ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਕਰ੍ਮਚੋਦਨਾ।ਕਰਣਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤੇਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਕਰ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹਃ।।18.18।।
ਜਾਣ, ਜਾਣਯੋਗ ਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹਨ। ਸਾਧਨ, ਕੰਮ ਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਕੰਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਰ੍ਮ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਚ ਤ੍ਰਿਧੈਵ ਗੁਣਭੇਦਤਃ।ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਗੁਣਸਂਖ੍ਯਾਨੇ ਯਥਾਵਚ੍ਛृਣੁ ਤਾਨ੍ਯਪਿ।।18.19।।
ਜਾਣ, ਕੰਮ ਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅੰਸਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਸੁਣਾਂ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਯੇਨੈਕਂ ਭਾਵਮਵ੍ਯਯਮੀਕ੍ਸ਼ਤੇ।ਅਵਿਭਕ੍ਤਂ ਵਿਭਕ੍ਤੇषੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਮ੍।।18.20।।
ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਅਸਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ।
ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤੁ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਨਾਭਾਵਾਨ੍ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਨ੍।ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਜਸਮ੍।।18.21।।
ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ।
ਯਤ੍ਤੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਵਦੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰ੍ਯੇ ਸਕ੍ਤਮਹੈਤੁਕਮ੍।ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵਦਲ੍ਪਂ ਚ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍।।18.22।।
ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਇੱਕ ਹੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ, ਅਸਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਾਮੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਤਂ ਸਙ੍ਗਰਹਿਤਮਰਾਗਦ੍ਵੇषਤਃ ਕृਤਮ੍।ਅਫਲਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਨਾ ਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ।।18.23।।
ਜੋ ਨਿਯਤ ਕੰਮ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੁ ਕਾਮੇਪ੍ਸੁਨਾ ਕਰ੍ਮ ਸਾਹਙ੍ਕਾਰੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ।ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਬਹੁਲਾਯਾਸਂ ਤਦ੍ਰਾਜਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍।।18.24।।
ਪਰ ਜੋ ਕੰਮ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਬਨ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਹਿਂਸਾਮਨਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਪੌਰੁषਮ੍।ਮੋਹਾਦਾਰਭ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਚ੍ਯਤੇ।।18.25।।
ਜੋ ਕੰਮ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਅੰਤ, ਨੁਕਸਾਨ, ਹਾਨੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗੋऽਨਹਂਵਾਦੀ ਧृਤ੍ਯੁਤ੍ਸਾਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ।ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਕਰ੍ਤਾ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕ ਉਚ੍ਯਤੇ।।18.26।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, 'ਮੈਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸਫਲਤਾ-ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਕਰਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗੀ ਕਰ੍ਮਫਲਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਰ੍ਲੁਬ੍ਧੋ ਹਿਂਸਾਤ੍ਮਕੋऽਸ਼ੁਚਿਃ।ਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਨ੍ਵਿਤਃ ਕਰ੍ਤਾ ਰਾਜਸਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ।।18.27।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚੀ, ਕੰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਵਾਲਾ, ਹਿੰਸਕ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਕਰਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਸ਼ਠੋ ਨੈष੍ਕृਤਿਕੋऽਲਸਃ।ਵਿषਾਦੀ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰੀ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਤਾਮਸ ਉਚ੍ਯਤੇ।।18.28।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਸਮਰਥ, ਮੂੜ੍ਹ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਆਲਸੀ, ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਕੰਮ ਲੰਬਾ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਕਰਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਭੇਦਂ ਧृਤੇਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਣਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ।ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਮਾਨਮਸ਼ੇषੇਣ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਧਨਞ੍ਜਯ।।18.29।।
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯੇ ਭਯਾਭਯੇ।ਬਨ੍ਧਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਯਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ।।18.30।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ, ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਡਰ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ।
ਯਯਾ ਧਰ੍ਮਮਧਰ੍ਮਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚਾਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਚ।ਅਯਥਾਵਤ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਰਾਜਸੀ।।18.31।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ।
ਅਧਰ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਮਿਤਿ ਯਾ ਮਨ੍ਯਤੇ ਤਮਸਾऽऽਵृਤਾ।ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨ੍ਵਿਪਰੀਤਾਂਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਤਾਮਸੀ।।18.32।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਮਝੇ ਤੇ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਲਟ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ।
ਧृਤ੍ਯਾ ਯਯਾ ਧਾਰਯਤੇ ਮਨਃਪ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਰਿਯਾਃ।ਯੋਗੇਨਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣ੍ਯਾ ਧृਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ।।18.33।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਨਾਲ ਮਨ, ਸਾਹ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਟੱਲ ਜੋਗ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਹੈ।
ਯਯਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਧृਤ੍ਯਾ ਧਾਰਯਤੇऽਰ੍ਜੁਨ।ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਧृਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਰਾਜਸੀ।।18.34।।
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਕਰਕੇ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਹੈ।
ਯਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਂ ਵਿषਾਦਂ ਮਦਮੇਵ ਚ।ਨ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾ ਧृਤਿਃ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥ ਤਾਮਸੀ।।18.35।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਨਾਲ ਮੰਦਾ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨੀਂਦ, ਡਰ, ਗ਼ਮ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ ਹੈ।
ਸੁਖਂ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮੇ ਭਰਤਰ੍षਭ।ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਰਮਤੇ ਯਤ੍ਰ ਦੁਃਖਾਨ੍ਤਂ ਚ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ।।18.36।।
ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਸਤੋਗੁਣੀ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇ ਵਿषਮਿਵ ਪਰਿਣਾਮੇऽਮृਤੋਪਮਮ੍।ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਜਮ੍।।18.37।।
ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗੇ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੀ ਸਮਝ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।
ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੋਗਾਦ੍ਯਤ੍ਤਦਗ੍ਰੇऽਮृਤੋਪਮਮ੍।ਪਰਿਣਾਮੇ ਵਿषਮਿਵ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍।।18.38।।
ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਗ੍ਰੇ ਚਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਚ ਸੁਖਂ ਮੋਹਨਮਾਤ੍ਮਨਃ।ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਪ੍ਰਮਾਦੋਤ੍ਥਂ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍।।18.39।।
ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਨੀਂਦ, ਆਲਸ ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤਦਸ੍ਤਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵਾ ਦਿਵਿ ਦੇਵੇषੁ ਵਾ ਪੁਨਃ।ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਜੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਯਦੇਭਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਿਤ੍ਰਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ।।18.40।।
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਪਰਂਤਪ।ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਭਵੈਰ੍ਗੁਣੈਃ।।18.41।।
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ਮੋ ਦਮਸ੍ਤਪਃ ਸ਼ੌਚਂ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਾਰ੍ਜਵਮੇਵ ਚ।ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍।।18.42।।
ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਧੀਰਜ, ਸਚਾਈ, ਗਿਆਨ, ਸਮਝ ਤੇ ਆਸਥਾ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ।
ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਤੇਜੋ ਧृਤਿਰ੍ਦਾਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਚਾਪ੍ਯਪਲਾਯਨਮ੍।ਦਾਨਮੀਸ਼੍ਵਰਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍।।18.43।।
ਬਹਾਦਰੀ, ਤਾਕਤ, ਦ੍ਰਿੜ਼ਤਾ, ਹੁਨਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭੱਜਣਾ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਉ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ।
ਕृषਿਗੌਰਕ੍ਸ਼੍ਯਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍।ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਜਮ੍।।18.44।।
ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਵੈਸ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਹਨ। ਸੇਵਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਰਮ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਰਤਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ।ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਯਥਾ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ।।18.45।।
ਆਦਮੀ ਜਦ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਯਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍।ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ਤਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਨਵਃ।।18.46।।
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੋ ਵਿਗੁਣਃ ਪਰਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਨੁष੍ਠਿਤਾਤ੍।ਸ੍ਵਭਾਵਨਿਯਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍।।18.47।।
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।