ਕਰ੍षਯਨ੍ਤਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਮਚੇਤਸਃ।ਮਾਂ ਚੈਵਾਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਤਾਨ੍ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਾਸੁਰਨਿਸ਼੍ਚਯਾਨ੍।।17.6।।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅਸੁਰ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਮਝ।
ਆਹਾਰਸ੍ਤ੍ਵਪਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਿਯਃ।ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪਸ੍ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਤੇषਾਂ ਭੇਦਮਿਮਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ।।17.7।।
ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਯਜ, ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਸੁਣ।
ਆਯੁਃਸਤ੍ਤ੍ਵਬਲਾਰੋਗ੍ਯਸੁਖਪ੍ਰੀਤਿਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ।ਰਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾ ਹृਦ੍ਯਾ ਆਹਾਰਾਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਪ੍ਰਿਯਾਃ।।17.8।।
ਜਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਆਯੁ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਤਾਕਤ, ਸਿਹਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਆਦਲਾ, ਮਿੱਠਾ, ਪੱਕਾ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਤ੍ਯੁष੍ਣਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਰੂਕ੍ਸ਼ਵਿਦਾਹਿਨਃ।ਆਹਾਰਾ ਰਾਜਸਸ੍ਯੇष੍ਟਾ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਾਮਯਪ੍ਰਦਾਃ।।17.9।।
ਜਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਕਰਵਾ, ਖੱਟਾ, ਨਮਕੀਨ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਤਿੱਖਾ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਸੜਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦੁੱਖ, ਗ਼ਮ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਤਯਾਮਂ ਗਤਰਸਂ ਪੂਤਿ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਂ ਚ ਯਤ੍।ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਮਪਿ ਚਾਮੇਧ੍ਯਂ ਭੋਜਨਂ ਤਾਮਸਪ੍ਰਿਯਮ੍।।17.10।।
ਜਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਬੇ-ਸੁਆਦ, ਬਾਸੀ, ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੁਰਾਣਾ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੋ ਯ ਇਜ੍ਯਤੇ।ਯष੍ਟਵ੍ਯਮੇਵੇਤਿ ਮਨਃ ਸਮਾਧਾਯ ਸ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ।।17.11।।
ਜਿਹੜਾ ਯਜ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿਰਫ਼ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਸਂਧਾਯ ਤੁ ਫਲਂ ਦਮ੍ਭਾਰ੍ਥਮਪਿ ਚੈਵ ਯਤ੍।ਇਜ੍ਯਤੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਜਸਮ੍।।17.12।।
ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਯਜ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਯਜ ਨੂੰ ਰਜੋਗੁਣੀ ਜਾਣ।
ਵਿਧਿਹੀਨਮਸृष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍।ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਰਹਿਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਤਾਮਸਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ।।17.13।।
ਜਿਹੜਾ ਯਜ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਦੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਪ੍ਰਾਜ੍ਞਪੂਜਨਂ ਸ਼ੌਚਮਾਰ੍ਜਵਮ੍।ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਹਿਂਸਾ ਚ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ।।17.14।।
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਉ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ—ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਦ੍ਵੇਗਕਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤਂ ਚ ਯਤ੍।ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਭ੍ਯਸਨਂ ਚੈਵ ਵਾਙ੍ਮਯਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ।।17.15।।
ਜਿਹੜਾ ਬੋਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਸੱਚਾ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਾਈ—ਇਹ ਬੋਲੀ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਃਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਂ ਮੌਨਮਾਤ੍ਮਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ।ਭਾਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤਪੋ ਮਾਨਸਮੁਚ੍ਯਤੇ।।17.16।।
ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਰਮੀ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਤਪ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਤਤ੍ਿਤ੍ਰਵਿਧਂ ਨਰੈਃ।ਅਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ।।17.17।।
ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਕਾਰਮਾਨਪੂਜਾਰ੍ਥਂ ਤਪੋ ਦਮ੍ਭੇਨ ਚੈਵ ਯਤ੍।ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਿਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਾਜਸਂ ਚਲਮਧ੍ਰੁਵਮ੍।।17.18।।
ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਜ਼ਤ, ਮਾਣ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਰਾਜਸੀ, ਝੂਠੀ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੂਢਗ੍ਰਾਹੇਣਾਤ੍ਮਨੋ ਯਤ੍ਪੀਡਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਪਃ।ਪਰਸ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਵਾ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍।।17.19।।
ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਯਦ੍ਦਾਨਂ ਦੀਯਤੇऽਨੁਪਕਾਰਿਣੇ।ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਚ ਪਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍।।17.20।।
