਆ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਧृਤ੍ਯਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਚ।ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨ੍ ਵਿषਯਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਗਦ੍ਵੇषੌ ਵ੍ਯੁਦਸ੍ਯ ਚ।।18.51।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸ਼ਬਦ ਆਦਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਵਿਵਿਕ੍ਤਸੇਵੀ ਲਘ੍ਵਾਸ਼ੀ ਯਤਵਾਕ੍ਕਾਯਮਾਨਸਃ।ਧ੍ਯਾਨਯੋਗਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ।।18.52।।
ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਂਦਾ ਹੈ,
ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਬਲਂ ਦਰ੍ਪਂ ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍।ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ।।18.53।।
ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ, ਤਾਕਤ, ਘਮੰਡ, ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਆਪਣਾਪਣ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਣ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਨ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ।ਸਮਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਿਂ ਲਭਤੇ ਪਰਾਮ੍।।18.54।।
ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਵਿਆਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਮਭਿਜਾਨਾਤਿ ਯਾਵਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ।ਤਤੋ ਮਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਤੇ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍।।18.55।।
ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ। ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਪਿ ਸਦਾ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਮਦ੍ਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ।ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਦਮਵ੍ਯਯਮ੍।।18.56।।
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਮਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤਸਾ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਯਿ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਤ੍ਪਰਃ।ਬੁਦ੍ਧਿਯੋਗਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਃ ਸਤਤਂ ਭਵ।।18.57।।
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ।