ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸੁਖਦੁਃਖਦਾਃ। ਆਗਮਾਪਾਯਿਨੋऽਨਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਭਾਰਤ।।2.14।।
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈ।
ਯਂ ਹਿ ਨ ਵ੍ਯਥਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ। ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਂ ਧੀਰਂ ਸੋऽਮृਤਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ।।2.15।।
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ। ਉਭਯੋਰਪਿ ਦृष੍ਟੋऽਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਨਯੋਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ।।2.16।।
ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਅਸਤੀਤਵ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ਿ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍। ਵਿਨਾਸ਼ਮਵ੍ਯਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ।।2.17।।
ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਇਸ ਅਮਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤ ਇਮੇ ਦੇਹਾ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ। ਅਨਾਸ਼ਿਨੋऽਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਭਾਰਤ।।2.18।।
ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਣਮਾਪ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਕਰ।
ਯ ਏਨਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਹਨ੍ਤਾਰਂ ਯਸ਼੍ਚੈਨਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਹਤਮ੍। ਉਭੌ ਤੌ ਨ ਵਿਜਾਨੀਤੋ ਨਾਯਂ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ।।2.19।।
ਜੋ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਹ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ ਕਦਾਚਿ ਨ੍ਨਾਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਵਿਤਾ ਵਾ ਨ ਭੂਯਃ। ਅਜੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋऽਯਂ ਪੁਰਾਣੋ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਯਮਾਨੇ ਸ਼ਰੀਰੇ।।2.20।।
ਇਹ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਨਾ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ। ਇਹ ਅਜਨਮੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਮਰਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ।
ਵੇਦਾਵਿਨਾਸ਼ਿਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯ ਏਨਮਜਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਕਥਂ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਪਾਰ੍ਥ ਕਂ ਘਾਤਯਤਿ ਹਨ੍ਤਿ ਕਮ੍।।2.21।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਟੁੱਟ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਵਾਸਾਂਸਿ ਜੀਰ੍ਣਾਨਿ ਯਥਾ ਵਿਹਾਯ ਨਵਾਨਿ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਰੋऽਪਰਾਣਿ। ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਵਿਹਾਯ ਜੀਰ੍ਣਾ ਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਸਂਯਾਤਿ ਨਵਾਨਿ ਦੇਹੀ।।2.22।।
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈਨਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨੈਨਂ ਦਹਤਿ ਪਾਵਕਃ। ਨ ਚੈਨਂ ਕ੍ਲੇਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਨ ਸ਼ੋषਯਤਿ ਮਾਰੁਤਃ।।2.23।।
ਇਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਅੱਗ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਪਾਣੀ ਭਿੱਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਸੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਅਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋऽਯਮਦਾਹ੍ਯੋऽਯਮਕ੍ਲੇਦ੍ਯੋऽਸ਼ੋष੍ਯ ਏਵ ਚ। ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਗਤਃ ਸ੍ਥਾਣੁਰਚਲੋऽਯਂ ਸਨਾਤਨਃ।।2.24।।
ਇਹ ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਸਾੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਭਿੱਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਅਡੋਲ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋऽਯਮਵਿਕਾਰ੍ਯੋऽਯਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵੈਨਂ ਨਾਨੁਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.25।।
ਇਹ ਨਾਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਥ ਚੈਨਂ ਨਿਤ੍ਯਜਾਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾ ਮਨ੍ਯਸੇ ਮृਤਮ੍। ਤਥਾਪਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨੈਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.26।।
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਮਦੀ ਤੇ ਮਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਜਾਤਸ੍ਯ ਹਿ ਧ੍ਰੁਵੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਜਨ੍ਮ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ। ਤਸ੍ਮਾਦਪਰਿਹਾਰ੍ਯੇऽਰ੍ਥੇ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.27।।
ਜੋ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨਿ ਭਾਰਤ। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿਧਨਾਨ੍ਯੇਵ ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ।।2.28।।
ਹਰ ਜੀਵ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਦਿੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਖੀਰ ਫਿਰ ਅਦਿੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਫਿਰ ਇਸ ਲਈ ਰੋਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਨ ਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਦ੍ਵਦਤਿ ਤਥੈਵ ਚਾਨ੍ਯਃ। ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਵਚ੍ਚੈਨਮਨ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰृਣੋਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਯੇਨਂ ਵੇਦ ਨ ਚੈਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍।।2.29।।
ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਦੇਹੀ ਨਿਤ੍ਯਮਵਧ੍ਯੋऽਯਂ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਭਾਰਤ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ।।2.30।।
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਪਿ ਚਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨ ਵਿਕਮ੍ਪਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਯੁਦ੍ਧਾਛ੍ਰੇਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ।।2.31।।
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੰਬਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਯੋਧੇ ਲਈ।
ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ਚੋਪਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਮਪਾਵृਤਮ੍। ਸੁਖਿਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਲਭਨ੍ਤੇ ਯੁਦ੍ਧਮੀਦृਸ਼ਮ੍।।2.32।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਯੋਧੇ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਜੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਚੈਤ੍ਤ੍ਵਮਿਮਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮਂ ਨ ਕਰਿष੍ਯਸਿ। ਤਤਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਚ ਹਿਤ੍ਵਾ ਪਾਪਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ।।2.33।।
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਪਾਪ ਲੱਗੇਗਾ।
ਅਕੀਰ੍ਤਿਂ ਚਾਪਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕਥਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇऽਵ੍ਯਯਾਮ੍। ਸਂਭਾਵਿਤਸ੍ਯ ਚਾਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਮਰਣਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ।।2.34।।
ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਬਦਨਾਮੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਦਾ ਦੱਸਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਬਦਨਾਮੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਯਾਦ੍ਰਣਾਦੁਪਰਤਂ ਮਂਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਰਥਾਃ। ਯੇषਾਂ ਚ ਤ੍ਵਂ ਬਹੁਮਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਲਾਘਵਮ੍।।2.35।।
ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਸੋਚਣਗੇ ਕਿ ਤੂੰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਹਲਕਾ ਸਮਝਣਗੇ।
ਅਵਾਚ੍ਯਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਬਹੂਨ੍ ਵਦਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵਾਹਿਤਾਃ। ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਤਵ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਤਤੋ ਦੁਃਖਤਰਂ ਨੁ ਕਿਮ੍।।2.36।।
ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਕਹਿਣਗੇ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਹਤੋ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਮਹੀਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਕृਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ।।2.37।।
ਜੇ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਖ ਮਾਣੇਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਪੱਕਾ ਮਨ ਕਰ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋ।
ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਸਮੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਲਾਭਾਲਾਭੌ ਜਯਾਜਯੌ। ਤਤੋ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਯੁਜ੍ਯਸ੍ਵ ਨੈਵਂ ਪਾਪਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ।।2.38।।
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ, ਜਿੱਤ-ਹਾਰ — ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ।
ਏषਾ ਤੇऽਭਿਹਿਤਾ ਸਾਂਖ੍ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯੋਗੇ ਤ੍ਵਿਮਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤੋ ਯਯਾ ਪਾਰ੍ਥ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਹਾਸ੍ਯਸਿ।।2.39।।
ਇਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਯੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਸੋਚ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੇੜ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।
ਨੇਹਾਭਿਕ੍ਰਮਨਾਸ਼ੋऽਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਮਹਤੋ ਭਯਾਤ੍।।2.40।।
ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੀ ਅਭਿਆਸ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਸਾਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਕੇਹ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ। ਬਹੁਸ਼ਾਖਾ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਯੋऽਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਾਮ੍।।2.41।।
ਹੇ ਕੁਰੁ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਵਿਚ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਡੋਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਤੇ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਯਾਮਿਮਾਂ ਪੁष੍ਪਿਤਾਂ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ। ਵੇਦਵਾਦਰਤਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਨਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤੀਤਿ ਵਾਦਿਨਃ।।2.42।।
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਗ-ਅਧਿਕਾਰ ਵੱਲ ਹੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪਰਾ ਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਫਲਪ੍ਰਦਾਮ੍। ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇषਬਹੁਲਾਂ ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਗਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿ।।2.43।।
ਉਹ ਲੋਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਗ-ਅਧਿਕਾਰ ਵੱਲ ਹੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।