ਜੋ ਦਾਨ 'ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਲਾਭ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ, ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਫਲਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ।ਦੀਯਤੇ ਚ ਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍।।17.21।।
ਪਰ ਜੋ ਦਾਨ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦੇਸ਼ਕਾਲੇ ਯਦ੍ਦਾਨਮਪਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੀਯਤੇ।ਅਸਤ੍ਕृਤਮਵਜ੍ਞਾਤਂ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍।।17.22।।
ਜੋ ਦਾਨ ਗਲਤ ਥਾਂ ਜਾਂ ਗਲਤ ਵੇਲੇ, ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਬੇਅਦਬੀ ਜਾਂ ਹਿਕਾਰਤ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ।ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੇਨ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਿਤਾਃ ਪੁਰਾ।।17.23।।
'ਓਂ ਤਤ ਸਤ' — ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦ ਤੇ ਯਜਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦੋਮਿਤ੍ਯੁਦਾਹृਤ੍ਯ ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ।ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਾਃ ਸਤਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍।।17.24।।
ਇਸ ਕਰਕੇ, 'ਓਂ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਜੋ ਯਜਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਦਿਤ੍ਯਨਭਿਸਨ੍ਧਾਯ ਫਲਂ ਯਜ੍ਞਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ।ਦਾਨਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿ।।17.25।।
'ਤਤ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸਦ੍ਭਾਵੇ ਸਾਧੁਭਾਵੇ ਚ ਸਦਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ।ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਤਥਾ ਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਪਾਰ੍ਥ ਯੁਜ੍ਯਤੇ।।17.26।।
'ਸਤ' ਸ਼ਬਦ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਧੀਆ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੇ ਤਪਸਿ ਦਾਨੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਸਦਿਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ।ਕਰ੍ਮ ਚੈਵ ਤਦਰ੍ਥੀਯਂ ਸਦਿਤ੍ਯੇਵਾਭਿਧੀਯਤੇ।।17.27।।
ਯਜਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੀ ਨਿਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ 'ਸਤ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ 'ਸਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਹੁਤਂ ਦਤ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਚ ਯਤ੍।ਅਸਦਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਨ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਨੋ ਇਹ।।17.28।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਅਸਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ ਸਂਨ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵੇਦਿਤੁਮ੍। ਤ੍ਯਾਗਸ੍ਯ ਚ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਪृਥਕ੍ਕੇਸ਼ਿਨਿषੂਦਨ।।18.1।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਸੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਕਾਮ੍ਯਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਨ੍ਯਾਸਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ। ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਯਾਗਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤ੍ਯਾਗਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾਃ।।18.2।।
ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਜੋ ਕੰਮ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸੰਨਿਆਸ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਤਿਆਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਦੋषਵਦਿਤ੍ਯੇਕੇ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ। ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕਰ੍ਮ ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮਿਤਿ ਚਾਪਰੇ।।18.3।।
ਕੁਝ ਸੋਚਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਜਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।
ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮੇ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਯਾਗੇ ਭਰਤਸਤ੍ਤਮ।ਤ੍ਯਾਗੋ ਹਿ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ।।18.4।।
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤਿਆਗ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕਰ੍ਮ ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਤਤ੍।ਯਜ੍ਞੋ ਦਾਨਂ ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਵਨਾਨਿ ਮਨੀषਿਣਾਮ੍।।18.5।।
ਯਜਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਕਰਣੇ ਹੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਏਤਾਨ੍ਯਪਿ ਤੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਗਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਫਲਾਨਿ ਚ।ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨੀਤਿ ਮੇ ਪਾਰ੍ਥ ਨਿਸ਼੍ਿਚਤਂ ਮਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍।।18.6।।
ਪਰ ਇਹ ਕੰਮ ਵੀ ਲਾਲਚ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
ਨਿਯਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸਂਨ੍ਯਾਸਃ ਕਰ੍ਮਣੋ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ।ਮੋਹਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਸ੍ਤਾਮਸਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ।।18.7।।
ਪਰ ਜੋ ਨਿਯਤ ਕੰਮ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਤਾਮਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।