ਅਸੁਰੀਂ ਯੋਨਿਮਾਪਨ੍ਨਾ ਮੂਢਾ ਜਨ੍ਮਨਿ ਜਨ੍ਮਨਿ।ਮਾਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਵ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਤਤੋ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਧਮਾਂ ਗਤਿਮ੍।।16.20।।
ਬੁਰੀਆਂ ਕੋਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚ ਜਨਮੋਂ ਜਨਮ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਨਰਕਸ੍ਯੇਦਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਸ਼ਨਮਾਤ੍ਮਨਃ।ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਥਾ ਲੋਭਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍।।16.21।।
ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਲਾਲਚ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਏਤੈਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਤਮੋਦ੍ਵਾਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਨਰਃ।ਆਚਰਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍।।16.22।।
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਕਾਮਕਾਰਤਃ।ਨ ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍।।16.23।।
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ।ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤੁਮਿਹਾਰ੍ਹਸਿ।।16.24।।
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਠੀਕ ਪਛਾਣ ਲਈ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਝ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰ।
ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚਯੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਯਜਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾऽਨ੍ਵਿਤਾਃ।ਤੇषਾਂ ਨਿष੍ਠਾ ਤੁ ਕਾ ਕृष੍ਣ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਹੋ ਰਜਸ੍ਤਮਃ।।17.1।।
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਰਜੋਗੁਣ ਜਾਂ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ?
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਭਵਤਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਦੇਹਿਨਾਂ ਸਾ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾ।ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਰਾਜਸੀ ਚੈਵ ਤਾਮਸੀ ਚੇਤਿ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ।।17.2।।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ فرمایا: ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ, ਰਜੋਗੁਣੀ ਜਾਂ ਤਮੋਗੁਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਰੂਪਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ।ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਯੋऽਯਂ ਪੁਰੁषੋ ਯੋ ਯਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਃ ਸ ਏਵ ਸਃ।।17.3।।
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ।
ਯਜਨ੍ਤੇ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾ ਦੇਵਾਨ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਰਾਜਸਾਃ।ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ਭੂਤਗਣਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਯਜਨ੍ਤੇ ਤਾਮਸਾ ਜਨਾਃ।।17.4।।
ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਹਿਤਂ ਘੋਰਂ ਤਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇ ਤਪੋ ਜਨਾਃ।ਦਮ੍ਭਾਹਙ੍ਕਾਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕਾਮਰਾਗਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ।।17.5।।
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਕੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ, ਦਿਖਾਵਾ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ—
ਕਰ੍षਯਨ੍ਤਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਮਚੇਤਸਃ।ਮਾਂ ਚੈਵਾਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਤਾਨ੍ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਾਸੁਰਨਿਸ਼੍ਚਯਾਨ੍।।17.6।।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅਸੁਰ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਮਝ।
ਆਹਾਰਸ੍ਤ੍ਵਪਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਿਯਃ।ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪਸ੍ਤਥਾ ਦਾਨਂ ਤੇषਾਂ ਭੇਦਮਿਮਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ।।17.7।।
ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਯਜ, ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਸੁਣ।
ਆਯੁਃਸਤ੍ਤ੍ਵਬਲਾਰੋਗ੍ਯਸੁਖਪ੍ਰੀਤਿਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ।ਰਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾ ਹृਦ੍ਯਾ ਆਹਾਰਾਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਪ੍ਰਿਯਾਃ।।17.8।।
ਜਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਆਯੁ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਤਾਕਤ, ਸਿਹਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਆਦਲਾ, ਮਿੱਠਾ, ਪੱਕਾ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਤ੍ਯੁष੍ਣਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਰੂਕ੍ਸ਼ਵਿਦਾਹਿਨਃ।ਆਹਾਰਾ ਰਾਜਸਸ੍ਯੇष੍ਟਾ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਾਮਯਪ੍ਰਦਾਃ।।17.9।।
ਜਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਕਰਵਾ, ਖੱਟਾ, ਨਮਕੀਨ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਤਿੱਖਾ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਸੜਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦੁੱਖ, ਗ਼ਮ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਤਯਾਮਂ ਗਤਰਸਂ ਪੂਤਿ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਂ ਚ ਯਤ੍।ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਮਪਿ ਚਾਮੇਧ੍ਯਂ ਭੋਜਨਂ ਤਾਮਸਪ੍ਰਿਯਮ੍।।17.10।।
ਜਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਬੇ-ਸੁਆਦ, ਬਾਸੀ, ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੁਰਾਣਾ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੋ ਯ ਇਜ੍ਯਤੇ।ਯष੍ਟਵ੍ਯਮੇਵੇਤਿ ਮਨਃ ਸਮਾਧਾਯ ਸ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ।।17.11।।
ਜਿਹੜਾ ਯਜ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿਰਫ਼ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਸਂਧਾਯ ਤੁ ਫਲਂ ਦਮ੍ਭਾਰ੍ਥਮਪਿ ਚੈਵ ਯਤ੍।ਇਜ੍ਯਤੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਜਸਮ੍।।17.12।।
ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਯਜ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਯਜ ਨੂੰ ਰਜੋਗੁਣੀ ਜਾਣ।
ਵਿਧਿਹੀਨਮਸृष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍।ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਰਹਿਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਤਾਮਸਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ।।17.13।।
ਜਿਹੜਾ ਯਜ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਦੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਪ੍ਰਾਜ੍ਞਪੂਜਨਂ ਸ਼ੌਚਮਾਰ੍ਜਵਮ੍।ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਹਿਂਸਾ ਚ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ।।17.14।।
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਉ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ—ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਦ੍ਵੇਗਕਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤਂ ਚ ਯਤ੍।ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਭ੍ਯਸਨਂ ਚੈਵ ਵਾਙ੍ਮਯਂ ਤਪ ਉਚ੍ਯਤੇ।।17.15।।
ਜਿਹੜਾ ਬੋਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਸੱਚਾ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਾਈ—ਇਹ ਬੋਲੀ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਃਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਂ ਮੌਨਮਾਤ੍ਮਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ।ਭਾਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤਪੋ ਮਾਨਸਮੁਚ੍ਯਤੇ।।17.16।।
ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਰਮੀ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਤਪ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਤਤ੍ਿਤ੍ਰਵਿਧਂ ਨਰੈਃ।ਅਫਲਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ।।17.17।।
ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਤੋਗੁਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਕਾਰਮਾਨਪੂਜਾਰ੍ਥਂ ਤਪੋ ਦਮ੍ਭੇਨ ਚੈਵ ਯਤ੍।ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਿਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਾਜਸਂ ਚਲਮਧ੍ਰੁਵਮ੍।।17.18।।
ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਜ਼ਤ, ਮਾਣ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਰਾਜਸੀ, ਝੂਠੀ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੂਢਗ੍ਰਾਹੇਣਾਤ੍ਮਨੋ ਯਤ੍ਪੀਡਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਪਃ।ਪਰਸ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਵਾ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍।।17.19।।
ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਯਦ੍ਦਾਨਂ ਦੀਯਤੇऽਨੁਪਕਾਰਿਣੇ।ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਚ ਪਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍।।17.20।।
ਜੋ ਦਾਨ 'ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਲਾਭ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ, ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਫਲਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ।ਦੀਯਤੇ ਚ ਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍।।17.21।।
ਪਰ ਜੋ ਦਾਨ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਸਮਝ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦੇਸ਼ਕਾਲੇ ਯਦ੍ਦਾਨਮਪਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੀਯਤੇ।ਅਸਤ੍ਕृਤਮਵਜ੍ਞਾਤਂ ਤਤ੍ਤਾਮਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍।।17.22।।
ਜੋ ਦਾਨ ਗਲਤ ਥਾਂ ਜਾਂ ਗਲਤ ਵੇਲੇ, ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਬੇਅਦਬੀ ਜਾਂ ਹਿਕਾਰਤ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ।ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੇਨ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਿਤਾਃ ਪੁਰਾ।।17.23।।
'ਓਂ ਤਤ ਸਤ' — ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦ ਤੇ ਯਜਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦੋਮਿਤ੍ਯੁਦਾਹृਤ੍ਯ ਯਜ੍ਞਦਾਨਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ।ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਾਃ ਸਤਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍।।17.24।।
ਇਸ ਕਰਕੇ, 'ਓਂ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਜੋ ਯਜਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਦਿਤ੍ਯਨਭਿਸਨ੍ਧਾਯ ਫਲਂ ਯਜ੍ਞਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ।ਦਾਨਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿ।।17.25।।
'ਤਤ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।